ده‌وڵه‌تی كوردستان، ماف‌و  ئه‌رك
ده‌وڵه‌تی كوردستان، ماف‌و ئه‌رك ‌ ئارێز عه‌بدوڵڵا‌ 19/3/2017
گه‌لی كوردستان وه‌ك هه‌ر گه‌لێكی تری سه‌ر رووی زه‌مین، مافی خۆیه‌تی بڕیار له‌چاره‌نووسی خۆی بدات‌و ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆی خۆی هه‌بێ. ئه‌مڕۆ گه‌لی كوردستان گه‌وره‌ترین گه‌له‌ له‌سه‌ر رووی زه‌مین كه‌ بێ ده‌وڵه‌ته‌، بۆیه‌  قسه‌كردن له‌سه‌ر دروستكردنی ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆ نه‌ك ته‌نیا مافه‌و به‌ڵكو ئه‌ركیشه‌. كاتێك باس له‌ گه‌لی كوردستان ده‌كه‌م، مه‌به‌ستم له‌هه‌موو نه‌ته‌وه‌ی كورده‌ له‌هه‌موو پارچه‌كانی كوردستان‌و ئه‌و نه‌ته‌وانه‌شی كه‌ له‌ كوردستان ده‌ژین ده‌گرێته‌وه‌. كه‌واته‌ ده‌وڵه‌تی كوردستان ده‌وڵه‌تی هه‌موو ئه‌و نه‌ته‌وانه‌ ده‌بێ كه‌ له‌سه‌ر خاكی كوردستان ده‌ژین، به‌ڵام من لێره‌دا باسه‌كه‌م تایبه‌ت ده‌كه‌م به‌ باشوور. 
بۆ هه‌ڵسه‌نگاندنی ئه‌و بابه‌ته‌ گرنگ‌و بایه‌خداره‌ له‌پێناوی گه‌یشتن به‌و ئامانجه‌، ده‌بێ هه‌لومه‌رجه‌ ناوخۆیی، هه‌رێمی‌و نێوده‌وڵه‌تییه‌كان وه‌كو خۆی بخوێنینه‌وه‌و هه‌ڵیبسه‌نگێنین، ئینجا هه‌نگاو به‌ئاراسته‌ی راست هه‌ڵبهێنین، تا هه‌وڵ‌و خه‌بات‌و ته‌قلاكانمان به‌رداربن‌و بڕیاری گونجاو له‌هه‌لومه‌رجی گونجاو بده‌ین: 
یه‌كه‌م: هه‌لومه‌رجی ناوخۆیی: 
پێش هه‌موو شتێك ته‌بایی‌و یه‌كڕیزیی گه‌ل‌و هاوپه‌یمانی‌و هاوپلانیی لایه‌نه‌ سیاسییه‌كان‌و بوونی ستراتیژێكی نیشتمانی به‌رچاوڕوون‌و تۆكمه‌ زۆر گرنگن. به‌بێ ئه‌وه‌ قسه‌كردن له‌سه‌ر ئامانجێكی وا گه‌وره‌، ته‌نیا خه‌ون‌و خه‌یاڵ ده‌بێ بۆ مافێكی ره‌واو خودایی. 
ئایا ئێستا هه‌لومه‌رجه‌ ناوخۆییه‌كان بۆ بڕیارێكی له‌و جۆره‌ له‌باره‌؟ 
ئه‌گه‌ر به‌وردی‌و بێلایه‌نی هه‌لومه‌رجه‌كه‌ هه‌ڵبسه‌نگێنین ده‌بینین كه‌:
1-له‌ڕووی سیاسییه‌وه‌ ناكۆكی‌و ناته‌بایی دیارده‌یه‌كی زه‌ق‌و مه‌ترسیداری ئه‌مڕۆی كوردستانه‌.
2-له‌ڕووی ده‌سه‌ڵاتدارییه‌وه‌ هه‌رچه‌نده‌ حكومه‌تی هه‌رێم هه‌یه‌و كه‌ركوك‌و ناوچه‌ كوردستانییه‌كانی تریش له‌ژێر ده‌سه‌ڵاتی  خۆماندان، به‌ڵام په‌كخستنی په‌رله‌مانی كوردستان‌و بۆشایی یاسایی سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێم‌و بێده‌سه‌ڵاتی‌و سه‌ربه‌خۆ نه‌بوونی ده‌سه‌ڵاتی دادوه‌ری نه‌ك هه‌ر كێشه‌و  ئاسته‌نگی گه‌وره‌ن، به‌ڵكو مایه‌ی شه‌رمه‌زاریی‌و نیگه‌رانییه‌كی قووڵن.
3-له‌ڕووی سه‌ربازییه‌وه‌، ئازایه‌تی‌و له‌خۆبوردوویی هێزی پێشمه‌رگه‌ی كوردستان مایه‌ی سه‌رفرازیی‌و شانازیمانه‌‌و له‌ روبه‌ڕوبوونه‌وه‌ی داعشیشدا ئه‌و هێزه‌ به‌بێ جیاوازی قاره‌مانێتی‌و ئازایه‌تی خۆی بۆ گه‌لی كوردستان‌و جیهانیش سه‌لماندووه‌، به‌ڵام نه‌بوونی چه‌ك‌و تفاقی پێویست‌و پێشكه‌وتوو، نه‌بوونی مه‌شق‌و راهێنانی باش، دیارده‌ی حزبایه‌تی‌و فره‌ سه‌ركردایه‌تی گرفتی گه‌وره‌و زه‌قن.
4-له‌ رووی داراییه‌وه‌ راسته‌ حكومه‌تی هه‌رێم نه‌وتی كوردستان راسته‌وخۆ ده‌فرۆشێت‌و نه‌وتیش داهاتێكی گه‌وره‌یه‌، به‌ڵام گومانی خه‌ڵك له‌ مامه‌ڵه‌ی حكومه‌ت له‌گه‌ڵ ئه‌و كه‌یسه‌و بڕی داهات، ره‌تبوونی نه‌وته‌كه‌ به‌ناو قوڕگی ئه‌ژدیها (توركیا)، قه‌رزاریی حكومه‌ت‌و خراپی باری دارایی خه‌ڵكی كوردستان به‌گشتی‌و به‌تایبه‌ت مووچه‌خۆران ئاستی باشی‌و خراپی باری ئابووریی ده‌رده‌خه‌ن.
5-له‌ڕووی ئاسایشه‌وه‌، بارودۆخه‌كه‌ زۆر باشه‌و سه‌قامگیره‌. هێزه‌كانی ئاسایش مایه‌ی سوپاس‌و شانازین، به‌ڵام دیارده‌ی چه‌كداریی‌و عه‌سكه‌رتاریی كوردستان مه‌ترسییه‌كی گه‌وره‌ن‌و كوشتن‌و تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه‌ش به‌زه‌بری چه‌ك ژیانی خه‌ڵكیان خستۆته‌ مه‌ترسییه‌كی گه‌وره‌وه‌.
ئه‌م خاڵانه‌ ده‌بێ له‌به‌رچاو بگیرێن، واته‌ پێش ئه‌وه‌ی هه‌ر بڕیارێك له‌بابه‌تی جیابوونه‌وه‌ یا راگه‌یاندنی ده‌وڵه‌ت بدرێت، ده‌بێ هه‌موو ئه‌و خاڵه‌ نێگه‌تیڤانه‌ چاره‌سه‌ر بكرێن. چونكه‌ ئه‌وانه‌ به‌شێكیان به‌ده‌ستی خۆمان دروستمان كردوون‌و به‌شێكیشیان به‌بێ ده‌ستی خۆمانن، به‌ڵام چاره‌سه‌ركردنیان قورس نین.
دووه‌م:  بارودۆخی كوردستان‌و ناوچه‌كه‌ 
ئاشكرایه‌ نه‌ ئێران‌و نه‌ توركیاو نه‌ هیچ وڵاتێكی عه‌ره‌بی پشتیوانیی له‌ ده‌وڵه‌تی كوردستان ناكه‌ن، یان وه‌كو خۆیان ده‌ڵێن له‌گه‌ڵ دابه‌شكردنی عیراقدا نین. به‌ڵام مافی گه‌لی كوردستان به‌ له‌گه‌ڵبوون‌و له‌گه‌ڵ نه‌وبوونی ئه‌وان ناپێورێت، بۆیه‌ ده‌بێت ئێمه‌ ئه‌وه‌ له‌به‌رچاو بگرین كه‌ له‌كاتی بڕیارداندا ئه‌و ده‌وڵه‌تانه‌ به‌یه‌كه‌وه‌ یان به‌جیا ئه‌گه‌ر هێرشیش نه‌كه‌نه‌ سه‌رمان، كێشه‌ی گه‌وره‌مان بۆ دروست ده‌كه‌ن. 
سێیه‌م:  ده‌وڵه‌تی كوردستان‌و هێزه‌ كاریگه‌ره‌كان له‌عیراق:
ره‌نگه‌ زێده‌ڕۆیی نه‌بێ كه‌ بڵێم ئێران‌و ئه‌مریكا هه‌ریه‌كه‌یان له‌ عیراقییه‌كان زیاتر كاریگه‌رییان به‌سه‌ر عیراقه‌وه‌ هه‌یه‌. ئه‌وه‌ی جێی سه‌رنجیشه‌ وه‌كو باسم كرد، ئێران تائێستا دژی دابه‌شكردنی عیراقه‌و ئه‌مریكاش سه‌ره‌ڕای ناكۆكییه‌كانی له‌گه‌ڵ ئێران، به‌ڵام له‌م خاڵه‌یاندا له‌گه‌ڵیدا یه‌ك ده‌گرێته‌وه‌!  جگه‌ له‌وانه‌ش ئێستا به‌ره‌ی (سعودیه‌، توركیا، قه‌ته‌ر، ئیمارات)یش هاتوونه‌ته‌ مه‌یدان‌و هه‌فته‌ی رابردوو له‌ئیستانبوڵ لایه‌نه‌ سوننییه‌ عیراقییه‌كانیان كۆكرده‌وه‌و له‌وێ به‌ئاشكرا هه‌م ئه‌و به‌ره‌یه‌و هه‌م لایه‌نه‌ سوننه‌كانیش  رایانگه‌یاند كه‌ دژی دابه‌شكردنی عیراقن‌و ده‌بێت عیراق به‌ یه‌ك پارچه‌یی بمێنێته‌وه‌. واتا سێ هێزی كاریگه‌ر له‌ عیراق نایشارنه‌وه‌ كه‌ ده‌بێت عیراق به‌م شێوه‌یه‌ی ئێستای بمێنێته‌وه‌. مانه‌وه‌ی عیراق به‌م شێوه‌یه‌ به‌خواست‌و ده‌ستی ئه‌وان نابێت، چونكه‌ كاتێك  پێكهاته‌كانی عیراق نه‌توانن تاسه‌ر پێكه‌وه‌ بن، خۆ ناكرێ ئاشی ده‌وڵه‌تی عیراق تاسه‌ر هه‌ر به‌خوێنی خه‌ڵكی عیراق بگه‌ڕێ؟ به‌ڵام له‌به‌ر چاوگرتنی هێزو كاریگه‌ریشیان زۆر پێویست‌و گرنگه‌. 
چواره‌م: ده‌وڵه‌تی كوردستان‌و حكومه‌تی عیراق
عیراق گه‌وره‌ترین درۆی مێژووه‌. له‌وه‌ته‌ی به‌زۆر پارچه‌كانی به‌یه‌كه‌وه‌ لكێندراون‌و دامه‌زراوه‌، تا ئه‌مڕۆ هه‌ر مایه‌ی خوێنڕشتن‌و ماڵوێرانی‌و كاولكردن بووه‌. ئه‌م ده‌وڵه‌ته‌ نه‌ به‌ده‌ست‌و نه‌به‌خواستی گه‌لانی عیراق دامه‌زراوه‌، بۆیه‌ هه‌ر له‌سه‌ره‌تاوه‌ تاكو رووخانی رژێمی سه‌دام، گه‌لی كوردستان له‌دژی وه‌ستاوه‌ته‌وه‌و شیعه‌كانیش له‌كورد كه‌متریان له‌ده‌ستی ئه‌و ده‌وڵه‌ته‌ نه‌چه‌شتووه‌. 
ساڵی (2003) ده‌رفه‌تێك هاته‌ پێش بۆ ئه‌وه‌ی درۆ گه‌وره‌كه‌ راستبكرێته‌وه‌و عیراق دابه‌ش بكرێ یان به‌شێوازێكی نوێ دروستبكرێته‌وه‌، شێوازی نوێ ناوی لێنرا عیراقی نوێ، بنه‌ماكانی عیراقی نوێش دیموكراسی‌و فیدراڵی‌و پاراستنی مافی مرۆڤن، به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ هه‌ر له‌سه‌ره‌تاوه‌ سوننه‌كان به‌ئومێدی گێڕانه‌وه‌ی ره‌وڕه‌وه‌ی مێژوو سه‌نگه‌ریان له‌ عیراقی نوێ گرت‌و ئه‌نجام ئاسته‌نگی زۆریان  دروستكردو له‌كۆتاییشدا سوننه‌ستانیان وێران كردو بیرو هه‌ڵوێستی شیعه‌كانیشیان به‌ ئاقارێكی تردا برد تا كارگه‌یشته‌ سه‌رئه‌وه‌ی ده‌ستوور پێشێل‌و ئومێدی گه‌شه‌كردنی ده‌وڵه‌تێكی مۆدێرن‌و دیموكراسی‌و فیدراڵیش خه‌فه‌  بكرێ. 
من نامه‌وێ باسی هۆكاره‌ ده‌ره‌كی‌و ناوخۆییه‌كانی سه‌رنه‌كه‌وتنی ده‌وڵه‌تی نوێی عیراق بكه‌م، به‌ڵام پێویسته‌ بڵێم كه‌ ئه‌وه‌ی پێكهاته‌كانی پێكه‌وه‌ ده‌به‌ستێته‌وه‌و مافه‌كانیان ده‌پارێزێت، ده‌ستووره‌. كه‌ ده‌ستووریش پێشێل كرا، ئه‌وه‌ هه‌ر لایه‌و بیر له‌چۆنێتی پاراستنی ماف‌و دواڕۆژی خۆی ده‌كاته‌وه‌. 
جێبه‌جێنه‌كردنی مادده‌ی (140)ی ده‌ستوور كه‌ له‌بنجینه‌دا مادده‌كه‌ش مافی خه‌ڵكی كوردستانی پێشێلكردووه‌، به‌ڵگه‌یه‌كی زه‌ق‌و گه‌وره‌یه‌و ئه‌وه‌و ده‌یان كاری ناده‌ستووری‌و مانه‌وه‌ی كاریگه‌ریی رژێمی سه‌دام له‌سه‌ر بیرو بیركردنه‌وه‌ی هه‌ندێ كه‌س‌و لایه‌نی كاریگه‌ر له‌ناو ناوه‌نده‌كانی بڕیارو داڕشتنی سیاسه‌تی عیراقی نوێ، خه‌ڵكی كوردستانیان نیگه‌ران‌و خسته‌وه‌  دڵه‌ڕاوكێ. 
 بۆیه‌ كاتێك باسی سه‌ربه‌خۆیی ده‌كرێت، مانای وایه‌ كه‌ ده‌وڵه‌تی عیراقی نوێش فه‌شه‌لی هێناوه‌. ئایا لایه‌نه‌ سیاسییه‌كانی عیراق درك به‌و مه‌ترسییه‌ ده‌كه‌ن‌و سه‌رده‌مییانه‌ دێنه‌وه‌ سه‌ر مێزی گفتوگۆ بۆ سه‌لماندنی ته‌واوی مافه‌كانی خه‌ڵكی كوردستان یان هه‌ر ده‌ستی ده‌ستیمان پێده‌كه‌ن؟
پێویسته‌ لایه‌نه‌ سیاسییه‌كانی كوردستان به‌ ڕوون‌و ئاشكرا ئه‌و پرسیاره‌یان ئاراسته‌ بكه‌ن: ئایا ئێوه‌ به‌رده‌وام ده‌بن له‌سه‌ر  ده‌ستیده‌ستی پێكردن، یان بێ ئه‌ملاو ئه‌ولا مافه‌ ده‌ستورییه‌كانمان ده‌سه‌لمێنن‌و ده‌سته‌به‌ر ده‌كه‌ن؟
ئه‌گه‌ر ئاماده‌یی ئه‌وه‌یان هه‌یه‌ كه‌ خه‌ڵكی كوردستان دڵنیابكه‌نه‌وه‌و عیراقی نوێ عیراقی ده‌ستوورو دیموكراسی‌و فیدراڵییه‌ ئه‌وه‌ ئه‌رزو ئه‌وه‌ش گه‌ز، ئه‌گه‌ریش ئه‌وه‌ ناكه‌ن، ده‌بێت ئێمه‌ مشووری خۆمان بخۆین‌و له‌ چاره‌سه‌ركردنی قه‌یران‌و كێشه‌كانی كوردستانه‌وه‌ ده‌ست پێبكه‌ین‌و به‌پلان هه‌نگاو بنێین‌و خۆمان بۆ بڕیاری چاره‌نووسساز ئاماده‌ بكه‌ین.


ناو:  
ئیمه‌یل:    
سه‌رنج:  

#7227
29/3/2017
ئه‌رشیف
وه‌رزش
‌ پێشمه‌رگه‌ لە نازناوی پاڵەوان نزیکە 29/3/2017
‌ پێوه‌ره‌كان كامانه‌ن و كام راهێنه‌ر زۆرترین مه‌رجی تیادایه‌؟ 29/3/2017
زانست
‌ توێژینه‌وه‌یه‌ك: مۆنالیزا زه‌رده‌خه‌نه‌ ده‌كات؟ 29/3/2017
‌ سه‌وزه‌مه‌نی له‌ جه‌مسه‌ری باكوور 29/3/2017
‌ ماره‌ قاوه‌ییه‌كان هه‌ڕه‌شه‌ن بۆ سه‌ر دوورگه‌یه‌كی ئۆقیانووسی هێمن 29/3/2017

© 2009 KURDISTANY NWE, All RIGHTS RESERVED. | CREATED BY AVESTA GROUP