سه‌ردانێك بۆ لای شیعری میللی هیجرانی
سه‌ردانێك بۆ لای شیعری میللی هیجرانی ‌ 14/3/2017
به‌بۆنه‌ی‌ 28 ساڵ تێپەڕ بوون به‌سه‌ر شه‌هیدكردنی‌ نووسه‌رو شاعیرو رووناكبیری‌ گه‌له‌كه‌مان دڵشاد مه‌ریوانی‌، دووتوێی‌ (سێبه‌رو سایه‌)، وێڕای‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ كورته‌یه‌ك له‌ پڕۆفایله‌كه‌ی‌، وتارێكی‌ شه‌هید مه‌ریوانی‌ بڵاوده‌كاته‌وه‌ كه‌ به‌شێوه‌یه‌كی‌ سه‌رنجڕاكێش ساڵی 1987 ریپۆرتاژێکی رۆژنامەوانی ئەدەبی له‌سه‌ر شاعیری‌ میللی‌ (هیجرانی‌) نووسیویه‌تی‌:

دڵشاد مه‌ریوانی
دووا هه‌فته‌ی مانگی حوزه‌یرانی 1986 بوو، ڕاڕای جێبه‌جێكردنی دوا به‌رنامه‌ی ئه‌و مانگه‌ بووم كه‌ گه‌شتێك بوو بۆ (كارێزه‌)(1) سووره‌ قه‌ڵات(2). له‌ دووكانی دۆستێكم دانیشتبووم(3) هه‌روا له‌به‌ر خۆوه‌ بیرم ده‌كرده‌وه‌، چۆن ئه‌و گه‌شته‌ جێبه‌جێبكه‌م؟ گوێم لێ بوو یه‌كێك له‌ براده‌رانی خاوه‌ن دووكانی ئاشنام به‌ یه‌كێكی تری ووت: كاكه‌ من ئێستا ده‌چمه‌وه‌ سووره‌ قه‌ڵات سبه‌ی دێمه‌وه‌ ئه‌وه‌ی ووت‌و ماڵئاوایی كرد:
به‌ په‌له‌ له‌ كارگه‌یه‌كی دووكانه‌كه‌م پرسی: ئه‌رێ ئه‌و براده‌ره‌ خه‌ڵكی سووره‌ قه‌ڵاته‌ ووتی : به‌ڵێ.
بێ بیركردنه‌وه‌ وه‌ك بڕیاری ته‌واوی خۆم دابێ ووتم: به‌ یارمه‌تی فریای بكه‌وه‌، با بگه‌ڕێته‌وه‌ راسپارده‌یێكم هه‌یه‌. زۆری نه‌برد براده‌ره‌كه‌ گه‌ڕایه‌وه‌ منیش دووای پۆزش بۆ هێنانه‌وه‌ له‌سه‌ر پارچه‌ كاغه‌زێك كه‌ له‌و كاته‌دا هات به‌ ده‌ستمه‌وه‌ سه‌رنجێكم بۆ خۆی نووسی هه‌تا راسپارده‌كه‌می له‌بیر نه‌چێ! كه‌ دیاری كردنی رۆژی دووشه‌ممه‌ 30/6/1986ه‌ بۆچوونی من‌و براده‌رێكم(6) بۆ سووره‌ قه‌ڵات بۆ خزمه‌ت «هیجرانی»(7) شاعیر‌و به‌ دیداری یه‌كتری گه‌یشتنمان بوو. به‌ڵێ دووشه‌ممه‌ چووینه‌ كارێزه‌(8) پاشان ئێواره‌یه‌كی رۆشن هاتینه‌ سووره‌ قه‌ڵات.له‌گه‌ڵ براده‌ره‌كه‌م ناو كووچه‌‌و كۆڵان كه‌وتین‌و له‌ ده‌رگای ماڵی هیجرانمان دا. ده‌رگامان لێ كرایه‌وه‌‌و ژوور كه‌وتین. پێشوازییه‌كی زۆر شیرینمان لێكراو له‌گه‌ڵ كاك محه‌مه‌د ئه‌مینی كوڕی شاعیر دیار بوو خۆی له‌ ماڵ نه‌بوو-كه‌وتینه‌ راز‌ونیازی ئاسایی. ئه‌وه‌ی بۆ باس كردم: كه‌ باش له‌ نامه‌كه‌م حاڵی نه‌بووه‌ ئه‌و وه‌ری گرتبوو، چونكه‌ له‌و كاته‌ باوكی له‌ شار بووه‌-منیش تێم گه‌یاند كه‌ ئه‌وه‌ نامه‌ی ئاراسته‌ نه‌بووه‌ بۆ ئه‌وان، به‌ڵكه‌ سه‌رنج نامه‌ی وه‌بیر هێنانه‌وه‌ بووه‌ بۆ نامه‌ گه‌یێنه‌ر. له‌م كه‌ین‌وبه‌ینه‌دا بووین هیجرانی كردی به‌ ژووردا. به‌ یه‌كه‌م دیداری خۆش بین‌و خۆشحاڵ بووم. ئه‌وه‌ی بۆ ڕوونكردمه‌وه‌ كه‌ رێكه‌وت هێناویه‌ته‌وه‌ ده‌نا بێ باس‌و خواس بووه‌ له‌ هاتنی ئێمه‌.
به‌خێر بێ باس‌و خواسی نه‌ی خوارد، جا هات‌و ماستاو له‌گه‌ڵی دا، كۆڕ گه‌رم بوو به‌ گفتوگۆ ‌و مشت‌و مڕی شاعیرانی له‌مه‌ڕ خۆمان، به‌ دووكه‌ڵی جگه‌ره‌‌و ته‌قه‌ی كه‌وچكی چا ‌و هه‌ڵقوڕاندنی چای دیژ، به‌زك داگیرسا.
من حه‌زم ده‌كرد پێش ئه‌وه‌ی باسی خودی خۆی بێ بپرسم، باسی ئه‌و یادگارانه‌ی لێ بپرسم كه‌ له‌گه‌ڵ شاعیرانی هاو نه‌وه‌‌و هاو چه‌رخی خۆی هه‌نی.
ناوه‌ندی ساڵانی چل بووه‌، چه‌ند هاووڵاتییه‌ك ده‌بن، رێبواری. ده‌یانكا به‌ هاورێ، به‌ ئه‌زمڕه‌ بچكۆله‌دا سه‌رده‌كه‌ون تا بێن بۆ شار، یه‌كێكی خۆی ووته‌نی: كه‌وا ‌و پانتۆڵ ڕه‌شی شه‌ده‌ چڵكن، له‌ ته‌كیه‌وه‌ ده‌بێ، كه‌ ده‌گه‌نه‌ قوته‌ی سه‌ره‌و‌و به‌ سلێمانی دا ده‌ڕوانن. 
كابرای ته‌كی یه‌كسه‌ر ده‌ڵێ:
ئه‌گه‌ر مردم وه‌ته‌ن، لاوانی تۆ خۆش
ئه‌گه‌ر هیتله‌ر نه‌ما، گاوانی تۆ خۆش
ئه‌میش دووا به‌ دووای ئه‌و ده‌ڵێ:
ئه‌گه‌ر بێت‌و هیجرانیش گۆڕی وون بێ
وه‌ته‌ن، پشتێن شل‌و چاوانی تۆ خۆش.
كابرا لا ده‌كاته‌وه‌‌و ده‌پرسێ: هه‌تیو هیجرانی نه‌بی؟
ئه‌میش ده‌ڵێ: به‌رێ وه‌ڵڵا.
ئه‌وسا كابراش خۆی پێی ووتم: من بۆ ماڵی قانع-م. لاچاوی یه‌كدی ماچ ده‌كه‌ن.
لێره‌دا هیجرانی پێی ووتم: من بۆ ماڵی پورزازایه‌كی(9)  خۆم ده‌چووم.بڕیارم دا هه‌ر كه‌ گه‌یشتینه‌ شار، میوانداری بكه‌م‌و بۆ ئه‌وه‌ی به‌رم كه‌چی هه‌ر كه‌ گه‌یشتین، دوو ئه‌فه‌ندی پریان پیاكرد‌و بردیان. ئیتر له‌و رۆژه‌وه‌ نه‌م دییه‌وه‌.
له‌ گفت‌وگۆكانمان دا وام بۆ ده‌ركه‌وت كه‌ كاری ئه‌ده‌بی فارسی زۆر له‌سه‌ر بێ، هه‌روه‌ك خۆی فارسی زانێكی به‌ده‌سه‌ڵات‌و كارامه‌یه‌‌و شیعره‌ فارسی یه‌كانی له‌ كوردی یه‌كانی گه‌لێك به‌هێزترن(10) كارێكی گه‌وره‌ی شاعیرانی گه‌وره‌ی وه‌ك سه‌عدی، خواجه‌ حافز، كه‌لیم..تاد. له‌سه‌ره‌. به‌تایبه‌ت ئه‌وه‌ی دوایی یان هه‌روه‌ها كاری حه‌زره‌تی نالی، كوردی، پیره‌مێرد(11)،قانع، بێ كه‌س، هێمن-(12)ی له‌سه‌ره‌.
هاوزه‌مان‌و ئاشنای شیعری، شاعیران: شێخ محه‌مه‌دی ویساڵی، ئه‌مین ئاغای ماوه‌ت، بارام بێ ره‌نگ.كه‌ ئه‌وانه‌ له‌ ناوچه‌كانی خۆیان دا نه‌بێ، هێنده‌ لای خوێنه‌ری شارستانی ناسراو نین(13). ده‌رباره‌ی به‌حره‌كانی فه‌راهیدی- كێشی عه‌رووز-پرسیارم لێ كرد له‌ وه‌ڵام دا ووتی:
«من خوێندن‌و نووسینم به‌ زمانی عه‌ره‌بی نه‌بووه‌، هیچێكی ئه‌وتۆی لێ نازانم، هێنده‌ ڕوانیومه‌ته‌ هه‌وای غه‌زه‌ل‌و قه‌سیده‌كانی شاعیرانی پێش خۆم‌و هاوزه‌مانی خۆم. به‌و پێ یه‌ شیعرم داناوه‌ به‌تایبه‌ت پێنج خشته‌كیم هه‌ر زۆر زۆرن، كه‌م شاعیر هه‌یه‌ به‌ زمانی كوردی‌و فارسی شیعریانم پێنج خشته‌كی نه‌كردبێ، ته‌نانه‌ت به‌یتی فۆلكلۆری كوردیشم، ته‌خمیس كردووه‌.
پاشان گه‌لێك نموونه‌ی بۆ هێنامه‌وه‌، له‌وانه‌ شیعرێكی به‌ناوبانگی هێمن-ه‌,.به‌م شێوه‌یه‌ پێنج خشته‌كی كردووه‌.
له‌م جیهانه‌ دڵ بڕی وه‌ك من كه‌مه‌
غه‌م ئه‌بارێ، هه‌ر ئه‌ڵێ ی نۆ نه‌خشه‌مه‌
ساقی لێ ی لاده‌ ئه‌وه‌ی خاتر جه‌مه‌
«ئه‌و شه‌رابه‌ تاڵه‌ ده‌رمانی غه‌مه‌»
«لێ ی حه‌رام بێ، ئه‌و كه‌سه‌ی ده‌ردی كه‌مه‌»
له‌ پێنج خشته‌كی یه‌ فۆلكلۆری یه‌كانی ئه‌م نموونه‌یه‌ی ده‌خه‌مه‌ ڕوو:
هه‌ر چه‌ند ئه‌بینم ئه‌و خه‌ت‌و خاڵه‌
وه‌كو له‌ رزوودار ئه‌كه‌ومه‌ ناڵه‌
پێنووس ئیش ئه‌كا، زوبانم لاڵه‌
«هه‌رچه‌ند نوێژ ئه‌كه‌م، نوێژم به‌تاڵه‌»
«ته‌حیات ئه‌خوێنم، تۆم له‌ خه‌یاڵه‌»
دیوانه‌ ده‌ستنووسه‌كه‌ی خۆی نیشان دام گه‌لێك شیعری ناسك‌و جوانی تیادا بوو.سه‌ره‌ڕای زۆری ژماره‌ی په‌ڕه‌كانی وه‌لێ تا ئێستا دیوانی خۆی به‌ چاپ نه‌گه‌یاندووه‌، به‌رهه‌می چاپكراوی ته‌نیا دووانه‌.
یه‌كه‌م: فه‌تحی قه‌ڵای خه‌یبه‌ر-ی له‌ شێوه‌زاری هه‌ورامی یه‌وه‌ كردووه‌ به‌ شێوه‌ی كرمانجی خواروو به‌ شیعر، ساڵی 1954 به‌ چاپی گه‌یاندووه‌.
دووه‌م: ئه‌میر ئه‌رسه‌لانی -ڕۆمی-ی به‌ شیعری كوردی وه‌رگێڕاوه‌‌و له‌ فارسی یه‌وه‌ ته‌رجه‌مه‌ی كردووه‌. ساڵی 1958 به‌ چاپی گه‌یاندووه‌. 
هێنده‌‌و په‌راوێزه‌كانی ئه‌و به‌شه‌ به‌ به‌س ده‌زانم بۆ ناساندنی هیجرانی شاعیر به‌ خوێنده‌واران به‌تایبه‌تی له‌ شارستان ژیاون. بۆیه‌ له‌مه‌ به‌دووا به‌ گوێره‌ی به‌رنامه‌یه‌ك بۆ شاره‌زابوون له‌ ڕه‌وتی نه‌ش‌و نمای هونه‌ری كه‌وتمه‌ پرسیارلێكردنی.هه‌ڵبه‌ته‌ من لێره‌دا واز له‌ رۆتینی تۆماركردنی پرسیاره‌كانی خۆم ده‌هێنم‌و تۆماریان ناكه‌م، چونكه‌ وه‌ڵام‌و گفت‌وگۆكه‌ی شاعیر خۆیان ده‌رخه‌ری جۆری پرسیاره‌كانمن. مه‌گه‌ر له‌ شوێنی خۆی دا، سه‌رنجم هه‌بووبێ‌و فه‌له‌مه‌م بۆ كردبێ. كه‌ ته‌بیعه‌تی شیعرم هه‌بوو خوێنده‌وار نه‌بووم، بێ برا‌و باوك‌و كه‌س بووم رۆژانه‌ ده‌چوومه‌ شاخی كێله‌ك(14) له‌به‌ر خۆمه‌وه‌ به‌ ده‌م گۆرانی‌و داخ هه‌ڵڕشتنه‌وه‌ ده‌م گوت:
ده‌چمه‌ سه‌ر باسكی قه‌بران
ده‌گریم هه‌تا ئێوارێ
ده‌چمه‌ شاخی كێله‌كی
پێ ی دا ده‌ڕوانمه‌ خوارێ.
یاخو شه‌یتان نه‌مێنێ
به‌دكار به‌ردی لێ ببارێ.
هه‌روا ساكار فۆلكلۆری یانه‌ شیعرم ده‌گوت شیعر لای من له‌ سه‌ره‌تادا بۆ بێ كه‌س‌و نه‌داری بوو. پاشان چوومه‌»سه‌رده‌شت» به‌ڵام هه‌ر مه‌حزوون بووم. جه‌ژنی نه‌ورۆزێك بوو، خه‌ڵكی ڕوویان له‌ ده‌شت‌و سه‌یرانگه‌ ده‌نا، منیش غه‌م‌و په‌راگه‌نده‌یی خۆم وه‌ها ده‌رده‌بڕی:
مه‌جنوون‌و په‌ڕاگه‌نده‌وو پا په‌ندی به‌ڵا خۆم
غه‌رقی ئه‌له‌م‌و به‌حری غه‌م‌و جه‌ور‌و جه‌فا بووم
ئه‌مڕۆ به‌ فوغان‌و، به‌ وێنه‌ی بولبولی بێ دڵ
بێ وه‌سڵی گوڵ‌و كامی دڵ‌و نه‌شئونوما خۆم
زامار‌و دڵ ئازورده‌وو دڵته‌نگ‌و ئه‌سیرم
بێ كه‌یف‌و خومار‌و فه‌ره‌ح‌و سه‌یر‌و سه‌فا خۆم
ئاشوفته‌ دڵ‌و غه‌م زه‌ده‌وو مات‌و مه‌لوولم
مه‌فتوون‌و حه‌زینی وه‌ته‌ن‌و، دوور‌و جودا خۆم
هه‌رچه‌نده‌ تاله‌ سه‌رده‌شته‌، جێگه‌ی گه‌شته‌كه‌م
ئه‌مڕۆ
مه‌یئوسی سلێمانی‌و دڵ ریش‌و گه‌دا خۆم.
به‌ڵێ، له‌ دڵداری بێ خه‌به‌ر بووم كه‌ كوڕان باسی دڵداری‌و ڕامووسانی كیژانیان ده‌كرد، من گاڵته‌م پێ ده‌كردن‌و ده‌م گوت: جا ئه‌و بێ ئه‌قڵی یه‌ی بۆچی یه‌. فه‌رموو ئه‌وا منیش به‌ری ده‌ستی خۆمم ماچ كرد چ خۆشیه‌ك له‌وه‌دا هه‌یه‌؟
هه‌ر ساڵێكی نه‌برد -كلام - ئه‌و كیژه‌ی ڕامی كردم پێم گوت:
به‌ دوانزه‌ ساڵی تۆ ڕازیت كردم
فێری چاو بڕكه‌‌و ده‌ستبازیت كردم
زۆر خۆت ماندوو كرد، تا ڕازیت كردم
بۆ لێم عاجزی؟ بۆ لێم تۆراوی
له‌سه‌ر بڕیاری جاران نه‌ماوی؟
نه‌خێر وه‌ها تووش بووم، مه‌سه‌له‌كه‌م ئاشكرا بوو، ناچار به‌ فریای خۆم كه‌وتم‌و دانم پیادا نا. داوای به‌خشینم كرد نه‌ هه‌ر به‌خشین، به‌ڵكه‌ كه‌وتمه‌ به‌رگریكردن‌و موتاڵا بۆ دڵداران.
ئه‌مانه‌ت، ئه‌مانه‌ت، سه‌د ئه‌مانه‌ت
مه‌كه‌ن لۆمه‌ی گرفتاران، ئه‌مانه‌ت
له‌ پێش دا من، دڵی ئاسووده‌گیم بوو
له‌ كرداری ئه‌وانه‌م زۆر عه‌جیب بوو
ئه‌وێستا دڵ گرفتاره‌. به‌ قه‌ددێ
له‌ موو باریك تره‌، باڵا بڵندێ.
تا...
هیجرانی داوی عیشق هێنده‌ به‌ڵایه‌
هه‌زارانی وه‌كو تۆ موبته‌لایه‌.
به‌ڵێ، وه‌ك تۆ ده‌ڵیی كه‌ مه‌سه‌له‌كه‌ له‌ یه‌كه‌م تاقیكردنه‌وه‌ تێپه‌ڕی‌و تۆخ بووه‌وه‌ گوتم:
ووتم: ده‌مته‌؟ وه‌یا غونچه‌؟ ووتی: ئه‌و نوقته‌ مه‌وهوومه‌
ووتم: زاغا له‌ باغی ڕووت؟ ووتی: نه‌، خاڵی هیندوومه‌
ووتم: بۆچ وا به‌ عینوانی؟ ووتی: من شاهی خوبانم
ووتم: ئه‌منیش غوڵامی تۆم! ووتی: مه‌شهوور‌و مه‌علوومه‌.
پاش چوار ساڵ ده‌ربه‌ده‌ری‌و خوێندنم له‌وێ، گه‌ڕامه‌وه‌ ژاژڵه‌، پاشان چوومه‌ ماوه‌ت ده‌رسی ئایینیم ده‌خوێند، ماوه‌یه‌ك ڕۆی به‌سه‌ردا، بێ ده‌نگ بووم. كه‌سێكم –كه‌سی دڵ- هه‌بوو لێره‌، ساڵی 1930-1931 بوو شه‌یدای بووم له‌م نێوانه‌دا سه‌ری سه‌رده‌شتم دا، كه‌ دیمی پێی گوتم:
به‌ دزی منه‌وه‌ چوویت، دیاره‌ بۆ ژووانان چووی! بیری پشتێن شلی سه‌رده‌شتیت كردووه‌، بۆیه‌ ئێمه‌ت بیر چووه‌ته‌وه‌!
دووای ئه‌و ڕاز‌و گله‌یی یه‌، ناچار بووم بڵێم:
چۆنی؟ له‌ چی دای؟ خونچه‌ی سه‌حه‌ری
ڕوومه‌ت گه‌لاوێژ، هه‌یئه‌ت مشته‌ری؟
زوله‌یخای مه‌غریب، خه‌رامانی چین
شیرینی ئه‌رمه‌ن، له‌یلای عامیری
تا..
نه‌زانی چۆن بوو هاتمه‌وه‌ بیرت؟
به‌هیوا نه‌بووم..كه‌ ناووم به‌ری
تا....
ڕووحی هیجرانی، كیژی ده‌رگه‌زێن
جووانی شارستان، دیده‌ی پشده‌ری
-من بیستبووم، هیجرانی له‌ هه‌جوودا باڵاده‌سته‌، بۆیه‌ به‌و باس‌و خواسی ئه‌زموونه‌ شیعری یه‌ی تێر نه‌بووم، به‌تایبه‌ت خۆی سه‌غڵه‌ت بوو..بۆ ئه‌و باسانه‌‌و كه‌می ده‌دا به‌ ده‌سته‌وه‌، ناچار كه‌وتمه‌ پرسیاری شیعره‌كانی هه‌جوو. زۆری نه‌برد هه‌ستم كرد گیانی شێخ ڕه‌زای له‌نده‌هووری بلیمه‌ت ئاماده‌یه‌‌و نیرگه‌‌و داره‌ڕای ژووره‌كه‌، ده‌سته‌ك ده‌سته‌ك جوێ ده‌بنه‌وه‌‌و دووی ئه‌وانه‌ ده‌كه‌ون كه‌ بۆیان ووتراوه‌. ترسم لێ نیشت پشكۆی ئه‌و مه‌نجه‌نیق هاوێشتنمه‌مان به‌ر بكه‌وێ تۆ مه‌ڵێ حاجی ژن -شه‌مام خان-ی خێزانی له‌ودیو ده‌رگاوه‌ خۆی گرتووه‌. زیاتر خۆی پێ نه‌گیرا ده‌رگای ترازاند‌و بێ سێ‌و دوو ووتی: كوڕه‌ حه‌یامانت لای مامۆستا برد، كه‌ی له‌ عومری ئه‌وانه‌دا ماوی؟
هیجرانی بێ چه‌ند‌و چوون یه‌كسه‌ر ووتی:
به‌ ته‌مه‌ن پیر‌و به‌ دڵ جه‌حێڵم
ئێستاش هه‌ر به‌ شوێن جوانی دا وێڵم
ناچار منیش له‌سه‌ری نه‌رۆیشتم‌و هه‌ر هێنده‌م پێ كرا به‌ حاجی ژنم وت: لێی گه‌ڕێ نۆره‌شم بگاته‌ سه‌ر، من خۆم سه‌رم له‌م بابه‌تانه‌ ده‌خورێ.
حاجی ژن دڵنیا بوو، ئیدی به‌ر ده‌رگاكه‌ی چۆڵ كرد.
پاشان ماوه‌یه‌كی خۆشمان برده‌ سه‌ر، قسه‌ هات‌و قسه‌ چوو هاتینه‌ سه‌ر باسی یادگارانی هیجرانی، له‌و یادگارانه‌ ووتی:
تاقمێك هه‌ن له‌ (ماوه‌ت) كه‌ڵه‌شێر سه‌رنابڕن، به‌ڵام ده‌یخۆن. ڕه‌نگه‌ ئێستا‌و له‌م سه‌رده‌مه‌ نوێ یه‌دا- سه‌ریشی ببڕن. به‌و تاقمه‌ ده‌ڵێن: كه‌ڵه‌شێر نه‌خۆر. ئه‌مه‌ له‌وه‌وه‌ هاتووه‌ كه‌ له‌ ساڵی 720 ی كۆچی دا له‌سه‌ر به‌ردێك نووسراوه‌. كه‌ ئه‌و كاته‌ له‌ باره‌گای پاشای ئه‌و كاته‌دا هه‌بووه‌. له‌سه‌ر به‌رده‌كه‌ له‌ سه‌ره‌وه‌ نووسراوه‌:
گوشاده‌ باد به‌ ڕه‌حمه‌ت، هه‌میشه‌ ئین ده‌رگا
بیحه‌ققی ئه‌شهه‌د‌و ئه‌ن لا ئیلاهه‌ ئیللاڵڵا.
هه‌روه‌ها له‌ ژێره‌وه‌ نووسراوه‌:
یا ڕه‌ب ئین عالی ئه‌ماره‌ت تا ئه‌به‌د مه‌عموور با هه‌ركی
ئامینی، نه‌گۆیه‌د، هه‌ردوو چه‌شمه‌ش كوور باد.
ئه‌م به‌رده‌ حاكمی ئینگلیز له‌تی كرد واته‌ كردی به‌ دوو له‌ته‌وه‌. هه‌تا سووكی بكا بۆ گواستنه‌وه‌‌و بیبا له‌گه‌ڵ خۆی. كه‌چی ئه‌ویشی پێ نه‌برا، تا ئه‌م ساڵانه‌ی دوایی له‌ته‌كه‌ی تری له‌ ماوه‌ت ما بوو. من به‌ ده‌ستی خۆم بردم‌و له‌ مه‌ركه‌زی ماوه‌ت دام نا. لێره‌دا ده‌ڵێم، داوای مێژووی ماوه‌تم بۆ بكه‌ن، داخۆ كێ له‌ لایه‌تی؟ به‌ڵكو به‌هۆی لقی یه‌كێتی ئه‌دیبان‌و نووسه‌رانی كورده‌وه‌ پێم بگا. له‌ شاری سلێمانی، چونكه‌ من نیوه‌م كردووه‌ به‌ شیعر‌و ئه‌وی دی سه‌رو بنه‌، تكایه‌ كێ چێ له‌لا هه‌یه‌ بۆم بنێرێ هه‌تا ته‌واوی بكه‌م. چونكه‌ ئه‌مه‌ مێژوویه‌كی نه‌نووسراوه‌، ده‌بێ بنووسرێ. به‌ تایبه‌ت ئه‌و هێرشه‌ی كه‌ له‌ ئێرانه‌وه‌ هاتووه‌ بۆ گرتنی ئه‌و ناوچه‌یه‌‌و به‌ سه‌رۆكایه‌تی (زه‌نگه‌نه‌) ناوێك هاتووه‌، ئه‌و شه‌وه‌ كه‌ڵه‌شێران، خه‌ڵكی ماوه‌تیان خه‌به‌ر كردووته‌وه‌‌و توانیویانه‌ به‌رگری له‌ خۆیان بكه‌ن. بۆیه‌ په‌یمانیان داوه‌، كه‌ كه‌ڵه‌شێر سه‌رنه‌بڕن. ئێستاش له‌ ماوه‌ت جێگایان دیاره‌‌و پێی ده‌ڵێن: بنه‌ی زه‌نگه‌نه‌. دیسان تكام وه‌هایه‌ ئه‌وه‌ی زانیاری له‌و ڕووه‌وه‌ له‌لایه‌ بۆم بنێرێ هه‌تا پرۆژه‌كه‌م ته‌واو بكه‌م:
-به‌ڵێ ئه‌و شه‌وه‌م له‌ خزمه‌تی هیجرانی دا به‌سه‌ر برد، گه‌لێك خۆشحاڵ بووم. بۆ سبه‌ی ماڵ ئاواییم لێ كرد‌و واده‌م دایه‌ كه‌ جارێكی دی ده‌چمه‌وه‌ خزمه‌تی.
په‌راوێزه‌كان:
(1)،(2) دوو شارۆچكه‌ی گردكراوه‌ن، سه‌ر به‌ شاری سلێمانین.
(3)دۆسته‌كه‌م كاك محه‌مه‌د عه‌بدولكه‌ریمی هونه‌رمه‌نده‌، دووكانی ئاسنگه‌ری هه‌یه‌ به‌ ناوی(ئاسنگه‌ری سه‌رچنار) زۆربه‌ی هونه‌رمه‌ندانی شار ڕووی تێ ده‌كه‌ن.
(4) وه‌ستا عیززه‌تی ئاسنگه‌ر بوو كه‌ له‌ هه‌مان دووكانی په‌راوێزی (3) كارده‌كا.
(5) ئه‌و براده‌ره‌ كاك سدیق-ی سووره‌ قه‌ڵاتی نیشته‌جێ یه‌ زۆر دۆستی هیجرانی یه‌‌و به‌ فلیمی ڤیدیۆ گه‌لێك شیعری بۆ تۆمار كردووه‌.
(6) شاعیری لاو كاك خه‌یام كارگه‌چی بوو.
(7) هیجرانی: فه‌قێ محه‌مه‌د قادره‌، خه‌ڵكی دێی (ژاژڵه‌) ی سه‌ر به‌ (ماوه‌ت)ی سلێمانی یه‌. ساڵی 1910 له‌ ژاژڵه‌ له‌دایك بووه‌ له‌ خێزانێكی زۆر هه‌ژار بووه‌. ته‌مه‌نی 5 پێنج ساڵان بوو كه‌ باوكی كۆچی كردووه‌‌و دایكی ئه‌ركی په‌روه‌رده‌كردنی گرتووه‌ته‌ ئه‌ستۆ. له‌ ته‌مه‌نی 7 حه‌وت ساڵاندا چووه‌ته‌ حوجره‌ی ژاژڵه‌‌و خوێندوویه‌تی. له‌ ته‌مه‌نی 10 ده‌ ساڵان دا چووه‌ته‌(سه‌رده‌شت) درێژه‌ی به‌ خوێندنی خۆی داوه‌. به‌تایبه‌ت لای مامۆستا ناسراوه‌كانی وه‌ك مه‌لا عه‌بدوڵڵای ئیمام، قازی محه‌مه‌دی بێتووشی، مه‌لا عه‌بدولسه‌لامی موكریانی 1922 ده‌ستی كردووه‌ به‌ شیعر نووسین 1925 دێته‌وه‌ بۆ گوندی ژاژڵه‌‌و خه‌ریكی كشتوكاڵ ده‌بێ ساڵی 1935 یه‌كه‌م ژنی هێناوه‌ كه‌ كچی حاجی محه‌مه‌دی ژاژڵه‌یی بووه‌، ساڵی پێكه‌وه‌ ده‌ژین.
1941 دووه‌م ژنی هێناوه‌، كه‌ تا ئێستا.
(8) بۆیه‌ چووینه‌ كارێزه‌، هه‌تا بچمه‌ خزمه‌ت فه‌قێ ساڵحی گه‌ڵاڵی، ناسراو به‌ (شوان) شاعیرێكی گفت ڕه‌نگین‌و هوشیاره‌ هونه‌رمه‌ندێكی چاپووكی‌و زانایه‌ گه‌نجینه‌ی گه‌وهه‌ری فۆلكلۆر‌و شیعری میللی یه‌ له‌ بوارێكی تردا به‌ پوخته‌یی‌و درێژی ده‌رباره‌ی ئه‌و ئازیز‌و خۆشه‌ویسته‌م ده‌دوێم.
(9) هیجرانی فه‌رمووی ئه‌و پورزازایه‌م محه‌مه‌دی مه‌مه‌ندی دانسازه‌.
(10) دیوانێك شیعری فارس ده‌بن، كه‌ هه‌یه‌تی ده‌ستی گه‌لێك لاوی كوردی گرتووه‌‌و به‌ بێ موقابیل ده‌رسی پێ ووتوون.
(11) كاری پیره‌مێرد زیاتره‌ له‌سه‌ری.
(12) به‌رهه‌می هێمنی زۆر به‌دڵه‌‌و هه‌ندێكی لێ پێنج خشته‌كی كردوون.
(13) له‌و ناوچانه‌دا شاعیری به‌توانا زۆرن، كه‌ ده‌نگیان ناگاته‌ شارستان‌و جیهانێكی تایبه‌تی خۆیان هه‌یه‌، به‌وپه‌ڕی خۆشه‌ویستی‌و ڕێزه‌ شیعر له‌ناو خۆیاندا ئاڵ‌وگۆڕ ده‌كه‌ن‌و وه‌ك شاعیرانی ناو شارستانی ژه‌نگ لێی نه‌داون.
(14) هیجرانی‌و كێله‌ك زۆر ئاشنان به‌یه‌ك، به‌شێوه‌یه‌ك له‌و ناوچه‌یه‌دا كه‌ ووتیان: كێله‌ك، خه‌ڵكی یه‌كسه‌ر له‌ یادیان دا هیجرانی ده‌نه‌خشێ. هیجرانی بۆ خۆی دانی به‌وه‌دا نا. كه‌ زۆرجار بۆ خه‌م هه‌ڵرشتن‌و گریانی دوور له‌ خه‌ڵكیشه‌وه‌ هه‌ر كێله‌ك پشت‌و په‌نا‌و باوه‌شی به‌سۆزی بووه‌. 

پرۆفایل
دڵشاد محه‌مه‌د ئه‌مین فه‌تاحی مه‌ریوانی
*باوكی له‌ ساڵانی سی سه‌ده‌ی بیسته‌مه‌وه‌ له‌ گوندی كاڵێ‌ی خوارووی مه‌ریوانه‌وه‌، هاتووه‌ته‌ پێنجوێن، پاشان شاری سلێلمانی هه‌ر له‌وێ‌ ژنی هێناوه‌و نیشته‌جێ‌ بوه‌. ساڵی 1946.له‌دایك بووه‌
*خوێندنی سه‌ره‌تایی و ناوه‌ندی و ئاماده‌یی به‌شی وێژه‌یی هه‌ر له‌سلێمانی ته‌واو كردووه‌.
*بۆ ته‌واو كردنی خوێندنی زانستگاچووه‌ته‌ شاری به‌غدا به‌شی زمان‌و ئه‌ده‌بی كوردی له‌ زانستگای به‌غدا، كۆلێژی زمان‌و ئادابی ته‌واو كردووه‌‌و سالی 1972 (به‌كالۆریۆس) لیسانسی تیادا وه‌رگرتووه‌.
*به‌هۆی نۆبه‌ره‌یی خۆی له‌ خێزانه‌كه‌داو هۆشیاری باوكی هه‌ر له‌ ساڵی 1959-1962 له‌خه‌باتی یه‌كێتی خوێندكارانی كاتی خۆی كاری كردووه‌.
*هه‌ر له‌مانگی مارتی 1963وه‌ كاری سیاسی‌و خه‌باتی ژێر زه‌مینی كردوه‌. چه‌ندین جار زیندانی كراوه‌و ئازارو ئه‌شكه‌نجه‌و ده‌ربه‌ده‌ری دیوه‌.
*له‌ شۆرشه‌كه‌ی ئه‌یلوولی 1961وله‌شۆڕشه‌كه‌ی حوزه‌یرانی 1976دا یه‌كی پتر دوو ساڵ ژیانی پارتیزانانه‌ی ناو شاری تاقیكردۆته‌وه‌. 
*له‌ ژیانی ئاشكرای ئه‌ده‌بیدا ئه‌م نامیلكه‌ سه‌ربه‌خۆیانه‌ی له‌ چاپ داوه‌:
1-فرمێسك‌و زه‌رده‌خه‌نه‌_ شیعر 1968
2-یه‌كه‌م هه‌نگاو_ په‌خشان1973
3-دڵدارانی شۆرش _چیرۆك 1973
4-پێشوازی خاوه‌ن شكۆ_ ره‌خنه‌ 1973
5-ببن به‌تیشك _شیعر1976
6-به‌په‌نجه‌كانم ده‌تبینم_ چیرۆك 1977
7-دێر یاسین _چیرۆك 1978
8-سه‌مفۆنیای وه‌نه‌وشه‌_ شیعر1980
*هاوسه‌رو هاورێگه‌ی شیرین ك.ی ئه‌دیب‌و چیرۆك نووسه‌. 
*له‌ 18-10-1983تا 13-2-1985 ژیانی پارتیزانانه‌ی ناو چیای بردۆته‌ سه‌ر له‌گه‌ڵ هاوسه‌رو كچه‌كه‌یدا.
*له‌ ئه‌یلوولی 1984ه‌وه‌ وازی له‌ هه‌موو ئیلتیزام‌و كاروبارێكی سیاسی هێناوه‌ و گه‌ڕاوه‌ته‌وه‌ لای نامه‌و ده‌فته‌رو قه‌ڵه‌مه‌كه‌ی.
*له‌ 12-2-1989له‌لایه‌ن رژێمی‌ به‌عسه‌وه‌ ده‌ستگیركراوه‌.
*له‌ 13-3-1989شه‌هیدكراوه‌.


ناو:  
ئیمه‌یل:    
سه‌رنج:  

#7275
24/5/2017
ئه‌رشیف
وه‌رزش
‌ ریاڵ پاڵه‌وانی لا لیگا 24/5/2017
‌ ئه‌مشه‌و كۆتایی یۆرۆپا لیگه‌ 24/5/2017
زانست
‌ سوشی كرمی مشه‌خۆری تێدایه‌ 24/5/2017
‌ سووده‌كانی خواردنی ره‌شكه‌ 24/5/2017
‌ یاری (Spinner) جیهان داگیر ده‌كات 23/5/2017

© 2009 KURDISTANY NWE, All RIGHTS RESERVED. | CREATED BY AVESTA GROUP