كۆتایی موسڵ
كۆتایی موسڵ ‌ ئازاد ئیبراهیم ‌ 20/3/2017
لە دوای جەنگی جیهانی یەكەمی 1918ەوە، ئیتر موسڵ لە نێو ململانێیەكی بەریتانی ــ توركی وەدەرهێنرا و بۆ كۆتاییهێنانیش بەو ململانێیە لكێندرا بە دەوڵەتی عیراقی ئەو كاتەوە.
تەنانەت لە دوای ڕێككەوتننامەی ئەنقەرەی 1926یشەوە سەرگوزەشتەكانی موسڵ و چیرۆكی بردنی سامانی ئەم شارە دەما و دەم گواستراونەتەوە بۆ ئەمڕۆ و هەمیشە موسڵ وەك شاری ململانێكان و پانتایی تەماحكارییە جیاوازەكان لە نێوان وڵاتە زلهێزەكاندا وێناكراوە.

شەڕەدەنوكی توركیاو عیراق
بە ئێستاشەوە، شەڕەدەنوكی نێوان توركیا و عیراق لەسەر شاری موسڵ؛ زیندووبوونەوەی ئەو چیرۆكە مێژووییەیە كە نازانرێت كۆتاییەكەی لە كوێدا دەبێت.
چیرۆكی ویلایەتی موسڵ بۆ توركیا و وەرگرتنەوەی وەك ویلایەتێكی مێژوویی توركیای عوسمانی، چیرۆكێكە هەمیشە گەراكەی لە خەیاڵدانی توركیادایە. توركیا چاوەڕوانی جوڵەیەكی سیاسی یان گۆڕانكارییەكی گەورەی ناوچەكە دەكات ئەو گەرایانە بپیتێن و بابەتی ئەو ویلایەتە بخات بە لایەكدا، بە جۆرێك كە لە سوود و قازانجی خۆی تەواو ببێت.
بەڵام هەموو ئەو جەنگ و پێشهاتە سیاسییانەی عیراق چ جەنگی ناوخۆیی مەزهەبی شیعە و سوننە بێت یان جەنگی كورد و عەرەب بێت، یان جەنگی دەرەكی بێت، پاشان ژمارەیەك ئینقلاب و گۆڕانی دەسەڵاتەكانیش لە عیراقدا بە تایبەتی ڕووخانی دەسەڵاتی سەدام حسێن لە2003دا، نەبوونە هۆكاری پیتاندنی ئەو گەرا مێژووییەی كە توركیا چاوەڕوانی بەرهەمەكەیەتی و بەئاسانی ناتوانێت دەستی لێهەڵبگرێت.

ڕووداوێكی هەژێنەر
دەركەوتنی داعشیش لە حوزەیرانی ساڵی 2014 لە عیراق؛ ڕووداوێكی هەژێنەر بوو تا ئەو ئاستەی تارمایی دەوڵەتێك یان هەرێمیتر لە عیراقدا دەركەوت! دەركەوتەی داعش بە دوو ڕێگا ویستی توركیای پیشاندەدا كە توركیا چۆن و بە چی شێوەیەك دەیەوێت دوای مێژوویەكی سەد ساڵە بگاتە خەونی وەرگرتنەوەی موسڵ.
یەكەم: لە لایەك توركیا ویستی لە ڕێگەی داعشەوە موسڵ وەك هەرێمێكی سوننی جیا بكاتەوە لە عیراقی شیعی. بەمەش موسڵ هەرێمێك دەبێت بە هەموو پێوەرێك لە سوودی توركیا دەبێت و ڕاستەوخۆ لە ژێر هەژموونی شیعی دەردەچێت و دەچێتە ژێر هەژموونی سوننی توكییەوە.
دووەم: لەگەڵ ڕاگەیاندنی بەرواری پرۆسەی ئازادكردنەوەی موسڵ لە دەست تیرۆریستانی داعش، توركیا پێداگری ئەوەی كرد كە دەبێت بەشداری ڕزگاركردنەوەی موسڵ بكات، ئەم بیانووەیش بۆ ئەوە بوو ئەگەر توركیا نەیتوانی لە ڕێگەی داعشەوە موسڵ داببڕێت لە عیراق و بیخاتە بەرەی خۆی، ئەوا لە ڕێگەی بەشداریی توركیاوە لە شەڕی ئازادكردنەوەی موسڵدا؛ بەو ئامانجە بگات.
هەموو ئەو سیناریۆ جیاوازانەی توركیا بۆ موسڵی داڕشت و دەیویست لە ڕێگەی كارتی داعشەوە پێی بگات و ئەم شارە سوننیە داببڕێت لە بەغدادی شیعی (بەغداد وەك دەسەڵات)، نەك هەروا دەرنەچوو بەڵكو كۆنترۆڵكردنەوەو ئازادكردنەوەی موسڵ لە لایەن حەشدی شەعبی و هێزە شیعییە عیراقییەكانەوە، موسڵی بۆ توركیا كردە خەیاڵ و تا ئەو كاتەشی لە عیراقدا شیعە دەسەڵاتی بە دەستەوە بێت، هەر گۆڕانكارییەك لە موسڵدا بكرێت؛ بە فەرمانی دەسەڵاتە شیعییەكەی بەغداد دەبێت.
واتە با ئەم شارە گەورە و مێژووییەی عیراق خاوەن شوناسێكی سوننی بێت، بەڵام لە دواجاردا ڕوخسارێكی شیعی وەرگرتووە و هێزێكی شیعی تەواوی دامودەزگاكانی دەجوڵێنێت.

ناسنامەی عیراق
بە مانا سیاسییەكەی؛ چیتر موسڵ شارێكی سوننی نییە. لە بەرامبەردا لێرە بە دوا موسڵ دەبێتە جومگەیەك لەو جەستە سیاسییە شیعییەی ئێستا بووەتە ناسنامەی عیراق و هێزی باڵای عیراق.
ڕەنگە دەركەوتنی وێنەكانی سیستانی لە موسڵ و لە بازگەی پۆلیسی فیدراڵی كە لەسەر وێنەكان نوسرابوو «ڕزگاركەری جیهانی ئیسلامی» باشترین بەڵگەیەك بێت ڕێنوێنیمان بكات بەرەو ئایندەی ئەم شارە كە ئایندەیەكی شیعی یان شیعیبوون چاوەڕوانی دەكات.
ئەم نووسراوەش لە كرۆكدا پێچەوانەیە بە تێڕوانینە سونییەكەی كە هەمیشە سیستانی وەك نەیارو ڕەمزی داگیركاری و لادان لە ئیسلام ناو دەبات.
لە ڕوانگەی ئەو سیناریۆ شەڕانگێزییەوە كە توركیا لەگەڵ كەیسی موسڵ كردی، پاشان هەموو ئەو بەڵگە و زانیارییانەی ئاماژە بە پەیوەندیی توركیاو داعش دەدەن لە بەردەم دەرگا داخراوەكانی موسڵدا، دەتوانین بڵێین توركیا بۆ ئەبەد موسڵی دۆڕاند!
چونكە هێزێكی تیرۆریستی بریكاری توركی وەك داعش نەك موسڵی دانەبڕی لە عیراقی شیعی و دەستنوێژی پاكبوونەوەی لە شیعەو عیراق نەشۆرد و نەیتوانی لە موسڵەوە ئیمامەتی ئەهلی سوننی بكات، بەڵكو بووە پاڵپشتێك بۆ ئەوەی لە دوای كۆنترۆڵكردنەوەی موسڵ و پاككردنەوەی شارەكە لە ئاسەواری جەنگی تیرۆریستانی داعش؛ هەموو ئاوەدانكردنەوە و ڕەنگڕێژكردنەوەیەكی موسڵ بەویست و حەزی شیعیانە بێت و بەرگێكی شیعی بە بەر ئەو شارەدا بكرێت.
دەرگا داخراوەكانی موسڵ
بەمەش قورس دەبێت بۆ توركیا جارێكیتر لە ڕێگەی هێزێكیتر یان خودی توركیا خۆیەوە بتوانێت دەرگا داخراوەكانی موسڵی بكاتەوە و لەوێوە بچێتە ژوورەوە.
لێرە بە دوا موسڵی شیعە، بە هەموو ئەدگار و تایبەتمەندیەكانیەوە پێدەخاتە قۆناغ و مێژووییەكی نوێوە، كە بە هیچ شێوەیەك ناچێتەوە سەر ڕوخسارە سوننیەكەی پێش جەنگی داعش.


ناو:  
ئیمه‌یل:    
سه‌رنج:  

#7301
23/6/2017
ئه‌رشیف
وه‌رزش
‌ یۆرۆی لاوان 22/6/2017
‌ رۆناڵدۆ كه‌ی ده‌چێته‌ دادگا؟ 22/6/2017
زانست
‌ دروستبوونی ورگ و هۆكار و چاره‌سه‌ر 22/6/2017
‌ دۆزینه‌وه‌یه‌كی سه‌رنجڕاكێش له‌ پیرۆ 22/6/2017
‌ ناسا : له‌ خۆر نزیك ده‌بێته‌وه‌ 22/6/2017

© 2009 KURDISTANY NWE, All RIGHTS RESERVED. | CREATED BY AVESTA GROUP