پیره‌مێرد سیروانی‌ ئه‌ده‌ب بوو
نەورۆزانە پیره‌مێرد سیروانی‌ ئه‌ده‌ب بوو ‌ 20/3/2017
ئاماده‌كردنی بۆ کەناڵی خاک: زاهیر سدیق
پیرەمێرد یەكێكە لەو رۆشنبیرە بەتوانا و بلیمەتانەی كورد كە لەسەردەمی خۆیدا توانی كۆمەڵێك كاری زۆر گەورە ئەنجام بدات، كە لەپاش خۆی ئاسەواری رۆشنبیریی و بیری كوردایەتی لەناو نەوەكاندا چاندووە، پیرەمێردی رۆژنامەنووس و شاعیر و وەرگێڕ، پیرەمێردی بڵێسەی نەورۆز و كوردایەتی، ئەو رۆشنبیرە بلیمەتەی سەدەی رابردوومان بوو كە ژیانی لەنێوان سلێمانی و ئەستەنبوڵدا بەرەزالەت و نەهامەتی سەربردووە و لەو ماوە زەمەنییەی ژیانیشیدا كۆڵنەدەرانە و نەترسانە بەرنگاری دوژمنانی نەتەوەكەی بوەتەوە و سەرباری گوشار و زۆرداری زۆردارانی ئەو عەیامە پیرەمێرد مكوڕبووە لەسەر بیری كوردایەتی و تێكۆشان. ئەم پیاوە ژیانی بە نەهاتی و هەژاری و ئاوارەی و نەفی كردن بەسەر بردووە. ماوەیەك لە ئەستەنبوڵ و پاشان گەڕانەوە بۆ سلێمانی و پاشان نەفی كردن و دوورخستنەوەی لە سلێمانی لەسەر كردنەوەی ئاگری نەورۆز و بڵێسەی بیری كوردایەتی. 
پیرەمێرد چەندی لەسەر بوترێت، چەند كاری لەسەر بكرێت هێشتا كەمە و مافی خۆی پێنەدراوە، چون ئەم پیاوە مەزنە لە ژیانی رۆشنبیرییدا لەكۆمەڵێك بواردا خزمەتی بەرچاوی كردووە و هاندەری بیری كوردایەتی و ئەدەبیاتی كوردی بووە، خزمەتی بێوچان و بەردەوامی ئەم پیاوە لەدنیای رۆژنامەگەریدا لەبەرچاوانن و ئەزموونی ژین و ژیان ئەزموونێكی دەوڵەمەند و بێ وێنەیە، روونە ئەو ئەزموونە رۆژنامەوانییە چەند كاریگەری لەسەر نەوەی سەردەمی خۆی و نەوەكانی دوای خۆی هەبووە. لەبواری ئەدەبیات و پەند و قسەی نەستەقیشدا ئەزموونی پیرەمێرد بێ وێنەیە و لای زۆرێك لەئەدیبان رەنگدانەوەی هەبووە و هەیە، لە وەرگێڕانیشدا هیمەتی باشی كردووە، جگە لەوەرگێڕانیش لەگۆڕینی شێوەزارەكان و دروستكردنی پەیوەندی لەنێوان شێوەزار و بەشەكانی كوردستاندا رۆڵی بەرچاوی هەبووە، لەو بوارەدا شیعرەكانی مەولەوی لەشێوەزاری هەورامییەوە بۆ سۆرانی گۆڕیوە، لەرۆژنامە و بڵاوكراوەكانی باكووریشدا بەشێوەزاری سۆرانی بابەتی نووسیوە، واتە پردی پەیوەندی نێوان بەشە دابڕاوەكانی كوردستان بووە چ لەبواری زمان و رێزمان و چ لەبواری سیاسی و نەتەوەیییەوە. باسی ئاگرەكەش باسێكی گرنگە و نابێ‌ فەرامۆش بكرێت كە پیرەمێرد بۆنەی نەورۆزی بەجۆرێك گەشانەوە و زیندووی كردەوە كە هەتا ئەمڕۆش ئاگری نەورۆز و وتنەوەی شیعرە بەرزەكەی ئەم رۆژی تازەیە نەورۆزەی ئەو دەگوترێتەوە. 
ئەم دووتوێیەش بۆ ئەم پیاوە بلیمەتە هەوڵێكی خاكەڕایی كەناڵی خاك و رۆژنامەی كوردستانی نوێیە. دووتوێیەكی هەشت لاپەڕەییە و كارێكی نوێی پرۆژە هاوبەشەكەی خاك و كوردستانی نوێیە، ئەم دووتوێیە لەبارەی كار و چالاكی و تێكۆشانی پیرەمێردی ئەدەب و كوردایەتی و رۆژنامەگەرییە. پیرەمێرد سیروانی ئەدەب، بەرنامەیەكی كەناڵی خاك بووەوە و ساڵانێك بەر لەئێستا بەزنجیرە لەو كەناڵەوە بڵاوبوەتەوە كە هونەرمەند زاهیر سدیق ئامادەی كردووە، ئەمڕۆش واجارێكی تر لەدووتوێی هەشت لاپەڕەدا لەگەڵ رۆژنامەی كوردستانی نوێدا دیاری ئەم نەورۆزەیە بۆ خوێنەران.
سدیق ساڵح: پیره‌مێرد یه‌كێك له‌ ره‌مزه‌كانی‌ سه‌ده‌ی‌ بیسته‌م، واته‌ حاجی‌ تۆفیقی‌ مه‌حمود ئاغای‌ هه‌مزه‌ ئاغای‌ مه‌سره‌ف، ئه‌م زاته‌ وه‌ك خۆی‌ له‌ وه‌سێتنامه‌كه‌یدا ئاماژه‌ی‌ پێداوه‌، له‌ ساڵی‌ 1898 له‌گه‌ڵ شێخ سه‌عیدی‌ حه‌فید و شێخ مسته‌فای‌ نه‌قیب چوون بۆ ئه‌سته‌نبوڵ و له‌وێ‌ ماوه‌ته‌وه‌، به‌ڵام كاتێ‌ گه‌ڕاوه‌ته‌وه‌ خوێنده‌واری‌ و زانستێكی‌ گه‌وره‌ی‌ بۆ ئێمه‌ هێنایه‌وه‌. 
پیره‌مێرد پێداگری‌ له‌سه‌ر زمان و نه‌ته‌وه‌كه‌ی‌ ده‌كرد
هه‌ڤاڵ ئه‌بوبه‌كر: پیره‌مێرد له‌ساڵی‌ 1867 دا له‌سلێمانی‌ له‌دایك بووه‌، لێره‌وه‌ ژیانی‌ پیره‌مێرد ده‌ست پێده‌كات، هه‌ڵبه‌ته‌ ئه‌مه‌ ده‌بێ‌ به‌سه‌ره‌تایه‌ك بۆ قۆناغی‌ یه‌كه‌می‌ ژیانی‌ كه‌ چه‌ند بڕگه‌یه‌ك له‌خۆ ده‌گرێت، یه‌كه‌میان ئه‌وه‌یه‌ میراتێك و ئه‌زموونێكی‌ ده‌سه‌ڵاتدارێتی‌ بۆ ماوه‌ته‌وه‌، ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ باپیری‌ له‌سه‌رده‌می‌ دوا میری‌ میرنشینی‌ بابانه‌كاندا سه‌رۆكوه‌زیران بووه‌، له‌ سه‌رده‌می‌ ئه‌حمه‌د پاشادا سه‌رۆكوه‌زیران بووه‌، به‌حوكمی‌ ئه‌وه‌ی‌ ئه‌و سه‌رده‌مه‌ ویراسه‌تی‌ ده‌سه‌ڵاتدارێتی‌ بۆ نه‌وه‌كان ماوه‌ته‌وه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ ئه‌زموونێكی‌ زۆر بۆ پیره‌مێرد ماوه‌ته‌وه‌، پیره‌مێرد تێگه‌یشتووه‌ له‌وه‌ی‌ ده‌سه‌ڵات چییه‌، په‌یوه‌ندی‌ نێوان خه‌ڵك و ده‌سه‌ڵات چییه‌، یاسا چییه‌، تێگه‌یشتن له‌وانه‌ چییه‌، ئه‌و پێویستیانه‌ چین كه‌ ده‌سه‌ڵات ده‌بێ‌ هه‌یان بێ‌، لێره‌وه‌ تێگه‌یشتنێكی‌ ته‌واوه‌تی‌ هه‌بووه‌ له‌ ئاستێكی‌ بڵند دا، كه‌ ئه‌ویش هه‌مزه‌ ئاغای‌ مه‌سره‌فه‌، سه‌رۆكوه‌زیران بووه‌ له‌حوكمدارییه‌كدا له‌و سه‌رده‌مه‌دا ده‌سه‌ڵاتێكی‌ به‌هێزی‌ عوسمانییه‌كان هه‌بووه‌، ململانێی‌ نێوان ئینگلیز و عوسمانییه‌كان له‌ئارادابووه‌، واته‌ به‌كلتور و باگراوندێكی‌ زۆره‌وه‌ ئیشی‌ كردووه‌، ئه‌زموونێكی‌ گه‌وره‌ی‌ نالی‌ و سالم و كوردی‌ و مه‌وله‌وی‌ له‌ به‌رده‌ستیدابووه‌، كه‌م رۆشنبیری كورد وه‌ك پیره‌مێرد سوودی‌ له‌ مه‌وله‌وی‌ بینیوه‌، بۆ نموونه‌ نالی‌ و سالم و كوردی‌ زۆر پشتیان به‌كلتوور و باگراوندی‌ رۆشنبیریی‌ مه‌وله‌وی‌ و زمانی‌ گۆرانی‌ نه‌ به‌ستووه‌، به‌ڵام جارێكی‌ تر پیره‌مێرد زیندووی‌ كرده‌وه‌. كه‌ كردوونی‌ به‌سۆرانی‌ نه‌ك هه‌ر زیندووی‌ كردوه‌ته‌وه‌ رۆحی‌ كردوه‌ته‌وه‌ به‌ به‌ری‌ شیعره‌كانی‌ مه‌وله‌ویدا، ته‌نانه‌ت له‌ هه‌ندێكیدا هه‌ست ناكه‌یت پیره‌مێرد ئه‌یڵێ‌، واهه‌ست ئه‌كه‌یت مه‌وله‌وی‌ ئه‌یانڵێته‌وه‌، واته‌ له‌ڕووی‌ زمانه‌وانییه‌وه‌ زۆر به‌جوانی‌ كاری‌ تێداكردوون، ئه‌و باگراونده‌ ده‌وڵه‌مه‌نده‌ زمانه‌وانییه‌ی‌ له‌و سه‌رده‌مه‌دا بۆ كورد دروست ببوو سوودی‌ لێ‌ بینیوه‌، به‌ڵام كه‌مێك له‌رۆشنبیران و منه‌وه‌رانی‌ ئه‌و سه‌رده‌مه‌ توانیویانه‌ ئه‌و سوده‌ ببینن. واته‌ یه‌كه‌میان وتمان له‌ڕووی‌ ده‌سه‌ڵات و سیاسییه‌وه‌ ئه‌زمووندار بووه‌، دووه‌م له‌ڕووی‌ زمان و گرامه‌ر و لایه‌نه‌ رێزمانییه‌كانی‌ زمانه‌وه‌، سێیه‌میان ئه‌و ئه‌زموونه‌ ئاینییه‌ بووه‌ كه‌ له‌ حوجره‌ و مزگه‌وته‌كاندا وه‌ریگرتووه‌، كه‌ یه‌كه‌م جار خوێندنی‌ ئاینی‌ له‌مزگه‌وته‌كه‌ی‌ خۆیانه‌وه‌ (مزگه‌وتی‌ هه‌مزه‌ ئاغا)وه‌ ده‌ستی‌ پێكردوه‌، واته‌ تێگه‌یشتووه‌ له‌و بڕگه‌ و بابه‌ته‌ ئاینیانه‌ی‌ له‌و سه‌رده‌مه‌دا هه‌بوون، ئه‌و كاته‌ی‌ ده‌سه‌ڵاتێكی‌ ئاینی‌ له‌ئارادا هه‌بووه‌، ده‌سه‌ڵاتی‌ ئیمپراتۆڕییه‌تی‌ عوسمانییه‌كانه‌، ئیمپراتۆریه‌تێكی‌ گه‌وره‌ی‌ خاوه‌ن ده‌سه‌ڵاتی‌ سه‌دان ساڵه‌ بووه‌، لێره‌وه‌ تێگه‌یشتنێكی‌ ته‌واوی‌ بۆ ئاین هه‌بووه‌، توانیوێتی‌ ئه‌م په‌یوه‌ندیانه‌ به‌ یه‌كه‌وه‌ ببه‌ستێ‌، له‌ لایه‌كه‌وه‌ نه‌ته‌وه‌ كه‌ له‌سه‌رده‌می‌ عوسمانییه‌كان ئه‌وه‌ی‌ باسی‌ له‌ نه‌ته‌وه‌ی‌ خۆی‌ بكردایه‌ به‌ شعوبیه‌ت ناویان ئه‌برد، ئه‌یانسووتاند، هه‌ڵیانده‌واسی‌، به‌ڵام پیره‌مێرد پێداگری‌ له‌سه‌ر زمان و نه‌ته‌وه‌كه‌ی‌ ده‌كرد، له‌هه‌مان كاتدا تێكه‌ڵاوبوونی‌ ئاین به‌ده‌سه‌ڵات ئه‌مه‌ چۆن به‌كارهێنراوه‌؟. ده‌سه‌ڵاتی‌ عوسمانی‌ ئه‌مه‌ چۆن راڤه‌ ده‌كات؟. ئاینی‌ خستوه‌ته‌ خزمه‌تی‌ ده‌سه‌ڵاتدارێتی‌ توركه‌كانه‌وه‌، له‌ڕێگای‌ ئاینه‌وه‌ كۆنترۆڵی‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ عوسمانیان له‌و سه‌رده‌مه‌ دورو درێژانه‌دا كردووه‌، به‌مه‌ قۆناغی‌ ژیانی‌ یه‌كه‌می‌ پیره‌مێرد، له‌م گه‌ڵاڵه‌ بوونه‌دا به‌ره‌و كۆتایی‌ ئه‌چێ‌ به‌وه‌ی‌ ده‌ست ئه‌داته‌ نووسین، وه‌كو موعه‌لیم ناجی‌ ده‌ڵێ‌: (پیره‌مێرد مه‌نزومه‌یه‌كی‌ نووسیوه‌ و بردویه‌تی‌ له‌ته‌رجومانی‌ حه‌قیقه‌تدا بۆی‌ بڵاوكردوه‌ته‌وه‌.) به‌پێی‌ ئه‌و سه‌رچاوانه‌ له‌ ساڵی‌ (1883) دا بڵاوبووه‌ته‌وه‌، به‌ هه‌موو حسابه‌كان پیره‌مێرد ئه‌بێ‌ ته‌مه‌نی‌ له‌ده‌وری‌ یانزه‌ بۆ دوانزه‌ ساڵ بووبێ‌، كاتێ‌ ئه‌م مه‌نزومه‌یه‌ی‌ داناوه‌، به‌ یه‌كه‌م به‌رهه‌می‌ نووسراوی‌ پیره‌مێرد داده‌نرێ‌ و بایی‌ ئه‌وه‌ بووه‌ بكرێت له‌ ته‌رجومانی‌ حه‌قیقه‌تدا بڵاوببێته‌وه‌، ئه‌مه‌ ده‌سكه‌وتێكی‌ گه‌وره‌ بووه‌ بۆ پیره‌مێرد. له‌هه‌مان كاتدا وه‌ختێ‌ عوسمان پاشای‌ جاف دیوه‌خانه‌كه‌ی‌ تازه‌ ئه‌كاته‌وه‌ داوا له‌پیره‌مێرد ده‌كات چه‌ند دێره‌ شیعرێكی‌ بۆ بنووسێ‌، بۆ ئه‌وه‌ی‌ له‌سه‌ر تاق و دیوان و هه‌یوانه‌كانی‌ بینووسێته‌وه‌ و پیره‌مێردیش ئه‌مه‌ی‌ كردووه‌و تۆماریش كراوه‌. واته‌ جارێكی‌ دیكه‌ دوای‌ ئه‌و سێ‌ ڕه‌هه‌نده‌، ئینجا ڕه‌هه‌ندی‌ ئه‌ده‌بی‌ دێته‌ كایه‌وه‌، واته‌ ئه‌و فیكره‌ی‌ ئه‌خاته‌ بواری‌ نووسین و جێبه‌جێكردنه‌وه‌، لێره‌وه‌ به‌هۆی‌ شاره‌زایی‌ خۆییه‌وه‌ چه‌ندین ئیشی‌ پێ‌ ئه‌درێ‌، واته‌ پیره‌مێرد ئه‌كه‌وێته‌ قۆناغی‌ پراكتیزه‌كردنی‌ یاسایی‌ و سیاسی‌ و ده‌سه‌ڵاتدارێتییه‌وه‌، هه‌ر له‌باش كاتبه‌وه‌ تا به‌كاتبی‌ عه‌دل، تا به‌ معاون قه‌زایی‌ ئێستای‌ خۆمان، ئه‌و رۆڵانه‌ی‌ له‌زۆر شوێنی‌ سلێمانی‌ و ده‌ورو به‌ری‌ دا بینیوه‌ شارباژێر به‌نموونه‌، به‌مه‌ش په‌یوه‌ندییه‌كی‌ ئۆرگانی‌ له‌گه‌ڵ خه‌ڵكدا دروست كردووه‌، چونكه‌ دواجار ده‌یان كێشه‌ی‌ خه‌ڵك ڕووبه‌ڕووی‌ دادگاكان ده‌بێته‌وه‌، به‌ تایبه‌تی‌ له‌و سه‌رده‌مانه‌دا تێگه‌یشتنێكی‌ ته‌واو بۆ ژیانی‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌ خه‌ڵك لای‌ پیره‌مێرد دروست ده‌بێ‌.
پیره‌مێرد سیروانی‌ ئه‌ده‌ب بوو
د.عیزه‌دین مسته‌فا ره‌سوڵ: جارێك له‌سه‌رم نووسی‌ وابزانم له‌یه‌كێ‌ له‌یاده‌كانیدا بوو، نووسیبووم پیره‌مێرد له‌ شیعره‌كانیدا زۆر ئاڵۆده‌ و عاشقی‌ چه‌می‌ سیروانه‌، چونكه‌ كاتی‌ خۆی‌ له‌گه‌ڵ عه‌شیره‌تی‌ جافدا گه‌رمیان و كوێستانی‌ كردوه‌، به‌ڵام خۆشی‌ بۆ كورد بوو به‌سیروانێكی‌ ئه‌ده‌ب، سیروان یه‌كێكه‌ له‌و روباره‌ جوانانه‌ی‌ كوردستان، ڕه‌نگێكی‌ جوانی‌ هه‌یه‌، ئاوه‌كه‌ ڕه‌نگێكی‌ تایبه‌تی‌ هه‌یه‌ له‌پیرۆزه‌یی‌، ماوه‌یه‌كی‌ درێژیش ئه‌ڕوات تا ئه‌چێته‌ ناو دیجله‌وه‌ و ئه‌بێت به‌ به‌شێك له‌دیجله‌ش، خۆشی‌ شتی‌ زۆری‌ هه‌یه‌ له‌سه‌ر ئاوه‌ جوانه‌كه‌ی‌ سه‌رچاوه‌ی‌ زه‌ڵم: بۆ گه‌ڵارێزان سه‌ربه‌ ته‌م وهه‌ڵم/ ئه‌ڵێی‌ سه‌رچاوه‌ی‌ به‌ختی‌ كوردانی‌/ سره‌وتت نییه‌ وێڵی‌ هه‌ردانی‌/ مه‌وه‌سته‌ برۆ به‌لم و خاكا/ بگری‌ له‌بارگه‌ی‌ سه‌لمانی‌ پاكا/ پێی‌ بڵێ‌ قوربان تۆ ناوت پاكه‌/ بمانخه‌ره‌ رێی‌ یه‌كێتی‌ و چاكه‌/ له‌به‌ر خاتری‌ ئه‌م خاكه‌ دێمه‌ كه‌ پاراو ئه‌بێ‌ به‌ئاوی‌ ئێمه‌/ با گوڵ و نێرگز هه‌ردوو پێكه‌وه‌ شادبن به‌ دڵی‌ رێكوپێكه‌وه‌..
جا ئه‌م قه‌سیده‌یه‌ زۆر قوڵه‌ ئه‌گه‌ر له‌یه‌كی‌ به‌یته‌وه‌، جیوپۆلۆتیكه‌، برایه‌تی‌ كورد و عه‌ره‌به‌، سودبینین له‌یه‌كه‌، مێژووی‌ سه‌لمانی‌ پاكه‌، زۆر دورودرێژه‌، مه‌به‌ستم ئه‌وه‌یه‌ له‌سه‌ر سیروان كۆمه‌ڵێك له‌م شیعرانه‌ی‌ هه‌یه‌، به‌ڵام وه‌ك وتم بوو به‌سیروانێكی‌ ئه‌ده‌ب، ئه‌ده‌بێكی‌ هه‌مه‌ڕه‌نگه‌، پیره‌مێرد پێش چوونه‌ ئه‌سته‌نبوڵ له‌ڕووی‌ ئه‌ده‌بیاته‌وه‌ ته‌ماوییه‌، له‌ڕووی‌ ژیانییه‌وه‌ دیاره‌، دیاره‌ له‌گه‌ڵ عه‌شیره‌تی‌ جافدابووه‌، كاتبی مه‌حمود پاشا بووه‌، كاتێ‌ دێته‌وه‌ ده‌چێته‌ هه‌ڵه‌بجه‌ به‌ یادی‌ كۆنه‌وه‌ و له‌جیاتی‌ خێڵی‌ مه‌حمود پاشا خێڵی‌ وه‌سمان پاشا له‌ هه‌ڵه‌بجه‌ ده‌بن، جاران مه‌حمود پاشا وتویه‌تی‌ كۆچ، هه‌موو بارگه‌و بنه‌یان پێچاوه‌ته‌وه‌ به‌ره‌و كوێستان، له‌وێ‌ وتویه‌تی‌ كۆچ هه‌موویان پێچاوه‌ته‌وه‌ له‌ یه‌ك دوو رۆژدا به‌ره‌و گه‌رمیان هاتوون، ئینجا زۆرجار ئێران ئه‌و سنووره‌ی‌ گرتووه‌ لێیان و نه‌یانتوانیوه‌، به‌س ئه‌و ئه‌ڵێ‌ ئێستا رێگا خۆشه‌، كوا سه‌رخێڵ، واته‌ مه‌حمود پاشا، یادی‌ ئه‌و ئه‌كاته‌وه‌. ئه‌مه‌ ده‌ری‌ ده‌خات ئه‌و چه‌ند په‌یوه‌ندی‌ به‌و چه‌می‌ سیروان و جاف و كۆچكردنیانه‌وه‌ هه‌یه‌ له‌ زمانی‌ شیعره‌كانیدا دیاره‌.
پیره‌مێرد مه‌وله‌وی‌ چۆن كرد به‌سۆرانی‌ 
عوسمان محه‌مه‌د هه‌ورامی‌: پیره‌مێرد ده‌ڵێ‌ من تا ساڵی‌ (1894) پێش ئه‌وه‌ی‌ بچمه‌ هه‌ڵه‌بجه‌ وه‌كو نووسه‌رێك كارم كردووه‌، نووسه‌رێكی‌ مالییه‌. ئیتر كه‌ نه‌قڵ بوو بۆ دائیره‌ی‌ قائیممه‌قامی‌ هه‌ڵه‌بجه‌، به‌ر له‌وه‌ ئه‌ڵێ‌: من پێم وابوو نالی‌ پێغه‌مبه‌ری‌ شیعری‌ كوردییه‌، چونكه‌ له‌ناو نالیدا زۆر زۆر توابوومه‌وه‌ و زۆر سه‌رسامیش بووم پێی‌، به‌ڵام كاتێك چوومه‌ هه‌ڵه‌بجه‌ و تێكه‌ڵی‌ كۆمه‌ڵی‌ هه‌ڵه‌بجه‌ بووم. ئه‌وسا چێژێكی‌ زۆر ئه‌ده‌بی‌ به‌هێز له‌هه‌ڵه‌بجه‌ هه‌بووه‌، له‌ هه‌موو كۆڕه‌كاندا باس باسی‌ شیعر و ئه‌ده‌بیات و گۆرانی‌ بووه‌، هه‌موو شتێكی‌ ڕه‌سه‌ن و كورده‌واری‌ بوو. ده‌ڵێ‌: منیش چێژێكی‌ زۆرم له‌و كۆمه‌ڵه‌ وه‌رگرت، به‌ڵام كه‌ دیم هه‌موو سه‌ودا سه‌ری‌ مه‌وله‌وین و مه‌وله‌وی‌ له‌ سه‌روی‌ هه‌موو شاعیره‌كانی‌ تره‌وه‌ شیعره‌كانی‌ باس ده‌كرێت، منیش هه‌وڵمدا له‌و بواره‌دا نزیك ببمه‌وه‌ تا توانیم به‌شێوه‌ زاره‌كه‌ی‌ ئاشنا ببم و چێژ و خۆشییه‌كی‌ زۆرم لێ‌ دی‌. پیره‌مێرد دوای‌ ئه‌وه‌ی‌ به‌ناو دنیای‌ مه‌وله‌ویدا قوڵ بووه‌وه‌ و به‌ ته‌واوی‌ وابه‌سته‌ی‌ رۆحی‌ مه‌وله‌وی‌ بوو مه‌وله‌وی‌ به‌ ته‌واوی‌ كاری‌ تێكرد. دوای‌ ئه‌وه‌ی‌ هاتووه‌ته‌وه‌ سلێمانی‌ كه‌وتوه‌ته‌وه‌ كه‌ڵكه‌ڵه‌ی‌ به‌سۆرانی‌ كردنی‌ شیعره‌كانی‌ مه‌وله‌وی، تا توانیوێتی‌ له‌ده‌ستنووسه‌كانی‌ ئه‌و سه‌رده‌مه‌ و لای‌ مه‌لا و شاره‌زایان ده‌ستنووسی‌ كۆكردوه‌ته‌وه‌ و هه‌موو شیعره‌كانی‌ به‌ شێوه‌زاری‌ هه‌ورامی‌ تۆماركردووه‌، ویستویه‌تی‌ كارێك بكات كه‌ زۆربه‌ی‌ زۆری‌ خه‌ڵكی‌ كوردستانی‌ باشوور له‌مه‌وله‌وی‌ تێبگه‌ن، به‌كورتی‌ ناوچه‌ی‌ سلێمانی‌ و هه‌ولێر و كه‌ركوك وه‌كو خۆی‌ ده‌ڵێ‌ خه‌ڵكی‌ ئه‌م ناوچانه‌ تێیبگه‌ن، بۆ ئه‌مه‌ش بیری‌ له‌وه‌ كردووه‌ته‌وه‌ شیعره‌كان بگۆڕێ‌ بۆ شێوه‌ی‌ سۆرانی‌، به‌م جۆره‌ كه‌وتوه‌ته‌ كار، به‌ڵام بۆ ئه‌م كاره‌ كه‌سێكی‌ ویستووه‌ یارمه‌تی بدات، من خزمێكی‌ خۆم لێره‌یه‌ و ئێستاش ماوه‌، پورزامه‌، ته‌مه‌نی‌ هه‌شتا ساڵ زیاتره‌. وتی‌»له‌گه‌ڵ باوكمدا گڵاشمان ده‌چنی‌، له‌سلێمانی‌، ئێستاش له‌بیرمه‌ پیره‌مێرد ئه‌هات و هه‌ندێك وشه‌ی‌ هه‌ورامی‌ له‌وه‌ستا قه‌دیمییه‌كان كه‌ كڵاشچن بوون ده‌پرسی‌. ئه‌وه‌ی‌ بیانزانیبایه‌ وه‌ڵامیان ئه‌دایه‌وه‌، چونكه‌ مه‌وله‌وی‌ به‌زمانێكی‌ ئه‌ده‌بی‌ باڵا قسه‌ی‌ كردوه‌ و نووسیوێتی‌. شێوه‌زاری‌ هه‌ورامی‌ له‌و سه‌رده‌مه‌دا ببوو به‌ زمانێكی‌ ئه‌ده‌بی‌ یه‌كگرتوو له‌هه‌موو كوردستانی‌ خواروودا، هه‌ر له‌سێ‌ گۆشه‌ی‌ سنه‌وه‌ بۆ كرماشان تا ده‌گاته‌وه‌ لوڕستان، ئه‌م به‌ری‌ زێ و ناوچه‌ی‌ گه‌رمیان هه‌ر هه‌مووی‌ ئه‌ده‌بیاته‌كه‌ی‌ به‌شێوه‌زاری‌ هه‌ورامی‌ بووه‌، ئه‌وه‌ی‌ سه‌رنج راده‌كێشێ‌ ئاخاوتنی‌ رۆژانه‌ جیاوازبووه‌  له‌نووسینی‌ ئه‌و شیعرانه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ زات ئه‌كه‌م، بوێری‌ ئه‌كه‌م ئه‌گه‌ر بڵێم پیره‌مێرد وایزانیوه‌ زمانی‌ ئه‌ده‌بی‌ مه‌وله‌وی‌ ئه‌م كڵاشچنانه‌ش تێیده‌گه‌ن، چونكه‌ مه‌وله‌ویش هه‌ر وه‌كو مه‌حوی‌ و نالی‌ ئه‌گه‌ر مرۆڤ به‌ڕاڤه‌ بۆی‌ نه‌ڕوات له‌شیعره‌كانی‌ تێناگات ئه‌بێ‌ له‌یه‌كدانه‌وه‌ی‌ له‌گه‌ڵ دابێ‌، مه‌حوی‌ و نالی‌ شاعیری‌ ناوچه‌ی‌ سلێمانین كه‌چی‌ ئێستاش ئێمه‌ی‌ خوێنده‌وار و ئێمه‌ی‌ وابه‌سته‌ی‌ ئه‌ده‌ب و مامۆستایانی‌ ئه‌ده‌ب ئه‌گه‌ر بێت و په‌راوێزی‌ شیعره‌كان نه‌خوێننه‌وه‌ به‌ باشی‌ له‌ شیعره‌كانیان حاڵی‌ نابین، چونكه‌ زۆربه‌ی‌ وشه‌كانی‌ ئه‌وسا به‌كار ده‌هات ئێستا به‌كار نایات، گوزاره‌ی‌ زۆر هه‌یه‌ هی‌ ئه‌وسابووه‌ بۆ ئێستا به‌كارناهێنرێت. ده‌بێ‌ لێی‌ قوڵبیته‌وه‌. به‌ڵێ‌ پیره‌مێرد ئه‌و كاته‌ كه‌وتوه‌ته‌ كه‌ڵكه‌ڵه‌ی‌ ئه‌وه‌ی‌ كه‌ دیوانه‌كه‌ی‌ مه‌وله‌وی‌ بگۆڕێت بۆ سۆرانی‌، خۆشبه‌ختانه‌ سه‌ره‌تای‌ سییه‌كان مه‌لا عه‌بدوڵڵای‌ مه‌ریوانی‌ له‌ته‌وێڵه‌وه‌ هاتووه‌ته‌ سلێمانی‌ نیشته‌جێ‌ بووه‌ و پیره‌مێردیش به‌خزمه‌تی‌ مه‌لا عه‌بدوڵڵای‌ مه‌ریوانی‌ گه‌یشتووه‌، مه‌لا عه‌بدوڵڵا وه‌كو مه‌لا مارفی‌ كوڕی‌ بۆی‌ گێڕامه‌وه‌، مه‌لا ئه‌مینی‌ كوڕیشی‌ بۆی‌ گێڕامه‌وه‌ و وتی‌: هه‌موو دیوانه‌كه‌ی‌ مه‌وله‌وی‌ له‌به‌ر بوو، بۆنه‌كانیشی‌ زانیوه‌، له‌كوێ‌ و بۆ كێی نووسیوه‌، به‌بۆنه‌ی‌ چیشه‌وه‌ نووسراوه‌. به‌ ته‌واوی‌ هه‌موو واڵائه‌كرده‌وه‌، پیره‌مێرد كه‌ به‌خزمه‌تی‌ گه‌یشتووه‌ ئیتر له‌وساوه‌ هه‌موو پشت و په‌نایه‌كی‌ مه‌لا عه‌بدوڵڵای‌ مه‌ریوانی‌ بووه‌ بۆ گۆڕینی‌ ئه‌م شیعرانه‌، به‌كورتی‌ بۆی‌ له‌یه‌كداوه‌ته‌وه‌ و جوان جوان شیكردوه‌ته‌وه‌ و ئه‌ویش ئه‌و دیوانه‌ی‌ به‌و جۆره‌ چاپكردوه‌، ئه‌وه‌نده‌ی‌ من بزانم ئه‌ڵێن به‌دووبه‌ش چاپی‌ كردوه‌، به‌شی‌ یه‌كه‌م و دووه‌م، هه‌ر جاره‌ی‌ توانیوێتی‌ چل دانه‌ی‌ لێ‌ چاپ بكات، لاپه‌ڕه‌ی‌ یه‌كه‌م نووسراوه‌ ئه‌سڵ، شیعره‌كانی‌ مه‌وله‌ویه‌ به‌شێوه‌زاری‌ هه‌ورامی‌، به‌رانبه‌ره‌كه‌ی‌ نووسیوێتی‌ رۆح ئه‌میش گۆڕینه‌كه‌ بووه‌، ئه‌توانم بڵێم سه‌دا هه‌شتا پیره‌مێرد پێكاوێتی‌، چونكه‌ زۆر سه‌خت بووه‌ ئه‌و كاره‌، له‌ستایشی‌ مه‌لا عه‌بدوڵڵای‌ مه‌ریوانیدا كه‌ ئه‌و ئیشه‌ی‌ بۆ كردوه‌، وتویه‌تی‌ به‌ راستی‌ مه‌لا عه‌بدوڵڵا مه‌ریوانی‌ كه‌عبو ئه‌حواری‌ كورده‌، كه‌عبو ئه‌حوار گه‌وره‌ترین زانای‌ جوله‌كه‌كان بووه‌ له‌مه‌دینه‌.
مسته‌فا ساڵح كه‌ریم: له‌وه‌زیفه‌ی‌ حكومه‌تدا دامه‌زرا، له‌دادگابوو، له‌نفوس بووه‌، له‌ شاری‌ سلێمانی‌، له‌ شارباژێر، له‌ هه‌ڵه‌بجه‌، دواجار به‌نائیبی‌ موده‌عی‌ عام نه‌قڵیان كرد، دیاره‌ ئه‌و زه‌مانه‌ گوێیان نداوه‌ته‌ ئه‌وه‌ی‌ حقوقی‌ بێت یان نا، چونكه‌ ئه‌وسا مه‌كته‌بی‌ ره‌سمی‌ نه‌بووه‌، نه‌قڵی‌ ده‌كه‌ن بۆ كه‌ربه‌لا و ناچێ‌، ئیتر لێره‌ وه‌ك سكرتێر (ئه‌وسا پێی‌ وتراوه‌ میرزا) لای‌ شێخ مارفی‌ نه‌قیب و شێخ مسته‌فای‌ نه‌قیب كاری‌ كردوه‌، وه‌ختێ‌ شێخ سه‌عید له‌سه‌ر داوای‌ بابی‌ عالی‌ ده‌عوه‌ت كراوه‌ و چووه‌ بۆ ئه‌سته‌نبوڵ، دیاره‌ وه‌فدێكی‌ گه‌وره‌ی‌ له‌گه‌ڵ خۆی‌ بردووه‌، شێخ مه‌حمود ئه‌و وه‌خته‌ گه‌نج بووه‌، ئه‌ویشیان له‌گه‌ڵ‌ خۆیان بردووه‌، له‌وانه‌ی‌ له‌گه‌ڵ خۆی‌ بردوونی‌، بێجگه‌ له‌ شێخ مسته‌فای‌ نه‌قیب و پیاوانی‌ ئه‌شرافی‌ بنه‌ماڵه‌ی‌ شێخان، زێوه‌ر و پیره‌مێردیشیان له‌گه‌ڵدابووه‌، جا پیره‌مێرد چونه‌كه‌شی‌ به‌هۆی‌ نزیكییه‌وه‌ بوو له‌ شێخ مارفی‌ نه‌قیب و شێخ مسته‌فای‌ نه‌قیب.
سێ‌ كوچكه‌ی‌ سلێمانی‌ و ئه‌سته‌نبوڵ و مه‌كه‌ی‌ دروست كرد
هه‌ڤاڵ ئه‌بو به‌كر: پیرمێرد به‌حوكمی‌ ئه‌و فارسی‌ و توركی‌ باش زانیوه‌، كاتێ‌ به‌سه‌ردان چووه‌ بۆ توركیا، داوایان لێ‌ كردووه‌ نامه‌یه‌ك به‌ فارسی‌ بنووسێ‌ بۆ ده‌سه‌ڵاتی‌ ئه‌وسای‌ ئێرانییه‌كان، به‌ فارسییه‌كی‌ وا شیرین ده‌ینووسێ‌، بابی‌ عالی‌ ئه‌و كاته‌ بڕیار ئه‌ده‌ن پیره‌مێرد وه‌كو ئه‌ندامی‌ ئه‌نجومه‌نی‌ عالی‌ قبوڵ بكه‌ن و له‌قه‌بی‌ به‌گێتیش پێ ده‌ده‌ن، ئیتر به‌تۆفیق به‌گ ناوده‌برێ‌ كه‌ ئه‌و كاته‌ هێشتا حه‌جی‌ نه‌كردوه‌، به‌تۆفیق به‌گ ناوی‌ براوه‌ و دوایی‌ ئه‌بێ‌ به‌حاجی‌ تۆفیق به‌گ، لێره‌وه‌ تێكه‌ڵ به‌و ده‌سه‌ڵات و ئه‌زموونه‌ ئه‌بێ‌ و قۆناغی‌ دووه‌می‌ ژیانی‌ له‌ توركیاوه‌ ده‌ست پێده‌كات، به‌و ئه‌زموونه‌ی‌ له‌ڕابردوودا هه‌یبووه‌، كه‌ چووه‌ته‌ ئه‌وێ‌ چه‌ند بنه‌مایه‌كی‌ گرنگ هه‌بووه‌ جێبه‌جێی كردوون، یه‌كه‌میان ئه‌وه‌یه‌ سێ‌ كوچكه‌ی‌ سلێمانی‌ و ئه‌سته‌نبوڵ و مه‌كه‌ی‌ دروست كرد، ئه‌م سێ‌ كوچكه‌یه‌ چه‌قه‌كه‌یان پیره‌مێرد بووه‌، كه‌ پیره‌مێردیان كرد به‌كائینێكی‌ دیكه‌. یه‌كه‌م سلێمانی‌ میرنشینێك بووه‌، شارێك بووه‌ به‌شێوه‌یه‌كی‌ مۆدێرن دروستكراوه‌، هه‌موو له‌یه‌كدانه‌وه‌كان پێیان وایه‌ شارێك بووه‌ له‌سه‌ر نه‌مه‌تی‌ تازه‌ دروستكراوه‌، جۆرێك له‌پیشه‌سازی‌ و له‌ بازرگانی‌ تێدا بووه‌، له‌ سه‌ر بنه‌ما و شێوه‌ی‌ بیناسازی‌ شار دروستكراوه‌، له‌گه‌ڵ ئه‌و كه‌لتوره‌ ئاینی‌ و ده‌سه‌ڵاتداری‌ و كۆمه‌ڵایه‌تییه‌ش هه‌یبووه‌. ئه‌سته‌نبوڵیش شوێنێك بووه‌ هه‌موو كلتووره‌كانی‌ دنیای‌ تێیدا كۆبوونه‌ته‌وه‌، له‌ خۆرئاواوه‌ بۆ خۆرهه‌ڵات، زۆربه‌ی‌ منه‌وه‌رانی‌ دنیا له‌وێ‌ كۆبوونه‌ته‌وه‌ به‌هه‌موو نه‌ته‌وه‌كان و زه‌مه‌نه‌كاندا، ده‌وڵه‌تی‌ عوسمانی‌ خۆی‌ بۆ خۆی‌ ده‌سه‌ڵاتێكی‌ گه‌وره‌ی‌ به‌سه‌ر وڵاته‌كانی‌ دنیادا هه‌بووه‌ و زۆربه‌ی‌ منه‌وه‌رانی‌ ئه‌و وڵاتانه‌ش له‌ ئه‌سته‌نبوڵی‌ پایته‌خت كۆبوونه‌ته‌وه‌، چۆن ئێستا ده‌سه‌ڵاتداران و خه‌ڵكانی‌ منه‌وه‌ر به‌ره‌و چه‌ق ئه‌چن، به‌ره‌و سه‌نته‌ر ئه‌چن، پیره‌مێرد ئه‌زموونێكی‌ گه‌وره‌ی‌ له‌وانه‌وه‌ وه‌رگرتووه‌، له‌ هه‌مان كاتدا حه‌جی‌ كردوه‌ و چووه‌ته‌ مه‌كه‌، مه‌كه‌ ئه‌زموونێكی‌ گه‌وره‌ی‌ داوه‌ به‌ پیره‌مێرد، له‌مه‌كه‌ش به‌هه‌مان شێوه‌ نه‌ته‌وه‌ جیاوازه‌كان كۆده‌بنه‌وه‌، ئامانجی‌ هاوبه‌ش خه‌ڵكانێكی‌ له‌وێ‌ كۆكردوه‌ته‌وه‌، بینینی‌ وڵاتێكی‌ عه‌ره‌بی‌، بینیی‌ شوێنێك كه‌ قه‌داسه‌تێكی‌ گه‌وره‌ی‌ تێدایه‌، شوێنێك كه‌ ئیسلامی‌ وه‌كو ده‌سه‌ڵات به‌كارهێناوه‌ بۆ ئه‌و گرنگ بووه‌، سه‌نته‌ربوونی‌ مه‌كه‌ به‌حوكمی‌ ده‌سه‌ڵات گواستوه‌ته‌وه‌ بۆ ئه‌سته‌نبوڵ و سلێمانی‌ ناقس ده‌سه‌ڵات، هۆكاری‌ ئه‌مانه‌ هه‌موو لای‌ پیره‌مێرد گه‌ڵاڵه‌ بوون و ئه‌زموونێكی‌ گه‌وره‌یان داوه‌تێ‌، لێره‌وه‌ بڕگه‌یه‌كی‌ تر له‌ ژیانی‌ پیره‌مێردی‌ قۆناغی‌ دووه‌م ئه‌وه‌یه‌ ئه‌چێته‌ به‌رخوێندن، منه‌وه‌رانی‌ كورد وه‌ستاون له‌سه‌ر ئه‌و زانسته‌ی‌ هه‌یانبووه‌ و په‌نایان بۆ خوێندن نه‌بردووه‌، به‌ڵام پیره‌مێرد ده‌خوێنێ‌، له‌ساڵی‌ (1901) دا له‌كۆلێژی‌ حقوق وه‌رده‌گیرێ‌ و له‌ساڵی‌ (1905) دا به‌كالۆریۆس له‌حقوق وه‌رده‌گرێ‌ له‌و سه‌رده‌مه‌دا، ئه‌مه‌ سه‌روه‌رییه‌كی‌ ئه‌كادیمی‌ گه‌وره‌یه‌ بۆ پیره‌مێرد، له‌و سه‌رده‌مه‌دا كورد خوێنده‌واره‌كانی‌ به‌ په‌نجه‌ی‌ ده‌ست ژمێردراون، قوتابخانه‌كان له‌هه‌موو كوردستاندا ئه‌گه‌ر هه‌بووبن به‌ په‌نجه‌ی‌ یه‌ك ده‌ست ژمێردراون. پیره‌مێرد له‌ هه‌مان كاتیشدا تێكه‌ڵ به‌ بواری‌ سیاسی‌ بووه‌، بۆیه‌ له‌ساڵی‌ (1908) دا كاتێ‌ له‌گه‌ڵ شێخ عه‌بدولقادری‌ شه‌مزینیدا، جه‌معیه‌تی‌ كورد ته‌عاون ته‌رقی‌ داده‌مه‌زرێنن، پیره‌مێرد یه‌كێك بووه‌ له‌ دامه‌زرێنه‌رانی‌، یه‌كێك بووه‌ له‌ ئه‌ندامه‌ كارا و ئه‌كتیڤه‌كانی‌ و هه‌ر به‌وه‌شه‌وه‌ نه‌وه‌ستاوه‌ بووه‌ به‌ سه‌رنووسه‌ری‌ ئه‌و ئۆرگانه‌ی‌ گوزارشت له‌و رێكخراوه‌ ده‌كات كه‌ یه‌كه‌م رێكخراوی‌ سیاسی‌ كورده‌، یه‌كه‌م رێكخراوی‌ خوێنكاری‌ كورده‌ كۆمه‌ڵێك له‌ خوێنكاره‌ كورده‌كانی‌ ئه‌سته‌نبوڵ دایده‌مه‌زرێنن و رۆژنامه‌ی‌ كورد ته‌عاون ته‌رقی‌ غه‌زه‌ته‌ سی‌ ده‌رده‌كه‌ن، كه‌ ئه‌مه‌ یه‌كه‌م رۆژنامه‌ی‌ كوردیه‌ به‌ كرمانجی‌ سه‌رو و كرمانجی‌ خواروو بابه‌تی‌ تێدا نووسراوه‌ و بڵاوكراوه‌ته‌وه‌، یه‌كه‌م رۆژنامه‌ی‌ كوردیه‌ دوای‌ كوردستان ده‌رچووه‌، یه‌كه‌م رۆژنامه‌ی‌ كوردییه‌ له‌ئه‌سته‌نبوڵ ده‌رچووه‌، یه‌كه‌م رۆژنامه‌ی‌ كوردییه‌ له‌و سه‌رده‌مه‌دا توانیوێتی‌ وێنه‌ی‌ فۆتۆگرافی‌ بڵاوبكاته‌وه‌، ئه‌مه‌ سه‌روه‌رییه‌كی‌ گه‌وره‌یه‌ بۆ ئه‌زموونی‌ رۆژنامه‌گه‌ری‌ كوردی‌، ئینجا له‌هه‌مان كاتدا پیره‌مێرد رۆڵێكی‌ ئه‌كتیڤی‌ هه‌یه‌ له‌نووسینی‌ بابه‌ته‌كان و وتاره‌كان، هاوبه‌شی‌ هه‌بووه‌ بۆ نموونه‌ له‌گه‌ڵ تانی‌ فه‌ره‌نسی‌ و ته‌رجومانی‌ حه‌قیقه‌ت و ئیقدامی‌ توركی و حورییه‌ت و شه‌فه‌قی‌ سوروغی‌ فارسیدا، بۆ هه‌موو ئه‌م بڵاوكراوانه‌ی‌ نووسیوه‌، پیره‌مێرد بۆ هه‌موو ئه‌و گۆڤار و رۆژنامه‌ توركی‌ و عه‌ره‌بی‌ و فارسیانه‌ بابه‌تی‌ نووسیوه‌، له‌هه‌مان كاتدا بۆ ژینی‌ ئه‌سته‌نبوڵی‌ نووسیوه‌ كه‌ گۆڤارێكی‌ كوردی‌ بووه‌ له‌وێ‌ ده‌رچووه‌، دیسانه‌وه‌ وای‌ له‌ژین كردووه‌ به‌ كرمانجی‌ سه‌رو و به‌كرمانجی‌ خواروو بابه‌ت بڵاوبكه‌نه‌وه‌، ئاماده‌ییه‌ پیره‌مێرد له‌ ئه‌سته‌نبوڵ و ئه‌م شێوه‌زاری‌ كرمانجی‌ خوارووی‌ به‌ كرمانجی‌ سه‌روو باشتر ناساندووه‌، توانیوێتی‌ په‌یامنێری‌ ئێمه‌ بێت بۆ گه‌یاندنی‌ كلتووری‌ ئێره‌، به‌بێ‌ ئه‌وه‌ی‌ هیچ گرفتێك دروست ببێت، كه‌ ئێمه‌ ده‌زانین گرفتمان هه‌یه‌ له‌ڕووی‌ دیالێكته‌كانه‌وه‌، ئێستا له‌م قۆناغه‌ نوێیه‌دا هاتوه‌ته‌ كایه‌وه‌، به‌ڵام پیره‌مێرد به‌باشی‌ زاڵ بووه‌ به‌سه‌ر ئه‌وه‌ بارودۆخه‌دا كه‌ هه‌بوو. 
له‌سه‌رده‌می‌ شێخ عوبه‌یدوڵڵاوه‌ كوردستان بێ‌ ته‌قه‌ نه‌بووه‌
د. عیزه‌دین مسته‌فا ره‌سوڵ: پیره‌مێرد وه‌كو وتم په‌یوه‌ندی‌ به‌شێخ عه‌بدولقادری‌ نه‌هرییه‌وه‌ هه‌بووه‌ كه‌ كوڕی‌ شێخ عوبه‌یدوڵڵای‌ نه‌هرییه‌، ئه‌و جه‌معیه‌تی‌ ته‌عاون و ته‌ره‌قی‌ كوردیشی‌ هه‌بووه‌، دیاره‌ خه‌ڵك لای‌ كۆبوونه‌ته‌وه‌ بۆ كوردایه‌تی‌ نه‌خشه‌یان كێشاوه‌، شۆڕش نه‌ما، شۆڕشی‌ شێخ عوبه‌یدوڵڵا نه‌ماوه‌ و ئه‌مان هه‌وڵیانداوه‌، له‌ ئه‌سته‌نبوڵه‌وه‌ به‌جۆرێكی‌ دیكه‌ مه‌سه‌له‌ی‌ كورد بێننه‌ پێشه‌وه‌، مه‌سه‌له‌ی‌ خوێنده‌واریی، له‌وانه‌یه‌ بیریان له‌ هه‌ڵبژاردن كردبێته‌وه‌، گه‌لیك شتی‌ تر، له‌یاداشته‌كانی‌ ئه‌حمه‌د ته‌قیدا، له‌كوێوه‌ هاتی‌ بۆ كوێ‌، ئه‌ڵێ‌ له‌ شه‌مه‌نده‌فه‌ردا تۆفیقی‌ مه‌حمود ئاغامان بینی‌ «پیره‌مێرده‌». كه‌ ئێمه‌ی‌ ناسی‌ و زانی كوردین و خه‌ڵكی‌ سلێمانین، وتی‌ ئێواره‌ وه‌رن بۆ لای‌ شێخ عه‌بدولقادر بۆ ماڵیان، ئه‌وه‌ سه‌نته‌ری‌ كوردایه‌تییه‌ و كار بۆ كورد ده‌كات، دیاره‌ یه‌كێ‌ له‌نه‌خشه‌كانی‌ شێخ عه‌بدولقادریش ده‌ركردنی‌ رۆژنامه‌ بووه‌، كه‌ ده‌نگی‌ كورد به‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ وڵات و به‌ ئه‌وروپا بگه‌یه‌نێ‌، ئه‌مه‌ دیاره‌ نه‌خشه‌ی‌ شێخ عه‌بدولقادر بووه‌، كه‌ به‌داخه‌وه‌ كه‌م كه‌س باسی‌ كردووه‌. ئه‌م بزوتنه‌وه‌ تازه‌یه‌ی‌ كورد له‌ ئه‌سته‌نبوڵه‌وه‌ ده‌ستی‌ پێكرد، ئه‌سته‌نبوڵیش شارێكی‌ تێكه‌ڵه‌، من خۆم گوێم له‌ئه‌ربه‌كان بوو وتی‌ به‌من ده‌ڵێن كورد ده‌نگی‌ بۆ نه‌داوی‌، به‌ڵام له‌ ویلایه‌تی‌ شه‌رقیه‌دا ده‌نگم بۆ دراوه‌ كه‌ هه‌مووی‌ كورده‌، له‌ ئه‌سته‌نبوڵدا كه‌ شارێكی‌ كوردییه‌ نه‌ك شارێك كه‌ كوردی‌ زۆر تێدایه‌. له‌ئه‌سته‌نبوڵ‌ سێ‌ بۆ چوار ملیۆن كورد ده‌ژی‌، ئه‌و زه‌مانه‌ش كوردی‌ تێدا بووه‌، چونكه‌ پایته‌خت بووه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ سه‌نته‌ری‌ رۆشنبیریی‌ بووه‌ و خوێنده‌واری‌ تێدابووه‌، ده‌رگای‌ ئاسیایه‌ بۆ ئه‌وروپا، ئیتر هه‌موو شتێكی‌ ئاسیای‌ بۆ ئه‌وروپا بردووه‌ و شتی‌ پێشكه‌وتووی‌ ئه‌وروپاشی‌ وه‌رگرتووه‌، به‌ زمانه‌وه‌، به‌ ئه‌ده‌به‌وه‌، ئه‌وه‌تا ئه‌بینین پیره‌مێرد كه‌مانچه‌ ژه‌نی‌ وه‌رگێڕاوه‌، وه‌ك ده‌ڵێن هی‌ هانس ئه‌نده‌رسنه‌، پیره‌مێرد له‌ توركییه‌وه‌ وریگێڕاوه‌، جا ئه‌و ئه‌سته‌نبوڵه‌ كوانوی‌ كوردایه‌تی‌ نوێ بووه‌، ئه‌و كوردایه‌تییه‌ش تا ئێستا به‌رده‌وامه‌ و له‌دوو لایه‌نه‌وه‌، لایه‌نی‌ چه‌كه‌وه‌ له‌سه‌رده‌می‌ شێخ عوبه‌یدوڵڵاوه‌ تا ئه‌مڕۆ كوردستان بێ‌ چه‌ك و بێ‌ ته‌قه‌ نه‌بووه‌، به‌ڵام ده‌بێ‌ ئه‌وه‌ش بڵێم ئێمه‌ به‌ زۆر چه‌كمان پێهه‌ڵگیراوه‌، به‌ڵگه‌شم ئه‌وه‌یه‌ سوپای‌ سه‌ڵاحه‌دینی‌ ئه‌یوبی‌ نه‌بێ‌ كورد نییه‌ خوێنی‌ له‌سه‌ر خاكێكی‌ تر ڕژابێ‌، له‌سه‌ر خاكی‌ خۆی‌ خوێنی‌ ڕژاوه‌، واته‌ هاتوونه‌ته‌ سه‌ری‌، سه‌ڵاحه‌دین چووه‌ رۆژهه‌ڵاتی‌ ئازاد كردووه‌، ڕێی‌ له‌خاچ په‌رستان گرتووه‌ بێنه‌ ئێره‌، جا له‌به‌ر ئه‌وه‌ باكوور سه‌رچاوی‌ چه‌ك بووه‌، خوێنده‌واری‌ و نووسینیش هه‌ر باكوور سه‌رچاوه‌ی‌ بووه‌، تا ئه‌و كاته‌ی‌ لێره‌ شێخ مه‌حمود یه‌كه‌م ئیداره‌ی‌ كوردی‌ دروست كردوه‌ به‌ ناوی‌ مه‌لیكی‌ كوردستانه‌وه‌ فه‌رمانه‌كانی‌ ده‌ركردوه‌، ئیتر قوتابخانه‌ی‌ داناوه‌، رۆژنامه‌ی‌ داناوه‌، ئه‌وه‌ باسێكی‌ تایبه‌تی‌ ده‌وێت. په‌یوه‌ندییه‌كی‌ گه‌وره‌ی‌ به‌خوێنده‌واری‌ و وشه‌ی‌ كوردییه‌وه‌ هه‌بووه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ ئه‌سته‌نبوڵ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ باسمان كرد، پیره‌مێردیش ئه‌سته‌نبوڵی‌ هێناوه‌ته‌وه‌ بۆ ئێره‌. 
زۆرێك له‌منه‌وه‌رانی‌ كورد له‌ده‌سه‌ڵاتی‌ تازه‌ی‌ توركیا تۆران
ئاوا ڕووم كرده‌ تۆ ئه‌ی‌ دایكی‌ موشفیق، بیست و پێج ساڵه‌ له‌ غوربه‌تدابه‌یادی‌ تۆ ده‌ژیم خوا شاهیدی‌ حاڵه‌. به‌یانی‌ دا نه‌سیم لای‌ تۆوه‌ هات بۆنی‌ وه‌ته‌ن پێوه‌. ئه‌وا نوسرایه‌وه‌ پیرانه‌ سه‌ر عومه‌رم له‌سه‌رنوێوه‌. 
هه‌ڤاڵ ئه‌بوبه‌كر: چه‌ند پۆستێكی‌ وه‌رگرتووه‌، قائیممه‌قامی‌ چه‌ندین قه‌زای‌ كوردستانی‌ توركیا بووه‌، دواجار بووه‌ به‌ پارێزگاری‌ شاری‌ ئه‌ماسیا، ئه‌وه‌ش پۆستێكی‌ گه‌وره‌ بووه‌ له‌و سه‌رده‌مه‌دا، تا هاتنه‌وه‌ی‌ له‌و پۆسته‌دابووه‌، ئیتر شۆڕشی‌ مه‌شروته‌ به‌رپابووه‌، بارودۆخ تێكچووه‌ و ئه‌و به‌ڵێنانه‌ی‌ توركه‌ لاوه‌كان به‌سه‌رۆكایه‌تی‌ كه‌مال ئه‌تاتورك به‌كوردیان دابوو دیسان هه‌ڵوه‌شایه‌وه‌ و لێی‌ پاشگه‌زبوونه‌وه‌، بۆیه‌ زۆرێك له‌ منه‌وه‌رانی‌ كورد له‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ تازه‌ی‌ توركیا تۆران و به‌جێیان هێشت، پێیان وابوو ده‌بێ‌ بگه‌ڕێنه‌وه‌ وڵاته‌كه‌ی‌ خۆیان و خزمه‌ت به‌ نه‌ته‌وه‌ی‌ خۆیان بكه‌ن، چونكه‌ هه‌ریه‌كێ‌ له‌فارس و تورك و عه‌ره‌ب، ئاین بۆ مه‌رامی‌ نه‌ته‌وه‌یی‌ خۆیان به‌كار ده‌هێنن و ده‌گه‌ن به‌ ده‌سه‌ڵات و ئه‌وه‌شی‌ وه‌كو به‌ركار له‌و بارودۆخه‌دا ماوه‌ته‌وه‌ و ئاینی‌ به‌ پاكی‌ بۆ ئاین وه‌رگرتووه‌ كوردبووه‌، به‌ڵام بێكه‌س و هه‌تیو و بێ‌ باوك له‌ بارودۆخه‌ سیاسییه‌كه‌دا ماوه‌ته‌وه‌، بۆیه‌ پیره‌مێرد ئه‌مه‌ی‌ باش زانیوه‌ و پێی‌ وابووه‌ ئه‌وه‌ی‌ له‌دوای‌ ئه‌و شه‌ڕه‌ گه‌ورانه‌ گۆڕانكاری‌ بكات بریتییه‌ له‌ رۆژنامه‌گه‌ری‌ و میدیا، ئه‌و باوه‌ڕه‌ی‌ زۆرێك له‌ منه‌وه‌رانی‌ كورد پێی‌ گه‌یشتوون گۆڕان یان له‌ڕێی‌ كوده‌تای‌ سه‌ربازییه‌وه‌ ده‌كرێ‌ كه‌ باوی‌ نه‌ماوه‌، یان له‌ڕێی‌ تیرۆری‌ سیاسییه‌وه‌ ده‌كرێ‌ یان له‌ڕووی‌ گۆڕانی‌ مه‌ده‌نییه‌وه‌ ده‌كرێ‌، ئاسانترین و بێزه‌ره‌ر ترین رێگاش، به‌ڵام درێژترین رێگا و سه‌ختترین رێگاش بریتییه‌ له‌ رێگای‌ مه‌ده‌نییانه‌، ئێستا میدیا رۆڵێكی‌ گرنگی‌ تێدا ده‌بینێ‌، پیره‌مێرد له‌و كاته‌دا بیری‌ له‌وه‌ كردووه‌ته‌وه‌، ده‌وڵه‌تی‌ عیراق له‌دروست بووندا بووه‌. ده‌وڵه‌تی‌ عوسمانی‌ به‌و سه‌دان ساڵه‌ی‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ جگه‌ له‌درۆ هیچی‌ بۆ كورد نه‌كرد، ده‌سه‌ڵاتی‌ توركه‌كان و ئه‌تاتورك له‌گه‌ڵ ئه‌و پشتیوانییه‌ گه‌وره‌یه‌ی‌ كورد بۆ ئه‌وانی‌ كرد بێ‌ به‌ڵێن ده‌رچوون، كاتی‌ ئه‌وه‌ هاتبووه‌ ئه‌بێ‌ پشت به‌ كه‌سێك ببه‌سترێ‌ كه‌ ده‌سه‌ڵاتداره‌، ئه‌ویش ئه‌و میرنشینه‌ بوو كه‌ خۆری‌ لێ‌ ئاوا نه‌ده‌بوو «ئینگلته‌رای‌ به‌هێز بوو». بۆیه‌ پیره‌مێرد پێی‌ وابوو ماده‌م ئینگلیز ئینتیدابی‌ به‌سه‌ر عیراقدایه‌، ئینگلیز عیراقی‌ له‌ژێر ده‌ستی‌ عوسمانییه‌كان ده‌ركردووه‌، عیراقی‌ تازه‌ بێگومان، چونكه‌ پێش ئه‌وه‌ شتێك نه‌بووه‌ به‌ناوی‌ عیراقه‌وه‌، ئه‌كرێت ئینگلیز بتوانێ‌ بارودۆخی‌ كوردستانیش به‌ ئه‌قارێكدا به‌رێ‌ وه‌كو ئه‌و بۆچوونه‌ی‌ ئێستا ئێمه‌ ده‌رباره‌ی‌ هێزی‌ هاوپه‌یمانان و به‌ تایبه‌تیش ئه‌مریكا هه‌مانه‌. 
پیره‌مێرد به‌دڵی‌ شكاوه‌وه‌ گه‌ڕایه‌وه‌ كوردستان
سدیق ساڵح: له‌كۆتایی‌ ته‌مه‌نی‌ ده‌وڵه‌تی‌ عوسمانیدا ورده‌ ورده‌ كه‌مالییه‌كان دێنه‌ سه‌ركار، هه‌لومه‌رجێكی‌ تازه‌ بۆ كورد هاته‌ پێشێ‌، ده‌رفه‌تی‌ چالاكی‌ كردن بۆ سه‌ركرده‌كانی‌ كورد و رۆشنبیرانی‌ كورد نه‌مایه‌وه‌. دواتر كار به‌وه‌ گه‌یشت له‌ساڵی‌ (1925) دا شۆڕشی‌ شێخ سه‌عیدی‌ پیران له‌دژی‌ ئه‌و سیاسه‌ته‌ی‌ كه‌مالییه‌كان به‌رپا بوو، ئه‌و شۆڕشه‌ش به‌شكست كۆتایی‌ هات. دیاره‌ پیره‌مێردیش وه‌كو مرۆڤێكی‌ كورد په‌روه‌ر به‌وه‌ دڵشكاو بووه‌، ساڵی‌ (1925) ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ كوردستان و گه‌ڕانه‌وه‌كه‌شی‌ له‌رۆژنامه‌ی‌ ژیانه‌وه‌ بڵاوكراوه‌ته‌وه‌. 
پیره‌مێرد له‌نێوان سلێمانی‌ ئه‌سته‌نبوڵ دا
ئێواره‌یه‌كی‌ پاییز ژێر دره‌خته‌كان به‌گه‌ڵای‌ زه‌ردی‌ هه‌ڵوه‌ریو داپۆشرابوو، له‌ ئێزگه‌ی‌ شه‌مه‌نده‌فه‌ری‌ ئه‌سته‌نبوڵ، پیاوێك به‌سه‌رو سیما كامڵ، فێستێكی‌ سوری‌ له‌سه‌ردابوو، باستۆنێكی‌ گۆپكه‌ زیوینی‌ به‌ده‌سته‌وه‌ بوو ته‌مه‌نی‌ له‌ژوور په‌نجاوه‌ بوو، ناو به‌ناو سه‌یرێكی‌ سه‌عاته‌كه‌ی‌ به‌رباخه‌ڵی‌ ئه‌كرد و قه‌پاغه‌كه‌ی‌ دائه‌خسته‌وه‌ و ئه‌یخسته‌ گیرفانی‌ هێله‌كه‌كه‌ی‌، ژنێك و دوو كوڕی‌ لاو به‌نۆره‌ ده‌ستیان ئه‌كرده‌ ملی‌ و خوا حافیزیان لێ‌ ئه‌كرد، ئه‌میش هۆن هۆن فرمێسك به‌سه‌ر ریشه‌ ماشوبرنجییه‌كه‌یدا ده‌هاته‌ خوارێ‌ و داوای‌ لێبوردنی‌ لێده‌كردن كه‌ ناچاره‌ به‌جێیان بهێڵێ‌ و له‌دڵی‌ خۆیدا ده‌یوت «بیست و پێنج ساڵ له‌ مه‌وبه‌ر دوو كچی‌ منداڵ و دایكیانم به‌جێهێشت، وامده‌زانی‌ كه‌ دوای‌ چه‌ند مانگێك ده‌گه‌ڕێمه‌وه‌ لایان، كه‌چی‌ ئه‌و سه‌فه‌رم چاره‌كه‌ سه‌ده‌یه‌كی‌ خایاند، ئاخۆ ئه‌م جاره‌ش كه‌ ماڵئاوایی‌ له‌ژنێكی‌ ترم و نه‌ژاد و ویداتی‌ كوڕم ئه‌كه‌م تۆ بڵێی‌ جارێكی‌ تر بێمه‌وه‌ لایان یان ئه‌مه‌ دوا كۆچه‌؟».
سدیق ساڵح: له‌وه‌ ده‌چێ‌ له‌سه‌ره‌تادا پیره‌مێرد بڕیاری‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ نه‌دابێ‌ بمێنێته‌وه‌، چونكه‌ به‌راستی‌ ئه‌و وه‌كو چۆن لێره‌ سه‌ره‌تا كه‌ ئه‌ڕوات پێش بیست و پێنج ساڵ خێزان و ماڵی‌ هه‌بووه‌ كه‌ ئه‌گاته‌ توركیاش له‌گه‌ڵ ژنێكدا خێزان پێك ئه‌هێنێ‌ و دوو كوڕی‌ هه‌بووه‌ به‌ناوی‌ نه‌ژاد و ویدات، ئه‌مه‌ تۆزێك زه‌حمه‌ت بووه‌ له‌ ڕووی‌ سۆزی‌ باوكایه‌تی‌ یه‌وه‌، له‌وانه‌یه‌ بڕیاری‌ یه‌كجاره‌كی‌ نه‌دابێت، وه‌ك خوالێخۆش بوو مه‌عروف جیاوك له‌ وتاری‌ چله‌ی‌ كۆچی‌ دوایی‌ پیره‌مێرددا باسی‌ كردوه‌، ساڵی‌ نۆسه‌د و بیست وشه‌ش پیره‌مێرد له‌به‌غدا ئه‌بینێ‌ و په‌شیمانی‌ ئه‌كاته‌وه‌ و هانی‌ ئه‌دات بگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ كوردستان. ئیتر پیره‌مێرد به‌ یه‌كجاری‌ ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ كوردستان و له‌ سلێمانی‌ نیشته‌جێ‌ ده‌بێت، ئیتر هیچ وه‌زیفه‌یه‌كی‌ حكومه‌تی‌ وه‌رناگرێت. دیاره‌ ئه‌زمونی‌ رۆژگار ئه‌یگه‌ێنن ئه‌و باوه‌ڕه‌ی‌ ئیتر ئه‌بێ‌ ئه‌و بۆ خۆی‌ رێگه‌یه‌كی‌ دیكه‌ بدۆزێته‌وه‌. پیره‌مێرد تا شه‌ڕی‌ به‌رده‌ركی‌ سه‌رای‌ سلێمانی‌ له‌ ساڵی‌ (1930) دا جاروبار به‌شداری‌ هه‌بووه‌ له‌بڵاوكراوه‌كاندا، یه‌كه‌مین به‌شداری‌ ئه‌و له‌گۆڤاری‌ دیاری‌ كوردستاندا بووه‌، كه‌ ساڵی‌ بیست و پێنج بۆ بیست و شه‌ش خوالێخۆش بوو ساڵح زه‌كی‌ ساحیبقڕان ده‌ری‌ ده‌كرد، یه‌كه‌مین به‌شداری‌ ئه‌و به‌شیعرێك بووه‌ به‌نازناوی‌ (كوردی) بڵاوی‌ كردوه‌ته‌وه‌ و دواتر له‌ رۆژنامه‌ی‌ ژیانی‌ سلێمانی به‌شعر به‌شداری‌ هه‌بووه‌. 
هه‌ڤاڵ ئه‌بوبه‌كر: لێره‌دا پێویسته‌ ئاماژه‌ به‌وه‌ بده‌م پیره‌مێرد سه‌ره‌تا له‌ ژیاندا به‌شداری‌ هه‌بووه‌ و یه‌كه‌م ده‌قی شیعری به‌ناوی‌ (نه‌شئه‌ی‌ نه‌فقه‌كه‌ی‌ مه‌ندوبی‌ سامی) یه‌وه‌ بڵاوكردووه‌ته‌وه‌، له‌ لاپه‌ڕه‌ سێی‌ ژماره‌ نۆی‌ هه‌ژده‌ی‌ مارتی‌ (1926) دا به‌ نازناوی‌ (كوردی) یه‌وه‌ بڵاوی‌ كردووه‌ته‌وه‌، كه‌ له‌و كاته‌دا نازناوی‌ پیره‌مێردی‌ بۆ خۆی‌ هه‌ڵنه‌بژاردووه‌، حاجی‌ تۆفیق به‌گ بووه‌، پیره‌مێرد به‌چه‌ندین ناو له‌توركیا و لێره‌ش نووسیوێتی‌ وه‌كو كوردی‌، وه‌كو سلێمانیلی‌، تۆفیق لی‌، سلێمانی‌ ئه‌لی‌ نه‌ژاد. به‌ڵام له‌و كاته‌وه‌ی‌ پیره‌مێرد ناوی‌ پیره‌مێرد له‌خۆی‌ ده‌نێ‌ له‌ژماره‌ سێی‌، دوانزی‌ ساڵی‌ (1932) ی‌ ژیاندا بووه‌ كه‌ له‌ژێر ناوی‌ شیعری‌ به‌یانی‌ بوو له‌خه‌و هه‌ستام، بۆ یه‌كه‌م جار حاجی‌ تۆفیق نازناوی‌ پیره‌مێرد له‌خۆی‌ ده‌نێ‌، ئه‌و شیعره‌ی‌ كه‌ به‌فر له‌ سلێمانی‌ ده‌بارێ‌ هه‌موومان له‌به‌ر خۆمانه‌وه‌ ده‌یڵێینه‌وه‌، له‌گه‌ڵ رۆحماندا، له‌لاشعورماندا ده‌یڵێینه‌وه‌، جۆرێكه‌ له‌مارشی‌ رۆحی‌ ئه‌وانه‌ی‌ له‌ سلێمانیدا ئه‌ژین، چ ئه‌وانه‌ی‌ خه‌ڵكی‌ سلێمانی‌ بن، چ ئه‌وانه‌ی‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ سلێمانی‌ بن، دیمه‌نێكی‌ سلێمانی‌ دێنێته‌ به‌رچاو، بۆ ئه‌و بارودۆخه‌ی‌ تێیدا ژیاوه‌. 

به‌یانی‌ بوو، له‌خه‌و هه‌ستام كه‌ ڕوانیم به‌فره‌ باریوه‌
سلێمانی‌ ئه‌ڵێی‌ به‌لقیسه‌ تارای‌ زیوی‌ پۆشـیوه‌ 
ده‌مێك بوو چاوه‌ڕێی‌ به‌فرێكی‌ وابـووم 
مژده‌بێ‌ باری‌ سه‌رم به‌فره‌ 
كه‌چی‌ هێشتا شه‌ڕه‌ تۆپه‌ڵمه‌ بۆ یاری‌

سدیق ساڵح: پیره‌مێرد جارێكی‌ دیكه‌ ئه‌و هه‌سته‌ی‌  له‌لا په‌یدا ده‌بێ‌ كه‌ رۆژنامه‌وانی‌ یه‌كێكه‌ له‌و بوارانه‌ی‌ زۆر گرنگه‌ و ئه‌توانێ‌ له‌و رێگه‌یه‌وه‌ خزمه‌تی‌ گه‌له‌كه‌ی‌ بكات. به‌تایبه‌تیش هه‌ست ئه‌كات به‌له‌دییه‌ی‌ سلێمانی‌ و حكومه‌ت ئه‌و رۆژنامه‌یه‌یان به‌ره‌و مراندن بردووه‌، ئه‌وه‌نده‌ بایه‌خی‌ پێناده‌ن، چونكه‌ ئه‌و ده‌ورانه‌ی شه‌ست ژماره‌یه‌ی‌ ژیان كه‌ خوالێخۆش بوو حوسێن نازم سه‌رپه‌رشتی‌ كردووه‌، كه‌م و زۆر ئه‌بێ‌ به‌رۆژنامه‌یه‌ك بایه‌خ به‌بڵاوكراوه‌ی‌ ئاگاداری‌ فه‌رمانگه‌كانی‌ حكومه‌ت ئه‌دات و هه‌ندێك بابه‌تی‌ رۆشنبیریی‌ و كۆمه‌ڵایه‌تی‌ ساده‌ی‌ تێدا بڵاوده‌كرێته‌وه‌، ئه‌و سه‌رده‌مه‌ ئه‌وه‌نده‌ی‌ من بۆم ساغبووبێته‌وه‌ پیره‌مێرد زۆر هاوكاری‌ حوسێن نازم بووه‌، ئه‌گه‌رچی‌ هیچ به‌ڵگه‌یه‌كه‌م به‌ده‌سته‌وه‌ نییه‌، به‌ڵام له‌وانه‌یه‌ ئه‌و سه‌رده‌مه‌ پیره‌مێرد یه‌كێك بووه‌ له‌نووسه‌ره‌كانی‌ ئه‌و رۆژنامه‌یه‌و هاوكاری‌ بووه‌. 
له‌دوای‌ حوسێن نازم پیره‌مێرد بوو به‌سه‌رنوسه‌ر 
هه‌ڤاڵ ئه‌بوبكه‌ر: كاتێ‌ حوسێن نازم وه‌فات ئه‌كات له‌ نۆزده‌ی‌ مایسی‌ (1932) دا كه‌ ئه‌كاته‌ ژماره‌ سێ‌ سه‌د و بیست، ئیتر پیره‌مێرد له‌سێ‌ سه‌دوبیست و یه‌كه‌وه‌ واته‌ له‌ساڵی‌ (1932) ه‌وه‌ ئه‌بێ‌ به‌سه‌رنوسه‌ری‌ رۆژنامه‌ی‌ ژیان. 
سدیق ساڵح: رۆژنامه‌كه‌ له‌ده‌ورانی‌ به‌رێوبه‌ری‌ پیره‌مێردا مۆرك و سیمایه‌كی‌ تازه‌ به‌خۆیه‌وه‌ ئه‌بینێ‌، پیره‌مێرد به‌حوكمی‌ ئه‌وه‌ی‌ خۆی‌ ئه‌دیب و شاعیره‌ و ئه‌زمونێكی‌ رۆژنامه‌وانی‌ چاكی‌ هه‌بووه‌، چونكه‌ جگه‌ له‌وه‌ی‌ كاتی‌ خۆی‌ له‌ ئه‌سته‌نبوڵ خاوه‌نی‌ ئیمتیاز و مودیری‌ مه‌سئولی‌ گۆڤاری‌ كورد ته‌عاون و ته‌ره‌قی‌ غه‌زه‌ته‌ سی‌ بووه‌، به‌شداری‌ هه‌بووه‌ له‌گۆڤار و رۆژنامه‌كانی‌ ئه‌و كاته‌ی‌ توركیا و ئێران و میسر. بۆ نموونه‌ له‌ رۆژنامه‌كانی‌ وه‌كو شه‌فه‌قی‌ سورغ و فه‌رهه‌نگ و بۆ نموونه‌ له‌رۆژنامه‌ی‌ سه‌ربه‌ستی‌ و ئیقدام و... له‌مانه‌دا نووسینی‌ هه‌بووه‌، له‌ گۆڤاری‌ ئیجتیهادی‌ عه‌بدوڵڵا جه‌وده‌تدا به‌شداری‌ هه‌بووه‌، ئه‌مه‌ش ئه‌زموونێكی‌ باشی‌ رۆژنامه‌وانی‌ له‌لا په‌یدا كردبوو، به‌حوكمی‌ نزیكی‌ ئه‌ویش له‌و رۆژنامانه‌دا شاره‌زایی‌ هه‌بووه‌. ئیتر كه‌ هاتوه‌ته‌وه‌ كوردستان بیری‌ له‌وه‌ كردوه‌ته‌وه‌ ئه‌و ئه‌زموون و شاره‌زاییه‌ی‌ خۆی‌ بخاته‌ بواری‌ كاری‌ رۆژنامه‌وانیی میلله‌ته‌كه‌ی‌ خۆیه‌وه‌. له‌ ژماره‌ سێ‌ سه‌دوبیست و یه‌ك ده‌بێت به‌ مودیری‌ مه‌سئولی‌ ئه‌و رۆژنامه‌یه‌ و ره‌وتێكی‌ تازه‌ به‌و رۆژنامه‌یه‌ ئه‌به‌خشێ‌. ئه‌وه‌نده‌ی‌ من بۆم ساغبوه‌ته‌وه‌ پێش پیره‌مێرد جه‌میل سایب و محه‌مه‌د ئه‌دیب عه‌زیز و دوای‌ ئه‌ویش له‌ ده‌وری‌ دووه‌مدا عه‌لی‌ عیرفان و له‌ده‌وری‌ سێیه‌میشدا حوسێن نازم. له‌هه‌ر یه‌كێك له‌م سێ‌ ده‌وره‌دا رۆژنامه‌كه‌ ره‌وشێكی‌ تایبه‌تی‌ خۆی‌ هه‌بووه‌، هه‌ریه‌كێك له‌و سه‌رنوسه‌رانه‌ هه‌وڵیان داوه‌ به‌قه‌ناعه‌ت و بیركردنه‌وه‌ی‌ خۆیان مۆركێك و سیمایه‌كی‌ تایبه‌تی‌ به‌و رۆژنامه‌یه‌ ببه‌خشن، به‌ڵام له‌ سه‌رده‌می‌ پیره‌مێردا رۆژنامه‌كه‌ ئه‌بێت به‌ رۆژنامه‌یه‌كی‌ رۆشنبیریی‌ و ئه‌ده‌بی‌ گشتی‌، به‌داخه‌وه‌ ئه‌و ده‌ره‌تانه‌ سیاسییه‌ كه‌ پێشتر رۆژنامه‌كه‌ هه‌یبووه‌ به‌تایبه‌تی‌ تا شه‌ڕی‌ به‌رده‌ركی‌ سه‌رای‌ سلێمانی‌، ئیتر ئه‌و رۆژنامه‌یه‌ ئه‌و ده‌ره‌تانه‌ی‌ نه‌بووه‌ و حكومه‌ت سانسۆری‌ خستوه‌ته‌ سه‌ر ئه‌گه‌ر نا پێشتر ئه‌و رۆژنامه‌یه‌ رۆژنامه‌یه‌كی‌ سیاسی‌ بووه‌ و زمانحاڵی‌ منه‌وه‌ران و رۆشنبیرانی‌ كورد بووه‌، زمانحاڵی‌ جوڵانه‌وه‌ی‌ سیاسی‌ و شارستانی‌ كورد بووه‌، به‌ڵام ئیتر دیاره‌ ئه‌و ئازادییه‌ی‌ لێ‌ سه‌ندراوه‌ته‌وه‌، پیره‌مێرد هه‌وڵی‌ داوه‌ له‌ ڕێگای‌ رۆشنبیرییه‌كی‌ گشتی‌ و ئه‌ده‌بیاته‌وه‌ بتوانێ‌ هه‌م خزمه‌ت به‌رۆژنامه‌وانی‌ كوردی‌ و هه‌م به‌ ئه‌ده‌بیات و زمانی‌ كوردی‌ بكات. 
سلێمانی‌ شاری‌ منه‌وه‌ران بووه‌
هه‌ڤاڵ ئه‌بو به‌كر: چۆن گۆتنبێرگ رۆڵێكی‌ گه‌وره‌ی‌ له‌شۆڕشی‌ نوێدا بینی‌، به‌ ئه‌ندازه‌ی‌ شۆڕشی‌ فه‌ره‌نسا گه‌وره‌تر بوو كه‌ گۆتنبێرگ له‌ڕێی‌ چاپخانه‌وه‌ كردی‌، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی‌ مێجه‌رسۆن ئه‌و سه‌روه‌رییه‌ی‌ به‌سلێمانی‌ به‌خشی‌، له‌ ساڵی‌ (1919) دا چاپخانه‌ی‌ هێنایه‌ شاره‌كه‌وه‌، به‌ڵام پیره‌مێرد جارێكی‌ تر توانی‌ ئه‌وه‌ تازه‌ بكاته‌وه‌ و رۆحێكی‌ تر به‌ به‌ر بزوتنه‌وه‌ی‌ ئه‌ده‌بی‌ و رۆشنبیریی‌ و سیاسی‌ سلێمانیدا بكاته‌وه‌، كه‌ سلێمانی‌ وه‌كو شار بناسێنێ‌، چونكه‌ سلێمانی‌ له‌ ساڵی‌ (1784) دا دروست بووه‌، له‌ ساڵی‌ (1920) ه‌وه‌ تا ئه‌مڕۆ رۆژنامه‌ی‌ لێ‌ ده‌رده‌چێ‌، له‌ كاتێكدا ئێمه‌ شاری‌ زۆر دێرینمان هه‌یه‌، بۆ نموونه‌ ئه‌گه‌ر به‌راوردی‌ بكه‌ین به‌شارێكی‌ دێرینی‌ وه‌كو هه‌ولێر له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‌ شارێكی‌ كشتوكاڵی‌ بووه‌ و له‌سه‌ر بنه‌مای‌ پیشه‌سازی‌ و بازرگانی‌ دروست نه‌بووه‌ هه‌شت هه‌زار ساڵ پێش زاین تا ئێستا هه‌یه‌و گه‌وره‌ترین شاره‌ له‌مێژوودا، به‌ڵام هه‌تا ساڵی‌ (1935) كه‌ گۆڤاری‌ روناكی‌ ده‌رده‌چێ‌ هیچ بڵاوكراوه‌یه‌كی‌ لێ‌ ده‌رنه‌چووه‌، تا ساڵی‌ (1958) هیچ رۆژنامه‌یه‌كی‌ لێ‌ ده‌رنه‌چووه‌. 
پیره‌مێرد داینه‌مۆی‌ رۆژنامه‌گه‌ری‌ 
سدیق ساڵح: ئه‌گه‌ر ته‌ماشای‌ ئه‌و ژمارانه‌ی‌ رۆژنامه‌ی‌ ژیان بكه‌ین، له‌ یه‌كه‌م ژماره‌وه‌ كه‌ پیره‌مێرد سه‌رۆكاری‌ كردوه‌ له‌ژماره‌ سێ‌ سه‌د و بیست و یه‌كه‌وه‌ بووه‌ تا دواژماره‌ی‌ كه‌ دواتر رۆژنامه‌كه‌ ناوه‌كه‌ی‌ ئه‌گۆڕێ‌ به‌ ژین تا ژماره‌ هه‌زار و پانزه‌، ئه‌كرێت كۆمه‌ڵێك خه‌سڵه‌ت و چالاكی‌ پیره‌مێرد له‌م رۆژنامه‌یه‌دا دیاری‌ بكه‌ین، ئه‌كرێت بڵێین پیره‌مێرد خۆی‌ تاكه‌ سواره‌ و سه‌ره‌كی‌ ترین نووسه‌ر و قه‌ڵه‌م به‌ ده‌ستی‌ ئه‌م رۆژنامه‌یه‌ بووه‌، له‌ چه‌ند بوارێكی‌ جیاجیادا كاری‌ كردووه‌. 
له‌ مه‌جلیسی‌ سه‌ركرده‌كانی‌ كوردا دانیشتووه‌ 
د. عیزه‌دین مسته‌فا ره‌سوڵ: پیره‌مێرد ئاشكرایه‌ كوردییه‌كی‌ باشی‌ زانیوه‌، په‌یوه‌ندی‌ به‌شیعر و ئه‌ده‌بیاته‌وه‌ هه‌بووه‌، من كه‌ ئه‌ڵێم پێش ئه‌سته‌نبوڵیم به‌ ئاشكرا لادیار نییه‌، له‌وانه‌یه‌ ئه‌و شیعرانه‌ش كه‌ بڵاوكراونه‌ته‌وه‌ پێش چوونه‌كه‌ی‌ ئه‌سته‌نبوڵی‌ وترابێ‌، به‌ڵام ده‌بێ‌ به‌هۆی‌ به‌ڵگه‌وه‌ ده‌ستنیشانی‌ بكه‌یت، تۆ جاری‌ وا هه‌یه‌ قه‌سیده‌یه‌ك به‌ به‌ڵگه‌یه‌ك ده‌ستنیشانی‌ ئه‌كه‌یت كه‌ی‌ وتراوه‌، باسی‌ روداوێك، یان باسی‌ كه‌سێك ده‌كات كه‌ دواتر مردووه‌، ئه‌مه‌ واته‌ی‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌و وه‌خته‌ مردووه‌، له‌ به‌ر ئه‌وه‌ ئه‌گه‌ر یه‌كێك پێوه‌ی‌ سه‌رقاڵ بێت ده‌توانێ‌ شتێك بكات، وابزانم چه‌ند نامه‌یه‌ك نوسراوه‌ له‌ سه‌ری‌ یه‌كێك كاری‌ تێدا بكات ئه‌مانه‌ش ساغ ئه‌كاته‌وه‌، ئه‌و شیعرانه‌ كه‌ی‌ نووسراوه‌، به‌س ئه‌وه‌ی‌ دیاره‌ كوردییه‌كی‌ باشی‌ زانیوه‌، خه‌ڵكی‌ سلێمانییه‌، له‌ناو جافدا گه‌رمیان و كوێستانی‌ كردووه‌ و خه‌ڵكی‌ بینیوه‌ و له‌ناو خه‌ڵكدا بووه‌، مه‌جلیسی‌ پیاوانی‌ گه‌وره‌ی‌ كوردی‌ بینیوه‌، له‌مه‌حمود پاشاوه‌ بۆ شێخ سه‌عید، له‌وێش هه‌ر له‌ناو كوردا بووه‌، هه‌موو رۆژ لای‌ شێخ عه‌بدولقادربووه‌، له‌شێوه‌زاره‌كان فێربووه‌، واته‌ كوردی‌ نووسێكی‌ چاك بووه‌، تۆ ئه‌گه‌ر سه‌یری‌ په‌خشانه‌كه‌شی‌ بكه‌یت زۆر جوانه‌. هه‌موو ساڵێك گه‌لاوێژ شتێكیان بڵاوئه‌كرده‌وه‌( گه‌لاوێژ ساڵی‌ هه‌شته‌، ده‌نگ و سه‌دای‌ به‌هه‌شته‌...) له‌و بابه‌تانه‌، ئیتر به‌جۆرێك له‌سه‌جع، دوو لاپه‌ڕه‌ی‌ ئه‌نووسی‌ ساڵی‌ تازه‌ی‌ گه‌لاوێژ به‌وه‌ ده‌ستی‌ پێ ئه‌كرد، بۆ گۆڤاری‌ گه‌لاوێژی‌ ئه‌نووسی‌، واته‌ په‌خشانه‌كه‌شی‌ جوانه‌. كۆمه‌ڵێك نووسینیشی‌ له‌ سه‌ر مێژوو هه‌یه‌، به‌ڵام دیاربوونی‌ پیره‌مێرد له‌ شیعردایه‌. تۆ سه‌یری‌ نه‌وه‌ی‌ پێشوو بكه‌، نامه‌یه‌كی‌ گۆران هه‌یه‌ بۆ پیره‌مێرد، ئه‌مه‌ به‌لای‌ منه‌وه‌ ته‌نیا نامه‌یه‌ك نییه‌، به‌ڵگه‌یه‌كی‌ مێژووییه‌، ئه‌و گۆرانه‌ی‌ وه‌ك شاعیرێكی‌ به‌هێز هاته‌ ناوه‌وه‌ نامه‌ بۆ پیره‌مێرد ئه‌نێرێ‌ داوای‌ فه‌توای‌ لێ‌ ده‌كات كه‌ بڵێ‌ ئه‌مه‌ شیعر یان نه‌؟. گۆران به‌ پیره‌مێرد ئه‌ڵێ‌ ئه‌ی‌ قه‌له‌نده‌ر، گۆران تازه‌گه‌ره‌، پله‌یه‌كی‌ دیكه‌یه‌ دوای‌ پیره‌مێرده‌، له‌ زمانیدا، له‌ شیعریدا، له‌ وێنه‌دا پله‌یه‌كی‌ دیكه‌یه‌، به‌ڵام له‌ جیاتی‌ ئه‌وه‌ی‌ بڵێ‌ من تازه‌ ره‌تم كرد له‌ فڵان و له‌ فیساره‌ كه‌س ده‌رباز بووم، ئێمه‌ هه‌مانه‌ چوار پێنج دێڕی‌ وتووه‌ ئه‌ڵێ‌ من زۆر پێش گۆران و پیره‌مێردم، ئه‌م دێت پرس به‌ پیره‌مێرد ئه‌كات، ئه‌مه‌ به‌ڵگه‌ی‌ مێژووییه‌، ره‌وشتی‌ ئه‌و نه‌وه‌یه‌ ده‌رده‌خات، كه‌سێكی‌ وه‌كو گۆران ئه‌یه‌وێت شایه‌تی‌ بۆ بدات، ئه‌وسا باوه‌ڕی‌ به‌خۆیه‌تی‌ كه‌ ئه‌مه‌ شیعره‌ و به‌ره‌و پێشه‌وه‌ چووه‌، ئه‌ویش وه‌ڵامی‌ داوه‌ته‌وه‌. 
له‌ وه‌رگێڕانیشدا كارامه‌ بووه‌
مسته‌فا ساڵح كه‌ریم: پیره‌مێرد پێش ئه‌وه‌ی‌ بڕوات بۆ ئه‌سته‌نبوڵ‌ شاعیر بووه‌، بێگومان له‌وێ‌ زمانی‌ نووسینی‌ پاراوتربووه‌، كه‌ هاتووه‌ته‌وه‌ ئێره‌ په‌خشانی‌ نووسیوه‌، چه‌ند په‌خشانێكی‌ هه‌یه‌، من له‌ كتێبه‌كه‌شمدا باسم كردووه‌، به‌ راستی‌ په‌خشانی زۆر جوانی‌ نووسیوه‌، جگه‌ له‌وه‌ وه‌رگێڕێكی‌ باشیش بووه‌، له‌توركییه‌وه‌ وه‌رگێڕانی‌ كردووه‌، له‌وانه‌ كه‌مانچه‌ ژه‌نی‌ وه‌رگێڕاوه‌ بۆ كوردی‌، هه‌وره‌ها مه‌م و زینه‌كه‌ به‌چ شێوازێك كردویه‌تی‌ به‌سۆرانی‌! چ رۆحێكی‌ خستوه‌ته‌ به‌ری‌!.
كورد ناساندن به‌خه‌ڵك هێشتا كاری‌ خۆمانه‌ 
د.عیزه‌دین مسته‌فا ره‌سوڵ: ئه‌و نووسینانه‌ی‌ ئه‌و وه‌ریگێڕاون بۆ توركی‌ هه‌مووی‌ له‌شیعره‌ چاكه‌كانی‌ شاعیرانی‌ كورده‌، وابزانم قوربانی‌ تۆزی‌ رێگه‌تم ئه‌ی‌ باده‌ی‌ خۆش مرور و.. كۆمه‌ڵێكی‌ دیكه‌ی‌ كردووه‌ به‌ توركی‌، واته‌ سه‌ره‌تا و بناغه‌ی‌ ئه‌وه‌ی‌ داناوه‌ كورد به‌خه‌ڵكی‌ دیكه‌ بناسێنین، له‌ كردنه‌وه‌ی‌ ده‌زگای‌ سه‌رده‌مدا داوایه‌كیان له‌من كرد، به‌ڵام نه‌بوو به‌شتێكی‌ عه‌مه‌لی‌، مانگی‌ كتێبێك نووسینی‌ كوردی‌ بكه‌م به‌ عه‌ره‌بی‌، كورد له‌ عه‌ره‌ب بگه‌یه‌نم، من ئاماده‌م، به‌ڵام نه‌ك بچم بپاڕێمه‌وه‌ بۆم چاپ بكه‌ن، شوێنێك هه‌بێ‌ رێكده‌كه‌وم له‌گه‌ڵیدا، به‌داخه‌وه‌ كورد ناساندن به‌خه‌ڵك هێشتا هه‌ر كاری‌ خۆمانه‌، له‌وه‌شدا پیره‌مێرد سه‌رامه‌د و پێشڕه‌و بووه‌، من تا ئه‌و (ژینه‌)ی‌ ئه‌سته‌نبوڵه‌ چاپ نه‌كرایه‌وه‌ نه‌مدی بوو، سه‌باره‌ت به‌هه‌ندێ‌ شتی‌ پیره‌مێرد ئه‌موت له‌وانه‌یه‌ وترابێ‌، به‌ڵام ئه‌مبینی‌ هه‌مووی‌ هه‌یه‌. 

پیره‌مێرد لووتكه‌ی‌ ئه‌ده‌بیاته‌
جه‌مال بابان: پیره‌مێرد شای‌ شاعیرانه‌، له‌ هه‌مو سه‌رێكه‌وه‌ پیره‌مێرد به‌قیمه‌ دائه‌نێم، له‌ شیعره‌كانیدا، له‌ چیرۆكدا، له‌ په‌ندی‌ پێشیناندا، له‌ رۆژنامه‌گه‌ریدا، ئه‌و پیاوه‌ له‌ ئه‌سته‌نبوڵ بوو، حقوقی‌ ته‌واو كرد، به‌ینێك مایه‌وه‌. ئه‌سته‌نبوڵی‌ ئه‌و وه‌خته‌ شاری‌ روناكبیری‌ و شوعله‌ی‌ ئه‌م ناوچه‌یه‌ بوو، سه‌نته‌ری‌ ده‌وڵه‌تی‌ عوسمانی‌ بوو، پیره‌مێرد له‌و سه‌رچاوه‌یه‌ ئاوی‌ خواردوه‌ته‌وه‌ و شیعری‌ هه‌ڵهێنجاوه‌.
د.عیزه‌دین مسته‌فا ره‌سوڵ: من ئێستا بتوانم به‌م ته‌مه‌نه‌شوه‌ بچم له‌ئه‌سته‌نبوڵ زۆر شت ئه‌دۆزمه‌وه‌، شتی‌ نالی‌، هی‌ حاجی‌ قادر، له‌وانه‌یه‌ زۆر نووسن و ده‌ستنووس بدۆزیته‌وه‌، زۆر شت هه‌یه‌، ئه‌و كتێبانه‌ی‌ مزگه‌وت، پیشانت بم كتێبه‌كانی‌ باوكم، له‌ قه‌راغ كتێبێكدا دوو سێ‌ دێڕ شیعری‌ بۆ هاتووه‌، هی‌ خۆی‌، له‌ قه‌راغ كتێبێكی‌ دیكه‌ دوو به‌یتی‌ فڵانه‌ شاعیری‌ بیستووه‌ له‌وێ‌ دا نووسیوێتی‌، كتێبه‌كه‌ی‌ به‌ ده‌سته‌وه‌ بووه‌ و له‌ قه‌راغه‌وه‌ شتی‌ نووسیوه‌، ئه‌بێ‌ له‌مانه‌دا بۆ نووسینی‌ كوردی‌ بگه‌ڕێین، ئێمه‌ زۆر شتمات هه‌یه‌ ئه‌بێ‌ بیانهێنینه‌وه‌. من پرۆژه‌یه‌كم هه‌یه‌ بۆ هێنانه‌وه‌ی‌ گه‌لێك شت. له‌ هه‌ولێر خه‌ریكن كتێبخانه‌ی‌ نیشتمان داده‌مه‌زرێنن، له‌ هه‌موو وڵاتێك كتێبخانه‌ی‌ نیشتمانی‌ هه‌یه‌، له‌ هه‌ولێر بێ‌، له‌ سلێمانی‌ بێ‌، له‌ هه‌ر شوێنێك بكرێ‌، هه‌موو شتێكی‌ تێدا كۆبكه‌یته‌وه‌، كه‌ ئه‌وه‌ت كرد ئه‌زانم كێ‌ ئه‌توانێ‌ چیمان بۆ بێنێته‌وه‌، چیمان هه‌یه‌ نه‌هاتوه‌ته‌وه‌، یه‌كێك له‌وه‌ ئه‌و شته‌ توركیانه‌ی‌ پیره‌مێرده‌، راسته‌ به‌زمان موڵكی‌ توركه‌، به‌ڵام به‌ جه‌وهه‌ر و به‌ بنه‌ڕه‌ت موڵكی‌ كورده‌، خه‌ڵك وه‌ها هه‌ڵسوكه‌وت له‌گه‌ڵ شتی‌ خۆیدا ئه‌كات، به‌ڵام ئێمه‌ ئه‌وه‌تا موناقه‌شه‌مان تووش ئه‌بێ‌ له‌سه‌ر یه‌كێكی‌ وه‌كو یه‌شار كه‌مال، بۆ به‌ كوردی‌ نه‌ینووسی‌، به‌ كوردی‌ ناتوانێ‌ بنووسێ‌. كوردی‌ قسه‌ ئه‌كات. (ده‌ هه‌ر نه‌نووسێ‌ باشتره‌) سه‌یره‌ ئه‌مه‌ له‌خوێنده‌وار ئه‌بیستی‌!. له‌مامۆستای‌ زانكۆی‌ ده‌بیستی‌!. ده‌هه‌ر نه‌نووسێ‌ باشتره‌!!. یه‌شار كه‌مال كه‌ ئیخوێنیته‌وه‌ ئه‌ڵێی‌ هه‌ر به‌كوردی‌ نووسراوه‌، چونكه‌ هه‌موو كه‌شه‌كه‌ی‌ كوردییه‌، ناوه‌كان كوردییه‌، روداو هی‌ كورده‌. 

به‌ یادی‌ ڕووی‌ هه‌ر گـــــــوڵێ‌  
چاوم له‌سه‌ر هه‌ر به‌ردێ‌ گریـابێ‌ 
كه‌ به‌ردیان كرد به‌شووشــــــه‌ 
پڕ گوڵاوه‌ عه‌شق ئه‌بێ‌ وابــــێ‌ 
پیره‌مێرد له‌رۆژنامه‌گه‌ریدا ڕێچكه‌یه‌كی‌ تایبه‌تی‌ خۆی‌ هه‌بوو
سدیق ساڵح: وه‌ك وتمان پیره‌مێرد له‌ژماره‌ (321) ه‌وه‌ بوو به‌مودیری‌ مه‌سئولی‌ ئه‌و رۆژنامه‌یه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‌ هه‌ندێك كێشه‌ی‌ له‌گه‌ڵ به‌له‌دییه‌ی‌ سلێمانی‌ و حكومه‌ت به‌گشتی‌ بۆ په‌یدا ببوو له‌ژماره‌ (407) ه‌وه‌ پیره‌مێرد ئیمتیازی‌ رۆژنامه‌كه‌ی‌ له‌ به‌له‌دییه‌ی‌ سلێمانی‌ و حكومه‌ت وه‌رگرت و چاپخانه‌كه‌شی‌ له‌ به‌له‌دییه‌ی‌ سلێمانی‌ به‌ ئیجار وه‌رگرت، واته‌ له‌ژماره‌ (407) ه‌وه‌ له‌ رۆژی‌ (16)ی‌ ئابی‌ (1934) دا ده‌رچووه‌، ئیتر پیره‌مێرد بوو به‌خاوه‌نی‌ ئیمتیازی‌ رۆژنامه‌كه‌ و چاپخانه‌كه‌ش وه‌كو ئیجار له‌ لای‌ پیره‌مێرد مایه‌وه‌، به‌ڵام له‌ژماره‌ پێنج سه‌د و سیوهه‌شتدا كه‌ له‌رۆژی‌ (30) ی‌ ئابی‌ (1937) دا ده‌رچووه‌ ئیتر به‌له‌دییه‌ ئاماده‌ نه‌بوو چاپخانه‌كه‌ به‌ ئیجار بداته‌وه‌ به‌ پیره‌مێرد، له‌به‌ر ئه‌وه‌ پیره‌مێرد ناچاربوو خانووه‌كه‌ی‌ خۆی‌ بخاته‌ ڕه‌هنه‌وه‌ و به‌هه‌ندێك قه‌رز و قۆڵه‌ی‌ تر له‌به‌غدا چاپخانه‌یه‌كی‌ بۆ خۆی‌ كڕی‌ و هاته‌وه‌ ئیدامه‌ی‌ به‌رۆژنامه‌كه‌ دا، له‌ژماره‌ (539) ئه‌و وه‌خته‌ ژماره‌ (539) له‌بیستی‌ ئه‌یلولی‌ (1938) ه‌وه‌ ده‌رچوو، واته‌ ماوه‌یه‌كی‌ پێچوو تاوه‌كو پیره‌مێرد توانی‌ چاپخانه‌ بۆ رۆژنامه‌كه‌ دابین بكات، ئه‌و رۆژنامه‌یه‌ پیره‌مێرد ئیدامه‌ی‌ پێدا، هه‌تا ژماره‌ (553) له‌ژماره‌ (553) شدا ئیمتیازی‌ رۆژنامه‌كه‌ جارێكی‌ دیكه‌ له‌پیره‌مێرد سه‌نرایه‌وه‌. پیره‌مێرد له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‌ به‌راستی‌ بایه‌خی‌ رۆژنامه‌وانی‌ ئه‌زانی‌، نه‌یویست ئه‌م پرۆژه‌ رۆشنبیریی‌ و سیاسییه‌ گه‌وره‌یه‌ كۆتایی‌ پێبهێنێ‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ هه‌وڵیدا ئیمتیازی‌ رۆژنامه‌یه‌كی‌ تازه‌ وه‌ربگرێ‌ به‌ ناوی‌ (ژین)ه‌وه‌، له‌ ژماره‌ (554)ه‌وه‌ درێژه‌ی‌ پێدا، دیاره‌ پیره‌مێرد له‌سه‌رده‌می‌ موته‌سرفیه‌تی‌ مه‌جید یه‌عقوبیدا، كۆمه‌ڵێك كێشه‌ی‌ له‌گه‌ڵ مه‌جید یه‌عقوبیدا هه‌بووه‌، یه‌عقوبی‌ ئه‌گه‌رچی‌ خۆی‌ كابرایه‌كی‌ به‌ ئه‌سڵ كورده‌ و خه‌ڵكی‌ كه‌ركوكه‌، به‌ڵام وه‌كو توركمانێك ره‌فتاری‌ كردووه‌ و بیرێكی‌ تۆرانی‌ هه‌بووه‌، ڕێگربووه‌ له‌به‌رده‌م كۆمه‌ڵێك چالاكی‌ كوردیدا، هه‌ر له‌سه‌رده‌می ئه‌ودا قوتابخانه‌ی‌ زانستی‌ بۆ ماوه‌یه‌ك داخرا، ئه‌و دوو ساڵه‌ی‌ ئه‌و له‌سلێمانیدا موته‌سه‌ریف بووه‌ له‌ساڵی‌ (37) و(39) نه‌یهێشت پیره‌مێرد رێوڕه‌سمی‌ یادی‌ نه‌ورۆز جێبه‌جێ‌ بكات، هه‌ر ئه‌ویش بوو به‌هۆی‌ وه‌ستان و وه‌رگرتنه‌وه‌ی‌ ئه‌و رۆژنامه‌یه‌ له‌ پیره‌مێرد، له‌به‌ر ئه‌وه‌ پیره‌مێرد به‌هه‌وڵی‌ خۆی‌ جارێكی‌ تر رۆژنامه‌یه‌كی‌ به‌ ناوی‌ ژینه‌وه‌ وه‌رگرت و له‌ ژماره‌ (554)ه‌وه‌ ئیدامه‌ی‌ پێدا، ژماره‌ (554) ی‌ رۆژنامه‌ی‌ ژین له‌ (26) ی‌ كانوونی‌ دووه‌می‌ (1939) دا ده‌رچوو، واته‌ ته‌قریبه‌ن ده‌ مانگ و نیوی‌ پێچوو دوای‌ وه‌ستانی‌ رۆژنامه‌ی‌ ژیان له‌ ژماره‌ (553) دا هه‌تا توانی‌ ئه‌و رۆژنامه‌یه‌ ده‌ربكاته‌وه‌. پیره‌مێرد وه‌كو وتمان له‌ رۆژنامه‌ی‌ ژین و ژیانیشدا رێچكه‌یه‌كی‌ تایبه‌تی‌ خۆی‌ هه‌بوو، ئه‌كرێت خه‌سڵه‌ته‌ دیاره‌كانی‌ كاری‌ رۆژنامه‌وانی‌ پیره‌مێرد له‌چه‌ند خاڵێك دا كورت بكه‌ینه‌وه‌: یه‌كه‌میان بایه‌خدانی‌ پیره‌مێرد بوو به‌ زمان، كارێكی‌ دیكه‌ی‌ پیره‌مێرد له‌رۆژنامه‌وانیدا بایه‌خدانی‌ بوو به‌ ئه‌ده‌بیاتی‌ تازه‌، بایه‌خی‌ به‌ شانۆ داوه‌، بۆ یه‌كه‌مین جار ئه‌و تێكستی‌  شانۆی‌ مه‌حمود ئاغای‌ شیوه‌كه‌ڵی‌ هه‌م له‌ رۆژنامه‌كه‌دا و هه‌م دواتر وه‌كو كتێب بڵاوكردوه‌ته‌وه‌ كه‌ ئه‌وه‌ بۆ كاتی‌ خۆی‌ داهێنانێك بووه‌، جگه‌ له‌وه‌ چیرۆكه‌ خۆماڵییه‌كه‌ی‌ مه‌م و زین دیسانه‌وه‌ پیره‌مێرد له‌ سه‌ر رووپه‌ڕی‌ ئه‌و رۆژنامه‌یه‌ به‌ هه‌ڵقه‌ بڵاوی‌ كردوه‌ته‌وه‌ كه‌ ئه‌وه‌ بۆ خۆی‌ هه‌م بایه‌خدانی‌ بووه‌ به‌ ئه‌ده‌بیاتی‌ فۆلكلۆری‌ كوردی‌ و زیندووكردنه‌وه‌ی‌ بووه‌ له‌قاڵبێكی‌ ئه‌ده‌بی‌ به‌رزدا، جێده‌ست و به‌هره‌ی‌ پیره‌مێردی‌ پێوه‌ دیار بووه‌، هه‌ر له‌و بابه‌تانه‌ی‌ تریش دیسانه‌وه‌ دوانزه‌ سواره‌ی‌ مه‌ریوان یه‌كێكه‌ له‌و به‌سه‌رهاته‌ گرنگانه‌ له‌مێژووی‌ كوردا هه‌بووه‌ و ده‌ماوده‌م گێڕدراوه‌ته‌وه‌ و پیره‌مێرد وه‌كو چۆن خۆی‌ بیستویه‌تی‌ توانیوێتی‌ ئه‌و روداوانه‌ به‌سه‌لیقه‌ و خه‌یاڵی‌ خۆی‌ جارێكی‌ تر دابڕێژێته‌وه‌ و به‌زنجیره‌ له‌ رۆژنامه‌كه‌ی‌ خۆیدا بڵاوی‌ بكاته‌وه‌.
د. عیزه‌دین مسته‌فا ره‌سوڵ: په‌ندی‌ پێشینانه‌كه‌ی‌ به‌ ته‌نیا لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی‌ گه‌وره‌ی‌ ده‌وێت، چونكه‌ لای‌ ئێمه‌ په‌ندی‌ پێشینان هه‌یه‌ و قسه‌ی‌ نه‌سته‌ق هه‌یه‌، ئه‌مه‌ له‌ناو عه‌ره‌بیشدا هه‌یه‌، حیكه‌م و ئه‌مسال هه‌یه‌، ئه‌م دوانه‌ سنورێك نییه‌ بۆ جیاكردنه‌وه‌ی‌ مه‌گه‌ر له‌خۆمه‌وه‌ جیای بكه‌مه‌وه‌، به‌ڵام ئه‌بێ‌ له‌ناوه‌وه‌ خۆی‌ جیاكاته‌وه‌، كامه‌ قسه‌ی‌ نه‌سته‌قه‌ و كامه‌ په‌ندی‌ پێشینانه‌، موناقه‌شه‌م زۆربووه‌ له‌نامه‌ی‌ دكتۆركاندا، من خۆم ئه‌توانم شتێك دروست بكه‌م ئه‌مه‌یان قسه‌ی‌ پێشیانه‌ و ئه‌مه‌یان قسه‌ی‌ نه‌سته‌قه‌. به‌ڵام تێكه‌ڵ بووه‌، ئه‌مانه‌ی‌ پیره‌مێرد، هه‌ندێك شت هه‌یه‌ په‌ندی‌ ناو خه‌ڵكه‌ چووه‌ته‌ ناو شیعره‌وه‌ و كراوه‌ به‌شیعر، هه‌ندێك په‌ند هه‌یه‌ خۆی‌ شیعره‌، شیعره‌ و دوایی‌ كه‌وتوه‌ته‌ سه‌ر زمانی‌ خه‌ڵك، نیو دێری‌ یان دێرێكی‌ بووه‌ به‌ په‌ند، وه‌ك حه‌مدی‌ ئه‌ڵێ‌ : بازاڕی‌ ده‌هر قیمه‌تی‌ ئه‌شیا به‌جێگه‌یه‌، مێشێ‌ گه‌یشته‌ رووی‌ نیگارێ‌ له‌خاڵ ئه‌چێ‌. ئه‌مه‌ قسه‌ی‌ كۆنه‌ كراوه‌ یان حه‌مدی‌ كردوویه‌تی‌؟ ئێستا تۆ په‌ند ئه‌هێنیته‌وه‌ شت به‌پێی‌ زه‌مان و مه‌كانه‌، ئینجا ئه‌مانه‌ی‌ پیره‌مێرد لێوردبوونه‌وه‌یه‌كی‌ باشی‌ ده‌وێت، بزانین كامه‌ی‌ له‌ په‌ندێكی‌ پێشووتره‌وه‌ وه‌رگرتووه‌ و خۆی‌ دایڕشتووه‌، چونكه‌ داڕشتنه‌وه‌كان هی‌ خۆیه‌تی‌، كامه‌ی‌ په‌نده‌كه‌ی‌ خه‌ڵكه‌ و كامه‌یان هه‌ر خۆیه‌تی‌، په‌نده‌ و دوایی‌ چووه‌ته‌ ناو خه‌ڵكه‌وه‌ و هه‌یه‌ بڵاوبوه‌ته‌وه‌ به‌ناو خه‌ڵكدا و هه‌یشه‌ ماوه‌ هێشتا به‌و جۆره‌ بڵاونه‌بوه‌ته‌وه‌ و هه‌ر له‌كتێبه‌كه‌دا هه‌یه‌.
پیره‌مێرد و په‌ندی‌ پێشینان
جه‌مال بابان: ئه‌م په‌ندانه‌ی‌ له‌بنچینه‌دا په‌ندی‌ پێشینانه‌ پیره‌مێرد خستویه‌تێ‌ قاڵبی‌ شیعره‌وه‌ به‌شێوه‌یه‌كی‌ رێكوپێك و به‌سه‌ر هه‌ندێك كه‌سی‌ ناسراوی‌ سلێمانیدا وتویه‌تی‌، ئه‌توانم بڵێم ئه‌و په‌ندانه‌ له‌سه‌دا سه‌د به‌ سه‌ر ئه‌و كه‌سانه‌دا ئه‌سه‌پێت، بێگومان ئه‌م په‌ندانه‌ له‌دیوانه‌كانی‌ پیره‌مێرد دا نین، چونكه‌ ناوی‌ خه‌ڵكی‌ تێدایه‌، ناوی‌ خه‌ڵكی‌ تێدایه‌ له‌شێوه‌ی‌ سلبی‌ و گله‌یی‌ و ده‌رخستنی‌ نا ته‌واوی‌ ئه‌و كه‌سانه‌، من له‌حاڵی‌ حه‌یاتی‌ ره‌حمه‌ خانی‌ كچی‌ پیره‌مێردا، كه‌ دایكی‌ فایه‌ق وشیار ره‌حمه‌تییه‌ وكاك ئه‌حمه‌د زرنگی‌ براده‌رمه‌ توانیم بگه‌مه‌ ده‌ستوخه‌ته‌كه‌ی‌ پیره‌مێرد، له‌و ده‌ستوخه‌ته‌ی‌ ئه‌م په‌ندانه‌م لێ‌ ده‌رهێنا، بێگومان ئه‌م په‌ندانه‌ هیچیان له‌هیچ سه‌رچاوه‌یه‌كدا بڵاونه‌كراونه‌ته‌وه‌، له‌ به‌ر ئه‌وه‌ی‌ ناوی‌ خه‌ڵكی‌ تێدایه‌، منیش كه‌ لێره‌دا باسیان ده‌كه‌م بێگومان ناتوانم ناوی‌ ئه‌و كه‌سانه‌ بهێنم ئه‌م په‌ندانه‌ گرتونێتێوه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ به‌ئیما یاخود به‌شت گۆڕین ده‌ریده‌خه‌م، به‌ڵام په‌نده‌كان زۆر به‌رزن و نرخێكی‌ تایبه‌تی‌ خۆیان هه‌یه‌، بۆ نموونه‌ له‌ باپیرمه‌وه‌ ده‌ستی‌ پێده‌كه‌م ئه‌ڵێ‌ له‌دووی‌ سیاسه‌ت خۆت مه‌خه‌ره‌ به‌ند، رێوی‌ قه‌واڵه‌ی‌ پێ بوو پۆستیان كه‌ن، عه‌زمی‌ به‌گه‌كه‌ی‌ پڕنسی‌ بابان قه‌واڵه‌شی‌ بوو نایانه‌ زیندان. عه‌زمی‌ به‌گ باپیری‌ منه‌ له‌شه‌ڕی‌ به‌رده‌رگی‌ سه‌رادا شه‌ڕی‌ شه‌شی‌ ئه‌یلولی‌ 1930 باپیرم به‌سه‌ركرده‌ی‌ كۆمه‌ڵه‌كه‌ ناوبرا، كه‌ شه‌ره‌كه‌ بوو ئه‌وانه‌ی‌ كه‌ گوایه‌ لێپرسراوی‌ ئه‌و شه‌ڕه‌ بوون هه‌موویان گرتن، به‌ تایبه‌تی‌ باپیرم له‌گه‌ڵ شه‌وكه‌ت به‌گی‌ كوڕی‌ كه‌ مامی‌ منه‌، گیران وبرانه‌ كه‌ركوك له‌وێ‌ ته‌قریبه‌ن سێ‌ بۆ چوار مانگ مانه‌وه‌. له‌جێگه‌یه‌كی‌ تر ئه‌ڵێ‌: هیچ كه‌س ماڵی‌ خۆی‌ به‌كس نه‌داوه‌، به‌ڵام هاتوچۆی‌ ده‌وڵه‌مه‌ند باوه‌ مه‌لا فڵانی‌ حاكم ببینه‌، شه‌و و رۆژ له‌لای‌ مه‌لا محێدینه‌. بێگومان ئه‌مه‌ پیاوێكی‌ ناسراوی‌ سلێمانی‌ بووه‌ و ده‌وڵه‌مه‌ند بووه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ خه‌ڵك هاتوچۆی‌ كردووه‌. ئه‌ڵێ‌ میرات میكرۆبی‌ شه‌ڕی‌ ئه‌ولاده‌، بێ‌ ره‌نج ده‌ستكه‌وتوو ئه‌درێ‌ به‌بادا. ئێ‌ وایه‌ شتێك به‌ماڵی‌ حازری‌ هات به‌رده‌ست تۆ پشتت پێوه‌ی‌ نه‌ئێشاوه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ ئه‌یده‌ی‌ به‌بادا، به‌ملاولادا خه‌رجی‌ ده‌كه‌یت و باكت نییه‌. ئه‌ڵێ‌ به‌ خاڵۆ خاڵۆ هات به‌لامه‌وه‌ بوو به‌ توله‌مار دای‌ وه‌پامه‌وه‌. فڵان ئه‌فه‌ندی‌ هات بوو به‌برام له‌ژێریشه‌وه‌ جوڕناڵی‌ لێدام، جورناڵ واته‌ ته‌قریر، وه‌كو كابرا له‌ئه‌من بووبێ‌ یان له‌ ئیستخبارات بووبێ‌، ئه‌و وه‌خته‌ زه‌مه‌نی‌ ئینگلیزه‌كان بووه‌.
پیره‌مێرد و قوتابخانه‌ی‌ زانستی‌
سدیق ساڵح: پیره‌مێرد هه‌وڵی‌ داوه‌ جارێكی‌ تر ئه‌م په‌ندانه‌ زیندوو بكاته‌وه‌ و ئه‌وه‌ی‌ خۆشی‌ به‌سه‌لیقه‌ و لێكدانه‌وه‌ی‌ خۆی‌ تا ئه‌و زه‌مانه‌ به‌ پێویستی‌ زانیبێ‌ له‌چوار چێوه‌ی‌ شیعردا دابڕێژێته‌وه‌، ئه‌ویش ئه‌كرێت بڵێین ته‌قریبه‌ن شه‌ش هه‌زار و چوارسه‌د و هه‌شت په‌ندی‌ كوردی‌ ئه‌كات. پێم وایه‌ به‌شی‌ زۆری‌ داهێنانی‌ پیره‌مێرد خۆیه‌تی‌، ئه‌و په‌ندانه‌ ئه‌كرێت بڵێین جۆرێكه‌ له‌ ته‌جره‌به‌ و دنیا بینی‌ پیره‌مێرد بۆ كۆمه‌ڵ و بۆ ژیانی‌ مرۆڤ. به‌راستی‌ قابیلی‌  له‌یه‌كدانه‌وه‌ و لێوردبوونه‌وه‌ن، ئه‌وه‌ش داهێنانێكی‌ تری‌ پیره‌مێرده‌ به‌ده‌ر له‌كاری‌ رۆژنامه‌وانی‌ ئه‌كرێت وه‌كو سه‌روه‌ری‌ بۆ پیره‌مێرد له‌ مێژوودا تۆمار بكرێت، قوتابخانه‌ی‌ زانستییه‌ پێویسته‌ ئاماژه‌ به‌وه‌ بده‌ین رۆشنبیرانی‌ كورد وه‌ختێ‌ ئه‌م ده‌وڵه‌ته‌ تازه‌یه‌ی‌ عێراق دامه‌زرا حكومه‌تی‌ عیراق ئاماده‌ نه‌بوو ئه‌و راسپارده‌كه‌مانه‌ی‌ كۆمه‌ڵه‌ی‌ نه‌ته‌وه‌كان سه‌باره‌ت به‌مافه‌كانی‌ كورد له‌ چوارچێوه‌ی‌ ده‌وڵه‌تی‌ عیراقدا جێبه‌جێ بكات، به‌وه‌ی‌ له‌ناوچه‌كانی‌ خۆیاندا به‌زمانی‌ كوردی‌ بخوێنن و ئیداره‌یان به‌زمانی‌ كوردی‌ بێت، وه‌ختێك هه‌ستیان كرد حكومه‌تی‌ عێراقی‌ درێغی‌ ئه‌كات و وه‌كو پێویست هه‌وڵی‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ خوێنده‌واری‌ له‌كوردستان نادات و وه‌كو پێویست قوتابخانه‌ ناكاته‌وه‌، وه‌كو پێویست مامۆستا بۆ قوتابخانه‌كان پێناگه‌یه‌نێ‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ خۆیان هه‌وڵیاندا به‌تایبه‌تی‌ له‌ناوچه‌ی‌ سلێمانی‌ رێكخراوێكی‌ ئه‌هلیان به‌ناوی‌ جه‌معیه‌تی‌ زانست كوردان دامه‌زراند دواتر ناوه‌كه‌یان گۆڕی‌، زاراوه‌ی‌ جه‌معیه‌ته‌كه‌یان كرد به‌ناوی‌ كۆمه‌ڵ، ناویاننا كۆمه‌ڵی‌ زانستی‌ كوردان، كاری‌ ئه‌م جه‌معیه‌ته‌ بریتی‌ بوو له‌بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ خوێنده‌واری‌ و رۆشنبیریی‌ له‌ كوردستاندا و هه‌ر به‌كاریگه‌ری‌ ئه‌مانیش رۆشنبیرانی‌ كورد له‌ كه‌ركوك هه‌وڵێكی‌ له‌و بابه‌ته‌یان دا، ئه‌م جه‌معیه‌ته‌ له‌ سلێمانی‌ قوتابخانه‌ی‌ هه‌بوو به‌ناوی‌ قوتابخانه‌ی‌ زانستی‌ قوتابخانه‌یه‌كی‌ ئێواران بوو، ئه‌و كه‌سانه‌ی‌ به‌ ته‌مه‌ن بوون یاخود منداڵ بوون، فرسه‌تی‌ ئه‌وه‌یان نه‌بووه‌ بتوانن له‌قوتابخانه‌ بخوێنن ده‌یانتوانی‌ له‌م قوتابخانه‌یه‌ بخوێنن، له‌م قوتابخانه‌یه‌ كۆمه‌ڵێك خوێنده‌وار و مامۆستای‌ كورد له‌و سه‌رده‌مه‌دا به‌خۆبه‌خشانه‌ وانه‌یان ئه‌وته‌وه‌، پیره‌مێۆد هه‌ر له‌ دامه‌زراندنی‌ ئه‌م جه‌معیه‌ته‌وه‌ له‌ساڵی‌ (1926) وه‌ك ئه‌ندام به‌شدار بوو، ئه‌م جه‌معیه‌ته‌ ده‌وری‌ زۆری‌ هه‌بووه‌ له‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ خوێنده‌واری‌ و دیاره‌ ئه‌م قوتابیانه‌ له‌پاڵ خوێنده‌وارییه‌كه‌ به‌ دیدێكی‌ نه‌ته‌وه‌یی‌ و نیشتمانی په‌روه‌رده‌ ئه‌كران، فێری‌ كوردایه‌تی‌ ئه‌كران، ئه‌م قوتابیانه‌ له‌ چالاكییه‌كانی‌ ساڵانی‌ بیست دا ده‌وری‌ زۆر گرنگیان بینیوه‌، له‌خۆپیشاندانه‌كاندا به‌ تایبه‌تی‌ له‌خوپیشاندانه‌كانی‌ ساڵی‌ (1930) و خۆپیشاندانی‌ رۆژی‌ شه‌شی‌ ئه‌یلولی‌ ساڵی‌ (1930) دا ده‌وری‌ گرنگیان بینی‌.
من ده‌ڕۆم، ئێوه‌ ئاگره‌كه‌ بكه‌نه‌وه‌ 
د. عیزه‌دین مسته‌فا ره‌سوڵ: ئه‌و قوتابخانه‌ی‌ زانستییه‌، له‌سه‌ری‌ نووسراوه‌، به‌ڵام نووسینی‌ گه‌وره‌تری‌ ئه‌وێت، كاسبه‌كانی‌ شاری‌ فێری‌ خوێنده‌واری‌ كرد، هه‌موو شه‌وی‌ هه‌ینییه‌ك له‌سه‌ر شانۆی‌ زانستی‌ ته‌مسیلییه‌ك كراوه‌، زۆربه‌شیان پیره‌مێرد خۆی‌ نووسیوێتی‌، ئه‌وانه‌ی‌ دیكه‌ كه‌ریم به‌گی‌ سه‌عید كه‌ به‌كه‌ریم زانستی‌ ناسراوه‌، كه‌ریم به‌گی‌ زانستی‌ له‌وێ‌ كاری‌ كردوه‌ و شتی‌ نووسیوه‌ و له‌سه‌ر شانۆی‌ زانستی‌ ته‌مسلیكراوه‌، وتاری‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌ خوێندراوه‌ته‌وه‌، زانستی‌ مێژوویه‌كی‌ گه‌وره‌ی‌ هه‌یه‌. ئه‌ڵێ دوو چاوم هه‌یه‌ له‌سلێمانی‌، ژیان كه‌ دوایی‌ بوو به‌ژین، (ژیان و زانستی‌). به‌ڵام له‌ پاڵ ئه‌وه‌دا جه‌ژنی‌ نه‌ورۆزیش پیره‌مێرد ته‌وژمێكی‌ دیكه‌ی‌ پێدا، خستیه‌ ئه‌و قاڵبه‌وه‌ كه‌ ئێستا لای‌ ئێمه‌ هه‌یه‌ و گرنگی‌ پێده‌درێ‌. نه‌ورۆز كۆنه‌ هه‌یه‌، شاعیران باسیان كردووه‌، جه‌ژنی‌ به‌هاره‌، جه‌ژنی‌ خۆشییه‌، لای‌ هه‌ر شاعیره‌ جۆرێكه‌، ئه‌وه‌ باسی‌ تایبه‌تی‌ ئه‌وێ‌، به‌ڵام پیره‌مێرد خستییه‌ ئه‌م قاڵبه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌ نیشتمان په‌روه‌رییه‌وه‌ كه‌ جه‌ژنی‌ سه‌ركه‌وتنی‌ عه‌داله‌ته‌ به‌سه‌ر زوڵمدا، جه‌ژنی‌ سه‌ركه‌وتنی‌ كورده‌، ئه‌و ئاگر و مه‌شخه‌ڵه‌ كۆنه‌ بوو به‌ ئاگرێك كه‌ زاڵمان ئه‌سووتێنێ‌. دیاره‌ سه‌ره‌تا قه‌ده‌غه‌ كرا، موته‌سه‌ریفێك لێره‌ هه‌بوو، مه‌جید یه‌عقوبی‌ گرتویه‌تی‌ و نه‌فی‌ كردوه‌ له‌ سه‌ر ئاگری‌ نه‌ورۆز، له‌وانه‌ی‌ كه‌ بیریانه‌ بیستوومه‌ ئه‌ڵێن كه‌ نه‌فی‌ كرا به‌عاره‌بانه‌وه‌ براوه‌، له‌ناو عه‌ره‌بانه‌كه‌دا شقارته‌یه‌كی‌ ده‌رهێناوه‌ و بۆ خه‌ڵكه‌كه‌ی‌ داگیرساندووه‌ واته‌ من ده‌ڕۆم، به‌ڵام ئێوه‌ هه‌ر ئاگره‌كه‌ بكه‌نه‌وه‌، پیره‌مێرد ئه‌مه‌ی‌ دروست كرد. هه‌ندێك قسه‌ ده‌كه‌ن نه‌ورۆز كه‌ی‌ جه‌ژنی‌ كورده‌، هی‌ كورد نییه‌، كاوه‌ كه‌ی‌ كورده‌، له‌وانه‌یه‌ وه‌ك ئه‌فسانه‌ كاوه‌ هه‌ر نه‌بووبێ‌، شتی‌ خه‌ڵكیش هه‌مووی‌ ئه‌فسانه‌یه‌، ئاوای‌ لێهاتووه‌، گێڕانه‌وه‌ی‌ شته‌ ئاینییه‌كان، ئاین ئه‌فسانه‌ی‌ زۆر تێكه‌ڵ بووه‌، خه‌ڵك تێكه‌ڵی‌ كردووه‌، مورید بۆی‌ دروست كردووه‌، ئه‌میش نه‌ورۆزی‌ دروستكرد. 
پیره‌مێرد نه‌ورۆزی‌ كرد به‌رۆژێكی‌ نه‌ته‌وه‌یی‌
سدیق ساڵح: یه‌كێك بووه‌ له‌و كه‌سانه‌ی‌ هه‌وڵی‌ داوه‌ بیری‌ نه‌ته‌وه‌یی‌ و نیشتمانی‌ له‌ لای‌ كورد دروست ببێت، خه‌ڵكی‌ كورد میلله‌تی‌ خۆی‌ خۆش بوێت، له‌به‌ر ئه‌وه‌ هه‌ندێك رۆژی‌ تایبه‌تی‌ بۆ كورد خولقاندووه‌ كه‌ بوه‌ته‌ مایه‌ی‌ كۆكردنه‌وه‌ی‌ كورد، ئه‌وه‌ مه‌راقی‌ به‌شێك له‌ رۆشنبیرانی‌ كورد بووه‌ له‌ دوای‌ روخانی‌ ده‌وڵه‌تی‌ عوسمانی. له‌به‌ر ئه‌وه‌ رۆژی‌ تایبه‌ت به‌ لای‌ پیره‌مێرده‌وه‌ زۆر گرنگ بووه‌، پیره‌مێرد خۆشی‌ وه‌كو له‌ رۆژنامه‌ی‌ ژین و ژیانیشدا چه‌ند جارێك ئاماژه‌ی‌ پێداوه‌، له‌منداڵییه‌وه‌ كاتێ‌ فه‌قێ‌ بووه‌، مامۆستاكانی‌ له‌ حوجره‌دا، كاتێ‌ كه‌وتونه‌ته‌ به‌هاره‌وه‌ داوای‌ نه‌ورۆزانه‌یان لێ‌ كردووه‌، نه‌ورۆز شتێك بووه‌ له‌ یاده‌وری پیره‌مێرد دا ماوه‌ته‌وه‌، پێشتر ئه‌و رێوڕه‌سمه‌ش وه‌ك پێویست نه‌بووه‌ كه‌ دیاره‌ سه‌رماو سۆڵه‌ی‌ زستان بڕاوه‌ته‌وه‌، سه‌رمای‌ ئه‌و زه‌مانه‌ش به‌هێزتر بووه‌، كه‌شوهه‌واش گۆڕاوه‌ ئه‌وه‌ گۆڕانێك بووه‌ له‌ژیانی‌ كورد دا، پیره‌مێرد ویستویه‌تی‌ ئه‌وه‌ بكات به‌ رۆژێكی‌ تایبه‌تی‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ جه‌ژنی‌ نه‌ورۆزیش ئه‌بێ‌ به‌ یه‌كێ‌ له‌ سه‌روه‌رییه‌كانی‌ پیره‌مێرد، پیره‌مێرد به‌ شاره‌زایی‌ خۆی‌ توانی‌ ئه‌م رۆژه‌ بكات به‌ رۆژێكی‌ نه‌ته‌وه‌یی‌ و ساڵانه‌ خه‌ڵكێكی‌ زۆری‌ له‌رۆژی‌ نه‌ورۆزدا له‌ كارێزی‌ وه‌ستا شه‌ریف كۆكردووه‌ته‌وه‌ و له‌وێ‌ خواردنی‌ تایبه‌تی‌ ئاماده‌كردووه‌ و رێوڕه‌سمی‌ تایبه‌تی‌ بۆ سازكردووه‌ و شیعر و گۆرانی‌ وتراوه‌. 
مسته‌فا ساڵح كه‌ریم: له‌ ساڵی‌(1946) بۆ یه‌كه‌م جار نه‌ورۆز له‌مامه‌یاره‌وه‌ هاته‌ ناو هۆڵی‌ سانه‌وییه‌وه‌، من له‌ پۆلی‌ یه‌كی‌ ناوه‌ندی‌ بووم گه‌نجه‌كان و سیاسییه‌كانی‌ ئه‌و وه‌خته‌ له‌ بیرمه‌ مامۆستا موحه‌ڕه‌م محه‌مه‌د ئه‌مین و كامه‌ران و عومه‌ركه‌ریم عه‌زیز و ئه‌مانه‌ سه‌رپه‌رشتیان ئه‌كرد له‌ناو هۆڵی‌ سانه‌وی‌ ئێستا قوتابخانه‌ی‌ شێخ مه‌حمودی‌ مه‌ڵكه‌ندییه‌ له‌وێ‌ نه‌ورۆزیان كرد، پیره‌مێردیان ده‌عوه‌ت كرد، هات شیعری‌ خوێنده‌وه‌ و فایه‌ق بێكه‌س شیعری‌ خوێنده‌وه‌، بێگومان ئه‌وه‌ ئینتیقاله‌یه‌ك بوو نه‌ورۆز له‌ده‌ستی‌ شه‌خسێك نامێنێ‌ و قیاده‌ی‌ سیاسی‌ ئه‌یبات به‌ڕێوه‌، له‌ساڵی‌ (1947) به‌هۆی‌ ئه‌و روداوه‌ دڵته‌زێنه‌ی‌ مهاباد و روخانی‌ كۆماری‌ مهاباد و ئه‌و بۆنه‌ ناخۆشه‌ی‌  كه‌ قازی‌ و هاوڕێكانی‌ له‌سێداره‌ ئه‌درێن، فه‌توایه‌ك ده‌ركرا نه‌ورۆز نه‌كرێ‌، له‌ساڵی‌ (1948) دا ئه‌گه‌رچی‌ خۆی‌ قیاده‌ی‌ نه‌ورۆزی‌ نه‌كرد، به‌ڵام به‌شداری‌ فیعلی‌ كرد به‌ دانانی‌ ئه‌و شیعره‌ی‌ ئه‌مرۆژی‌ ساڵی‌ تازه‌یه‌ نه‌ورۆزه‌ هاته‌وه‌... كه‌ بۆ یه‌كه‌م جار دیلان ئاوازی‌ بۆ دانا و به‌ده‌نگی‌ خۆشی‌ له‌ نه‌ورۆزی‌ توی‌ مه‌لیكدا وتی‌. بۆ ساڵی‌ (1949) ئیرهابێكی‌ ره‌ش بوو، ئه‌حكامی‌ عورفی‌ بوو، یه‌كێ له‌وانه‌ كه‌ گیرابوو مامۆستا برایم ئه‌حمه‌د حوكمدرابوو، خه‌ڵكێكی‌ زۆر گیرابوون، زیندانه‌كان پڕ ببوون له‌ تێكۆشه‌رانی‌ هه‌موو عیراق به‌كورد و عه‌ره‌به‌وه‌، ئه‌و ساڵه‌ش نه‌ورۆز نه‌كرا، به‌ڵام پیره‌مێرد به‌شیعر شتی‌ وتووه‌، ئینجا پیره‌مێرد شاعیر بوونه‌كه‌ی‌ وای‌ كردوه‌ كه‌ هه‌میشه‌ هه‌ستی‌ ناسك بێت و هه‌ست به‌ ئازار و ئێشی‌ خه‌ڵكی‌ بكات، وه‌ك برایم ئه‌حمه‌د ئه‌یگێڕایه‌وه‌ ناو به‌ ناو ساردیشیان له‌نێواندا بووه‌، به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا كاتێ‌ برایم ئه‌حمه‌د ئه‌گیرێ‌ و گه‌لاوێژ داده‌خرێ‌ جوانترین شیعری‌ بۆ وتووه‌ وه‌ك ئه‌ڵێ‌ (ئیبراهیم له‌ناو نارا سووتاوه‌. سه‌جادی‌ ته‌قوا بێ‌ ڕایه‌ڵ ماوه‌). ئه‌مه‌ له‌كاتێكدا كه‌ عورفی‌ هه‌بووه‌ و مامۆستا برایم حوكمدراوه‌ پیره‌مێرد ئه‌وه‌ی‌ نووسیوه‌. 
به‌پاره‌ی‌ خۆی‌ ئاهه‌نگی‌ نه‌ورۆزی‌ ئه‌گێڕا
ئاشكرایه‌ جه‌ژنی‌ نه‌ورۆز وه‌ك جه‌ژنێكی‌ نیشتمانی‌ و نه‌ته‌وه‌یی‌ له‌زه‌مان و زه‌مینی‌ شاری‌ سلێمانی‌ له‌سه‌ر ده‌ستی‌ پیره‌مێرد چووه‌ قۆناغێكی‌ دیكه‌ی‌ یادكردنه‌وه‌ به‌چه‌شنێك پیره‌مێرد و نه‌ورۆز بوونه‌ دوانه‌یه‌كی‌ له‌یه‌ك جیانه‌كراو.
جه‌مال بابان: پێش گه‌ڕانه‌وه‌ی‌ پیره‌مێرد نه‌ورۆز هه‌روا ئه‌رۆیشت و تێده‌په‌ڕی‌ و ئاهه‌نگی‌ بۆ نه‌ده‌كرا، هیچ كه‌س نه‌یده‌زانی‌، ته‌نیا مه‌گه‌ر هه‌ندێك كه‌س بیزانیبایه‌ بیست و یه‌كی‌ مارس نه‌ورۆزه‌ و به‌هار ده‌ست پێده‌كات، به‌ڵام وه‌ك ئه‌و به‌زمه‌ی‌ پیره‌مێرد دروستی‌ كردو هێنایه‌ پێشه‌وه‌ له‌وه‌ پێش ئه‌وه‌ نه‌بوو، ئه‌و ئه‌مه‌ی‌ دروستكرد بۆ بوژانه‌وه‌ی‌ رۆحی‌ كوردایه‌تی‌، من خۆم له‌بیرمه‌ له‌كارێزی‌ وه‌ستا شه‌ریف هه‌موو ساڵێك ئه‌وه‌نده‌ی‌ بۆی‌ بلوایه‌، چونكه‌ هه‌ندێك ساڵ قه‌ده‌غه‌یان ده‌كرد، له‌ بیرمه‌ ساڵێك من منداڵ بووم ئه‌و وه‌خته‌، ساڵی‌ (1938) بوو ویستی‌ نه‌ورۆز بكات، مه‌جید یه‌عقوبی‌ لێره‌ موته‌سه‌ریف بوو، كاتێ‌ زانی‌ پیره‌مێرد نیازی‌ شتێكی‌ وای‌ هه‌یه‌ قه‌ده‌غه‌ی‌ كرد، به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا چه‌ند بیتوانیبایه‌ به‌پاره‌ی‌ خۆی‌، ئه‌و چوار پوله‌ی‌ كه‌ له‌خانه‌نشینی‌ هه‌یبوو خه‌رجی‌ ئه‌كرد، خه‌ڵكانێك ئه‌یانوت ئه‌مه‌ پاره‌ی‌ ئینگلیز وه‌رده‌گرێ‌، ئینگلیز ئه‌مه‌ی‌ پێده‌كات، ئینگلیز بۆچی‌ نه‌ورۆز زیندوو ئه‌كاته‌وه‌، پیره‌مێرد یادی‌ نه‌ورۆزی‌ ئه‌كرده‌وه‌ و مه‌نجه‌ڵه‌ یاپراغی‌ له‌ماڵه‌كه‌ی‌ خۆیدا ئاماده‌ ده‌كرد، چه‌ند ژنێكی‌ بانگ ده‌كرد یاپراغه‌كه‌ بپێچنه‌وه‌ و ئیانكوڵان و به‌عاره‌بانه‌ ئه‌یبرد بۆ كارێزی‌ وه‌ستا شه‌ریف و ده‌هۆڵ و زوڕانشی‌ ئه‌هێنا، ئه‌مه‌ هه‌مووشی‌ به‌پاره‌ی‌ خۆی‌ بوو، خۆ ده‌وڵه‌مه‌ند نه‌بوو، پاره‌ی‌ نه‌بوو، ئه‌و چوار پوله‌ی‌ له‌رۆژنامه‌ی‌ ژینه‌وه‌ یان له‌خانه‌نشینییه‌كه‌ی‌ ده‌ستی‌ بكه‌وتایه‌ خه‌رجی‌ ئه‌كرد.
بێكه‌س حه‌شری‌ به‌ ئه‌دمۆندس كرد 
د.عیزه‌دین مسته‌فا ره‌سوڵ: كارێزی‌ وه‌ستا شه‌ریف له‌بن گردی‌ مامه‌ یاره‌ دا بوو، له‌وێ‌ هه‌ڵقه‌یه‌كی‌ گه‌وره‌ دروست ئه‌كرا، كورسیش ئه‌هێنرا، خوتبه‌ ئه‌درا، شیعره‌ ئه‌خوێنرایه‌وه‌، دوایی‌ خواردنه‌كان ئه‌خورا، كه‌ زیاتر یاپراغ بوو، نان ئه‌خورا و ئه‌هاتنه‌وه‌، جا ئه‌دمۆنس كه‌ ڕاوێژكاری‌ وه‌زاره‌تی‌ ناوخۆ بوو، پیاوی‌ یه‌كه‌می‌ ئینگلیز بوو له‌ وڵاتدا، كوردییه‌كی‌ باشی‌ ده‌زانی‌، هاتبوو بۆ ئاهه‌نگی‌ نه‌ورۆز. شێخ ئه‌بوبه‌كر هه‌وری‌ شیعرێكی‌ بۆ خوێنده‌وه‌ به‌خێربێن ئێوه‌ و نه‌ورۆز و به‌هار، دوا رۆژمان ئه‌وێ‌ له‌گه‌وره‌ و سه‌ردار، هیمه‌تێ‌ بكرێ‌ وه‌ته‌ن زه‌روره‌ دوارۆژی‌ كوردان له‌تۆ مه‌سئوله‌. ئه‌وه‌ی‌ بۆ خوێندنه‌وه‌، ئیتر فایه‌ق بێكه‌س ئه‌و شیعره‌ی‌ بۆ حازر كردبوو، ئه‌وه‌ی‌ من بیرمه‌ له‌ ئه‌خۆلم بیستبوو، ئه‌یوت كه‌ ئه‌و ئه‌وه‌ی‌ خوێنده‌وه‌ برایم ئه‌حمه‌د ئه‌یوت ده‌ی‌ بۆ پیاوێك شتێكی‌ دیكه‌ بڵێ‌. ئیتر بێكه‌س چووه‌ پێشه‌وه‌ ئه‌و شیعره‌ی‌ وت «بیست و حه‌وت ساڵه‌ من نۆكه‌ری‌ تۆم، به‌ نان و ئاو و به‌ پێڵاوی‌ خۆم...» ئینجا موته‌سه‌ریفیش مه‌عروف جیاوك بوو، كوردبوو، ئه‌یانوت شه‌و تا به‌یانی‌ ئه‌دمۆنس ئه‌یوت فایه‌قه‌ كوێر حه‌شری‌ پێكردم، كوێره‌ حه‌شری‌ پێكردم. وه‌ك گۆران ئه‌ڵێ‌ په‌نجه‌ی‌ له‌ چاوی‌ چه‌قاند، په‌نجه‌ی‌ تیژی‌ سه‌رزه‌نشت داخی‌ دڵی‌ خۆی‌ پێڕشت. ئه‌و هه‌ڵوێسته‌ی‌ ئه‌و وه‌خته‌ی‌ فایه‌ق بێكه‌س ده‌نگی‌ دایه‌وه‌. ئێمه‌ ئه‌و وه‌خته‌ منداڵ بووین، به‌ قه‌راغ ئه‌و هه‌ڵقانه‌دا جێمان ئه‌بووه‌وه‌ ئه‌چووین و گوێمان ئه‌گرت. 
پیره‌مێرد: جگه‌ر گۆشه‌كان گوڵی‌ نه‌ورۆزن 
عوسمان محه‌مه‌د هه‌ورامی‌: له‌ساڵی‌ (1948) دا بوو، بۆ یه‌كه‌م جار به‌ خزمه‌تی‌ پیره‌مێرد گه‌یشتم، ئه‌ویش نه‌ورۆز بوو، ئه‌و كات پۆلی‌ دووی‌ سه‌ره‌تایی‌ بووم، ئه‌وسا دابونه‌ریت وابوو هه‌موو شار ئه‌وه‌ی‌ بتوانێ‌ بڕوا به‌ ڕێدا ئه‌چوون بۆ له‌گردی‌ مامه‌ یاره‌ بۆ به‌شداری‌ كردن له‌ جه‌ژنی‌ نه‌ورۆزدا. ئیتر بانگه‌وازێك بوو، ئه‌و بانگه‌وازه‌ وه‌كو ئه‌مه‌ نه‌بوو كه‌ ئێستا بڵندگۆ یان رادیۆ هه‌بێ‌. سێ‌ بۆ چوار رۆژ پێش نه‌ورۆز له‌وێ‌ داره‌كان كۆ ئه‌كرایه‌وه‌ و قوتابییه‌كانی‌ زانستی‌ شه‌وی‌ نه‌ورۆز نه‌وتیان ئه‌برد بۆ ئه‌وێ‌ و داره‌كانیان گڕ ئه‌دا و هه‌موو شار چاویان لێ‌ بوو، ئیتر به‌یانی‌ هه‌موو كه‌سێك بانگێشت ئه‌كرا، ئه‌وه‌ بوو به‌دابونه‌ریتێ‌، هه‌موو شار بانگێشتكراون له‌و رۆژه‌دا. پێویست ناكات پێیان بڵێن وه‌رن، هه‌موو كه‌سێك ئه‌رۆیشت. منیش ئه‌و رۆژه‌ له‌بیرمه‌ پۆلی‌ دوو بووم، باوكم ده‌ستی‌ گرتم بردمی‌ بۆ گردی‌ یاره‌. ئێستاش له‌به‌ر چاومه‌ شار سه‌وز و سوور و ئاڵاو واڵابوو، چاوه‌ڕێی‌ ئه‌وه‌یان ئه‌كرد مامه‌ پیره‌مێرد یان خاڵه‌ پیره‌مێرد سه‌ربدات و بێته‌ ناو جه‌ماوه‌ره‌كه‌وه‌، ئه‌ویش كاتێك ئه‌هاته‌ خواره‌وه‌ كه‌ یاپراغه‌كان ئاماده‌بوون، ئێستاش له‌ بیرمه‌ هاته‌ خواره‌وه‌ یاپراغ ریزكرابوو، نان ئاماده‌كرابوو، یه‌كی‌ له‌تێ‌ نانیان ئه‌دایه‌ ده‌ست خه‌ڵك، له‌ بیرمه‌ پیره‌مێرد ئه‌یفه‌رموو با منداڵان له‌پێشه‌وه‌ پاروه‌كه‌ بخۆن، با جگه‌رگۆشه‌كان له‌پێشه‌وه‌ پارووه‌كه‌ بخۆن، ئه‌وان گوڵی‌ نه‌ورۆزن، با نه‌ورۆزه‌كه‌مان ئه‌وه‌نده‌ی‌ تر پیرۆز بێت. ئێستاش له‌به‌ر چاومه‌ وا ئه‌زانم ئێستایه‌ كه‌ بابۆڵه‌كه‌ی‌ دایه‌ ده‌ستم، وامده‌زانی‌ هه‌موو دنیایان داومه‌تێ‌، به‌سینگمه‌وه‌ نووساندم و ده‌ستم كرد به‌خواردنی‌، وابزانم ئێستاش هه‌ر له‌خۆشی‌ ئه‌و بابۆڵه‌یه‌یه‌ حه‌زم له‌یاپراغه‌. پیره‌مێرد له‌و سه‌ره‌تای‌ به‌هاره‌دا كه‌ دره‌خت تازه‌ چرۆی‌ ئه‌كرد ئه‌و گه‌ڵامێوه‌ی‌ له‌كوێ‌ ئه‌هێنا؟. هه‌مووی‌ یاپراغی‌ گه‌ڵا مێو بوو. هه‌ڵبه‌ته‌ هه‌فته‌یه‌ك له‌وه‌و پێش نانی‌ كۆ ئه‌كرده‌وه‌ و هه‌موو به‌هه‌ره‌وه‌ز ده‌ستیان به‌یاپراغ پێچانه‌وه‌ كردوه‌.
پیره‌مێرد  نه‌ورۆزی‌ به‌گیانێكی‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌وه‌ ساز ئه‌كرد
مسته‌فا ساڵح كه‌ریم: بۆ هه‌موو دنیا ده‌ركه‌وتووه‌ پیره‌مێرد ئه‌و نه‌ورۆزه‌ی‌ به‌ گیانێكی‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌وه‌ سازئه‌كرد، به‌ڵام حكومه‌ت یان پارێزگا كه‌ ئه‌وسا موته‌سه‌ریفیه‌ت بووه‌، به‌ناوی‌ ئاهه‌نگه‌وه‌ ئه‌گه‌ر شتێك یارمه‌تی‌ دابێتێ‌ شتێكی‌ زۆر جوزی‌ بووه‌، ئه‌وه‌ش بۆ ئه‌وه‌ نه‌بووه‌ ئه‌و نه‌ورۆزه‌ به‌ئاڕاسته‌ی‌ خۆیدا به‌رێ‌، به‌ده‌لیلی‌ ئه‌وه‌ی‌ له‌یه‌كێ‌ له‌نه‌ورۆزه‌كاندا فایه‌ق بێكه‌س شیعری‌ بیست و حه‌وت ساڵه‌ی‌ به‌رانبه‌ر به‌ ئه‌دمۆندس خوێندوه‌ته‌وه‌. جا ئه‌و حیكایه‌ته‌ی‌ ئه‌دمۆندس زۆرجار ئه‌نووسرێته‌وه‌ له‌رۆژنامه‌ و گۆڤاره‌كاندا هه‌ندێكیان به‌هه‌ڵه‌ بۆ مه‌سه‌له‌كه‌ ئه‌چن، نه‌ورۆزی‌ ئه‌و ساڵه‌ له‌ بیست و یه‌كی‌ سێدا نه‌كراوه‌، ئه‌و رۆژه‌ باران بووه‌، هی‌ ئه‌وه‌ نه‌بووه‌ خه‌ڵك بچێته‌ ده‌ره‌وه‌، سه‌یرانی‌ دواخستووه‌، سه‌یرانی‌ ئه‌و ساڵه‌ كه‌وتووه‌ته‌ چواری‌ نیسانه‌وه‌، رۆژێ‌ پێش ئه‌وه‌ به‌مه‌عروف جیاوك كه‌ موته‌سه‌ریفی‌ سلێمانییه‌ ئه‌ڵێ‌ سبه‌ینێ‌ نه‌ورۆزه‌كه‌ ئه‌كه‌ین ئه‌بێ‌ ته‌شریفت بێنی‌، مه‌عروف جیاوك خۆی‌ هاوڕێی‌ كۆنی‌ ئه‌سته‌نبوڵی‌ بوو، موته‌سه‌ریفی‌ شاریش بوو، پێی ناخۆش نه‌بووه‌ نه‌ورۆز بكرێ‌ وارێككه‌وتووه‌ ئه‌دمۆندس كه‌ له‌به‌غدا راوێژكاری‌ وه‌زاره‌تی‌ ناوخۆ بووه‌، كۆتایی‌ به‌ئیشه‌كه‌ی‌ هاتووه‌، وه‌كو عاده‌ت وایه‌ ئێستا له‌عیراق سه‌فیرێكی‌ به‌ریتانی‌ یان ئه‌مریكی‌ خوا حافیزی‌ له‌و مه‌سئولانه‌ ده‌كات كه‌ له‌گه‌ڵیان بووه‌، ئه‌ویش به‌هه‌مان شێوه‌ دواییش به‌ سه‌ردان چووه‌ بۆ لای‌ شێخ مه‌حمود له‌داری‌ كه‌لی‌ بۆ خواحافیزی‌، وپاشان هاتووه‌ بۆ سلێمانیش، مه‌عروف جیاوك پێی‌ ده‌ڵێ ده‌چین بۆ مامه‌ یاره‌ سه‌یران هه‌یه‌، نه‌ورۆزه‌. پیره‌مێرد ئاهه‌نگی‌ گێڕاوه‌، ئه‌ڵێ‌ باشه‌. ئه‌چن بۆ ئه‌وێ‌. ئینجا با ئه‌وه‌ش بگێڕمه‌وه‌ مامۆستا برایم ئه‌حمه‌د له‌ دانیشتنێكدا بۆ من و كاك شێركۆی‌ گێڕایه‌وه‌، وتی‌ چه‌ند رۆژێك بوو بێكه‌س ئه‌و شیعره‌ی‌ دانابوو بۆ ئێمه‌ی‌ خوێندبووه‌و، من ئه‌و رۆژه‌ ته‌شجیعم كرد وتم بێكه‌س فرسه‌ته‌ ئه‌وه‌ ئه‌دمۆندسیش دانیشتووه‌ و ره‌مزی‌ ئیستعماره‌ بڕۆ بیخوێنه‌ره‌وه‌ و چووه‌ پێشێ‌ و ده‌ستی‌ كرد به‌خوێندنه‌وه‌ی‌ بیست و حه‌وت ساڵه‌ من ره‌نجبه‌ری‌ تۆم... 

بیست و حه‌وت ساڵه‌ من ڕه‌نجبه‌ری‌ تۆم 
به‌نان و ئاو وجلوبه‌رگی‌ خـــــــــــــۆم 
خزمه‌تم كردی‌ له‌ئێــــــــــــران و رۆم 
له‌پێناوی‌ تۆ شكاوه‌ ئه‌ستــــــــــۆم 
كه‌چی‌ هێشتا هه‌ر دیلو ڕه‌جـــــه‌ڕۆم 
گوناهم چی‌ بوو به‌م ده‌رده‌ت بـــردم 
بۆچی‌ به‌ناحه‌ق واسووكت كــــــردم

شیعری‌ نه‌ورۆز چۆن بوو به‌ مارشی‌ نیشتمانی‌ 
عوسمان محه‌مه‌د هه‌ورامی‌: له‌ ساڵی‌ (1986) دا بوو، چوومه‌ خزمه‌ت مامۆستای‌ نه‌مر حه‌مه‌ ساڵح دیلان وتم زۆر شت بیستراوه‌ ده‌رباره‌ی‌ ئه‌و شیعره‌ی‌ پیره‌مێرد كه‌ وه‌ك مارشێكی‌ كورده‌واری‌ وایه‌ ئه‌م رۆژی‌ ساڵی‌ تازه‌یه‌ نه‌ورۆزه‌ هاته‌وه‌... جه‌ژنێكی‌ قه‌ومی‌ كورده‌ به‌خۆشی‌ و به‌هاته‌وه‌... ئینجا بۆچی‌ من وتم قه‌ومی‌ كورده‌، چونكه‌ مامۆستا حه‌مه‌ ساڵح دیلان خۆشی‌ بۆ یه‌كه‌م جار ئه‌و سروده‌ی‌ وتووه‌ هه‌روای‌ وتووه‌، ئێستا تۆماره‌ كۆنه‌كان ماون ئه‌ڵێ‌ جه‌ژنێكی‌ قه‌ومی‌ كورده‌، واته‌ ئه‌وه‌ تایبه‌تمه‌ندیه‌كی‌ كوردی‌ پێوه‌یه‌، نه‌ك جه‌ژنێكی‌ كۆنی‌ كورده‌. مامۆستا حه‌مه‌ ساڵح دیلان ئه‌وه‌ی‌ پێناخۆش بوو كراوه‌ به‌جه‌ژنێكی‌ كۆنی‌ كورد، به‌هه‌رحاڵ لێم پرسی‌ ئه‌و هۆنراوه‌یه‌ چۆن سه‌ری‌ هه‌ڵداوه‌. وتی‌ له‌ ساڵی‌ (1948) دا خۆپیشاندان سه‌رانسه‌ری‌ عیراقی‌ گرته‌وه‌ و سلێمانیش له‌و رێپێوانانه‌دا به‌شداری‌ هه‌بووه‌، له‌و وه‌خته‌دا دوو پارت هه‌بوون له‌ ناو كۆمه‌ڵی‌ كوردا رۆڵی‌ سه‌ره‌كییان هه‌بووه‌ كه‌ پارتی‌ ته‌حروڕ و دیموكرات بوون، ته‌حرور شوعییه‌كان و دیموكراتیش پارتییه‌كان بوون، هه‌ڵبه‌ت ئه‌و خۆپیشاندانانه‌ به‌هاوكاری‌ و سه‌ركردایه‌تی‌ هه‌ردوو حزبه‌كه‌ بووه‌. وتی‌ خۆپیشاندانه‌كه‌ به‌ جاده‌كانی‌ ئه‌و كاته‌ی‌ سلێمانیدا سوڕاونه‌ته‌وه‌ تا هاتنه‌ به‌رده‌ركی‌ سه‌را، كچانی‌ سانه‌وی‌ سلێمانی‌ له‌پێشی‌ خۆپیشاندانه‌كه‌دا بوون، مامۆستا پیره‌مێردیش یه‌كێك بوو له‌وانه‌ی‌ هاتبووه‌ سه‌رجاده‌، له‌و ته‌مه‌نه‌دا، به‌و پیرییه‌ كه‌ هه‌شتا ساڵێك ده‌بوو، خۆی‌ دابوو به‌سه‌ر گۆچانه‌كه‌یدا و نه‌یده‌توانی‌ رێك بوه‌ستێ‌، له‌وه‌ وه‌خته‌دا جه‌ماوه‌ر سه‌یری‌ چاوی‌ پیره‌مێرد ئه‌كه‌ن ئه‌بریسكێته‌وه‌، وتمان به‌زاتی‌ خوا خاڵه‌ گه‌نج بوه‌ته‌وه‌ و بوه‌ته‌وه‌ به‌چوارده‌ ساڵ، ئه‌م خۆپیشاندانه‌ی‌ زۆر پێخۆشه‌، وه‌ك مامۆستا حه‌مه‌ ساڵح دیلان بۆی‌ گێڕامه‌وه‌ وتی‌: مامۆستا پیره‌مێرد به‌خۆشیه‌وه‌ كه‌وته‌ جموجوڵ و شانی‌ هه‌ڵده‌ته‌كاند، به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ هه‌ندێك كڕوكاڵ كه‌ ئه‌زموونی‌ ژیانیان نه‌بووه‌، كه‌ ده‌گه‌یشتنه‌ ئاستی‌ توانجیان تێئه‌گرت. قسه‌و قسه‌ڵۆكیان بۆ هه‌ڵده‌به‌ست، گوایه‌ به‌ پاره‌ی‌ ئینگلیز نه‌ورۆز ئه‌كات. وتی‌ كه‌ ئه‌و هه‌ڵوێسته‌ به‌رانبه‌ر مامۆستا پیره‌مێرد كرا ئه‌وه‌ی‌ نه‌ختێ‌ هه‌ستی‌ هه‌بووبێ‌ له‌ ئاستی‌ خۆیدا داده‌هێزرا و پێی‌ ناخۆش بوو، به‌ڵام به‌رانبه‌ر به‌جه‌ماوه‌ری‌ خۆپیشانده‌ران هیچ ناكرێ‌. به‌بێ‌ ده‌نگی‌ ده‌مه‌و ئێواره‌ بوو هه‌موو كه‌س ئه‌چووه‌وه‌ ماڵه‌وه‌، دیلان وتی‌ من شه‌و خه‌وم لێ‌ نه‌كه‌وت هه‌رجێنگڵم ئه‌خوارد به‌ده‌م شه‌وگاره‌وه‌ ئه‌م دیو و ئه‌ودیوم بوو بۆچی‌ مامۆستایه‌كی‌ گه‌وره‌ی‌ وه‌كو پیره‌مێرد له‌ ئاخیری‌ ته‌مه‌نیدا به‌و جۆره‌ به‌سوكایه‌تی‌ ته‌ماشا بكرێت. وتم ئه‌م شه‌و له‌داخا ئه‌مرێت. بۆ به‌یانی‌ تاریك و روون ته‌قه‌ی‌ ده‌رگا هات كه‌ چووم بینیم ئه‌و پیاوه‌بووه‌ كه‌ هه‌میشه‌ له‌خزمه‌ت پیره‌مێرد دابوو له‌قه‌له‌نده‌رخانه‌كه‌دا خزمه‌تی‌ ئه‌كرد، منیش سه‌رم سوڕمابوو وتم خاڵه‌ مردووه‌؟ وتی‌ مردنی‌ چی‌ سه‌ری‌ مارت بۆ هه‌ڵده‌كه‌نێ‌ ناردوومی‌ به‌دوای‌ تۆدا ئیشی‌ پێته‌ وتویه‌تی‌ خێرا ئه‌بێ‌ ئێستا بگاته‌ ئێره‌. منیش خۆم كۆكرده‌وه‌ و چووم، گه‌یشتمه‌ ئه‌وێ‌ بینیم هه‌ر زۆر زۆر گورج و گۆڵه‌ دانیشتووه‌، هه‌ر له‌دووره‌وه‌ وتم ئه‌م شه‌و شار له‌داخی‌ ئه‌و هه‌ڵوێسته‌ی به‌رانبه‌ر تۆ نوێندرا خه‌وی‌ لێ‌ نه‌كه‌وتووه‌ و منیش یه‌كێك بووم له‌وانه‌ی‌ خه‌ریك بووه‌ له‌داخا بمرم. وتی‌: رۆڵه‌ ئه‌و منداڵانه‌ ئه‌و به‌ زمه‌یان كرد ئه‌وه‌ منداڵی‌ خۆمن. قه‌یچێكا ئێ‌ كورد ناڵێ‌ منداڵ ئازاری‌ هه‌یه‌ بێزاری‌ نییه‌، ئه‌وانه‌ هه‌موو جگه‌ر گۆشه‌ی‌ خۆمن. تۆ ته‌ماشاكه‌ له‌ وه‌ڵامدا چیم بۆ نووسیون! كه‌ شیعره‌كه‌ی‌ پیشاندام سه‌رم سوڕما، ئه‌وه‌نده‌ی‌ تر مامۆستا پیره‌مێرد له‌به‌ر چاوم مه‌زن بوو. له‌مامۆستا حه‌مه‌ ساڵح دیلانم پرسی‌ ئه‌وسا تۆ ته‌مه‌نت چه‌ند بوو؟ وتی‌ حه‌ڤده‌ بۆ هه‌ژده‌ ساڵێك ده‌بووم تازه‌ چێژی‌ ئه‌ده‌بی‌ و كورد په‌رستی له‌ له‌شمدا چه‌كه‌ره‌ی‌ كردبوو. وتی‌ ئاده‌ی‌ رۆڵه‌ به‌ده‌نگی‌ به‌رز بۆم بخوێنه‌وه‌، وتی‌ وه‌ڵا بۆم خوێنده‌وه‌. وتی‌ ئه‌ی‌ به‌ساقه‌ت بم به‌خوا خۆش بوو، وتی‌ ئه‌زانی‌ بۆ بانگم كردووی‌ ئه‌وه‌ به‌ره‌ جه‌ژنانه‌، ئه‌مه‌وێت له‌ باتی‌ سروده‌كه‌ی‌ پێشوو، (له‌وه‌وه‌ پێش سرودێكی‌ تر هه‌بوو ئه‌وترا، به‌ڵام من ده‌قه‌كه‌یم له‌به‌ر نییه‌ له‌ دیوانی‌ پیره‌مێرد دا باسكراوه‌.) وتی‌ ئێستا به‌ره‌ جه‌ژنانه‌ ئه‌مه‌وێت ئاوازی‌ بۆ دابنێیت بۆ ئه‌م نه‌ورۆزه‌ ئه‌مه‌ بڵێیت. ئه‌و شیعره‌ش ئه‌مڕۆژی‌ ساڵی‌ تازه‌یه‌ بوو. دیلانیش وتی‌ منیش ده‌ستیم ماچ كرد و چوومه‌وه‌ ماڵه‌وه‌ ده‌ستم پێ‌ كرد، وتی‌ ئه‌وه‌نده‌ به‌عه‌شقه‌وه‌ چوومه‌ ناو بابه‌ته‌كه‌وه‌ كاری‌ تێكردم له‌گه‌ڵ نیوه‌ڕۆدا ئاوازه‌كه‌م ته‌واو كرد و چووم بۆم وت ئه‌ملاو ئه‌ولای‌ ماچ كردم و وتی‌ ئۆخه‌ی‌. دیلان وتی‌ به‌م جۆره‌ ئه‌و شیعره‌ دانرا و منیش ئاوازم بۆ دانا. وتم باشه‌ ئه‌و دێڕه‌ی‌ كه‌ ئه‌ڵێ‌ تا ئێستا ڕووینه‌داوه‌ له‌تاریخ میلله‌تا، قه‌لغانی‌ گولله‌ سینگی‌ كچان بێت له‌هه‌ڵمه‌تا. زۆر كه‌س ئه‌ڵێن ئه‌مه‌ی‌ بۆ راپه‌ڕێنه‌كه‌ی‌ پردی‌ شوهه‌دای‌ به‌غدای‌ وتووه‌، له‌وێ‌ كچان شه‌هید كراون، وتی‌ من به‌ دڵنیاییه‌وه‌ پێت ئه‌ڵێم كچه‌كان كه‌ له‌ڕێپێوانه‌كه‌وه‌ ئه‌ڕۆیشتن كچی‌ سلێمانی‌ بوون و پیره‌مێردیش ئه‌و دیمه‌نه‌ی‌ به‌چاوی‌ خۆی‌ دیوه‌ و ته‌نانه‌ت خۆشی‌ وتی‌ ئه‌مه‌م له‌ وه‌ڵامی‌ كۆرپه‌كانمدا نووسی‌. له‌به‌ر ئه‌وه‌ ئه‌و هه‌ڵوێسته‌ په‌یوه‌ندی‌ به‌هیچ شوێنێكی‌ تره‌وه‌ نییه‌، وتی‌ كچه‌كانی‌ به‌ قه‌لغانی‌ پیاوه‌كان داناوه‌، هه‌تا وتی‌ خۆ ره‌شاش و مه‌تره‌لۆزیش دامه‌زرابوو، ئه‌گه‌ر ببوایه‌ته‌ شه‌ڕ، كاره‌ساته‌كه‌ی‌ (1930) دووباره‌ ده‌بووه‌وه‌ به‌ شێوه‌یه‌كی‌ فراوانتر و گه‌وره‌تریش. دواتر به‌ مامۆستا حه‌مه‌ ساڵح دیلانم وت ئه‌گه‌ر ئیجازه‌م پێ بده‌یت ئه‌مه‌ وه‌كو وتارێك له‌رۆژنامه‌ی‌ هاوكاری‌ بڵاوی‌ ده‌كه‌مه‌وه‌. وتی‌ بینووسه‌، نووسیم و بڵاوكرایه‌وه‌، له‌گه‌ڵی‌ دانیشتمه‌وه‌ وتی‌ به‌راستی‌ به‌ئامانه‌ته‌وه‌ نووسیوته‌ له‌ هه‌مان كاتیشدا ئه‌م وتاره‌م پیشانی‌ خاڵه‌ حه‌مه‌ فه‌ره‌ج دا كه‌ به‌رێوبه‌ری‌ ئه‌رشیفی‌ نه‌ته‌وه‌یی‌ بوو، ئه‌ویش وتی‌ من ئاگادارم كه‌ شتێكی‌ وا هه‌یه‌ به‌و جۆره‌یه‌. وتم ئه‌ی‌ خه‌ڵك ئه‌ڵێن مامۆستا قادر دیلان ئاوازی‌ بۆ شیعره‌كه‌ داناوه‌، وتی‌ شیعره‌كه‌ هی‌ پیره‌مێرده‌ و ئاوازه‌كه‌شی‌ هی‌ حه‌مه‌ ساڵح دیلانه‌.
پیره‌مێرد تا له‌ژیاندا بووه‌ هه‌وڵی‌ گه‌وره‌ی‌ بۆ به‌رزبوونه‌وه‌ی‌ ئاستی‌ هۆشیاری‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌ و نه‌ته‌وه‌یی‌ داوه‌، ئه‌م هه‌وڵانه‌ له‌گه‌ڵ ئاڕاسته‌ جیاجیاكانی‌ هه‌ندێك كه‌س و لایه‌نی‌ سیاسی‌ تووشی‌ كێشه‌ و ململانێی‌ كردووه‌، به‌ڵام باوه‌ڕی‌ نه‌گۆڕی‌ به‌خزمه‌ت كردنی‌ نه‌ته‌وه‌كه‌ی‌ بووه‌.
دوای‌ گه‌ڕانه‌وه‌ له‌توركیاوه‌ بۆ سلێمانی‌ 
ئاكۆ شوانی‌: ئه‌گه‌ر ئێمه‌ باس له‌دیدو بۆچوونی‌ پیره‌مێرد بكه‌ین ئه‌بێ‌ ئه‌وه‌ بزانین ئه‌و قۆناغه‌ی‌ پیره‌مێرد له‌توركیاوه‌ گه‌ڕایه‌وه‌ سلێمانی‌، قۆناغێك بوو دوای‌ كۆتایی‌ هاتنی‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ شێخ مه‌حمود، دوای‌ كۆتایی‌ پێهاتنی‌ هه‌رسێ‌ حكومه‌ته‌كه‌ی‌ شێخ مه‌حمود و بۆردومانی‌ سلێمانی‌ و كۆمه‌ڵێك بارودۆخی‌ تازه‌، سلێمانی‌ له‌ دۆخێكی‌ دیكه‌دا بوو، بۆچوونی‌ خه‌ڵكه‌كه‌شی‌ وه‌كو بۆچوونی‌ ساڵی‌ (1918) و (1919) وه‌ك پێش جه‌نگی‌ جیهانی‌ یه‌كه‌میش نه‌بوو، واته‌ ئه‌و دۆخه‌ی‌ پیره‌مێرد تێیدا گه‌ڕایه‌وه‌ دۆخێك بوو ئه‌گه‌ری‌ قه‌ناعه‌تی‌ نوێ‌ لای‌ نوخبه‌ی‌ بژارده‌ی‌ خه‌ڵكی‌ سلێمانی‌ ئه‌وكاته‌ دروست كردبوو، چونكه‌ ئینگلیز هه‌وڵی‌ دابوو ئه‌و ڕاوبۆچوونه‌ له‌ناو خه‌ڵكدا په‌ره‌پێ‌ بدات كه‌ هه‌وڵه‌كانی‌ شێخ مه‌حمود و حكومه‌ته‌كانی‌ شێخ مه‌حمود جگه‌ له‌ماڵ وێرانی‌ هیچی‌ دیكه‌ی‌ بۆ سلێمانی‌ نه‌هێنا بوو، ئه‌مه‌ لای‌ توێژێك له‌خه‌ڵكی‌ سلێمانی‌ تا ئه‌ندازه‌یه‌ك شوێنی‌ خۆی‌ كردبووه‌وه‌. شێخ مه‌حمود كه‌ گه‌ڕایه‌وه‌ سلێمانی‌ بێگومان ئه‌و وه‌كو كه‌سایه‌تی‌ خۆی‌ تا ئه‌و كاته‌ی‌ له‌ژیاندا بیرێكی‌ نه‌بووه‌ پێچه‌وانه‌ی‌ ئاڕاسته‌ی‌ كوردایه‌تی‌ بێت، ده‌بێ‌ له‌ئاستی‌ بیركردنه‌وه‌ی‌ ئه‌و پیاوه‌دا هه‌ڵوه‌سته‌ بكه‌ین. ئاڕاسته‌ی‌ بیری‌ سیاسی‌  ئه‌و پیاوه‌ له‌ژیان و ژیندا به‌زه‌قی‌ ڕه‌نگ ئه‌داته‌وه‌، یه‌كێك بووه‌ له‌و كه‌سانه‌ی‌ باوه‌ڕی‌ به‌وه‌ بووه‌ ئه‌شێ‌ كورد له‌م پارچه‌یه‌ی‌ كوردستاندا له‌سایه‌ی‌ ده‌وڵه‌تی‌ عیراقدا وه‌كو هاووڵاتییه‌ك به‌ مافه‌كانی‌ خۆی‌ بگات، بێگومان ئه‌و بۆچوونه‌ی‌ پیره‌مێرد هه‌یبووه‌ سه‌باره‌ت به‌و عیراقه‌ی‌ بیری‌ لێ‌ كردووه‌ته‌وه‌ جیاواز بووه‌ له‌و عیراقه‌ی‌ ته‌ها هاشمی‌ و یاسین هاشمی‌ ونوری‌ سه‌عید پێیان وابووه‌ ئه‌مه‌ ریتمی‌ عیراقه‌ وه‌ك ده‌وڵه‌ت، چونكه‌ تێڕوانینی‌ پیره‌مێرد بۆ ده‌وڵه‌تی‌ عیراقی‌ ئه‌و تێڕوانینه‌ بووه‌ كه‌ ئینگلیز واپیشانی‌ كوردی‌ داوه‌، عیراقێك كه‌ تییدا جیاوازی‌ له‌نێوان كوردێك و عه‌ره‌بێك و ئاسوورییه‌ك و ئه‌رمه‌نییه‌ك و توركمانێكدا نه‌بێ‌، ئه‌مه‌ ریتمێكی‌ بیركردنه‌وه‌ بووه‌، ئینگلیز ویستویه‌تی‌ نه‌ك ته‌نیا له‌ناو كورد دا بگره‌ له‌ناو سه‌رجه‌م پێكهاته‌كانی‌ ئه‌م قه‌واره‌یه‌ی‌ كه‌ ناونرابوو عیراق دروستی‌ بكات، ئه‌مه‌ هه‌وڵێكی‌ زه‌قی‌ به‌ریتانیا بوو، بێگومان پیره‌مێرد له‌م ڕوانگه‌یه‌وه‌ له‌عیراقی‌ روانیوه‌ پێی‌ وابووه‌ ئه‌شێ‌ خه‌ڵكی‌ سلێمانی و شاره‌كانی‌ دیكه‌ی‌ كوردستان ئه‌گه‌ر بێت و له‌ ده‌وڵه‌تی‌ عیراقیدا وه‌كو هاووڵاتی‌ ئیش بكه‌ن و به‌ یه‌كه‌وه‌ بژین، له‌وه‌یه‌ جیاوازییه‌كی‌ وه‌هایان له‌گه‌ڵ هاووڵاتیان عیراقدا نه‌بێ‌، ئه‌م بۆچوونه‌ له‌لای‌ توێژێك له‌خه‌ڵكی‌ سلێمانی‌ بۆچووونێكی‌ نامۆ بووه‌، به‌ تایبه‌تی‌ به‌ لای‌ ئه‌و كه‌سانه‌وه‌ پێیان ده‌وترا هه‌ڵگرانی‌ بیری‌ كوردایه‌تی‌، یاخود ئه‌وانه‌ی‌ رێبازێكیان هه‌بوو له‌ بیركردنه‌وه‌دا و ته‌نیا ئاڕاسته‌ كوردییه‌كه‌یان ده‌گرت و بگره‌ تا ئه‌ندازه‌یه‌كی‌ زۆر نه‌یاری‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ به‌ریتانیاش بوون، ئه‌مانه‌ پێیان وابوو له‌ ئه‌ساسه‌وه‌ به‌ریتانیا له‌گه‌ڵ كورد دا خاوه‌ن به‌ڵێن نه‌بووه‌ و كوردی‌ داوه‌ته‌ ده‌ست عه‌ره‌بی‌ عیراق. ئه‌توانم جه‌خت له‌وه‌ بكه‌مه‌وه‌ پیره‌مێرد له‌ سه‌ره‌تای‌ كاركردنی‌ وه‌ك كه‌سایه‌تییه‌ك، كه‌ ئه‌و نه‌هاتووه‌ هیچ پۆستێك وه‌ربگرێ‌ پۆستی‌ سیاسی‌ و ئیداریشی‌ وه‌رنه‌گرتووه‌، كه‌ هاته‌وه‌ كه‌وته‌ كاری‌ رۆژنامه‌وانی‌ و رۆژنامه‌ی‌ ژیانی‌ به‌رێوه‌ ده‌برد و دواتر ژین تاوه‌كو له‌ژیاندا مابوو، له‌به‌ر ئه‌وه‌ بۆچوونه‌كانی‌ ئه‌و له‌سه‌ر ڕووپه‌ڕی‌ ئه‌و دوو رۆژنامه‌یه‌ ده‌رده‌كه‌وت، ئه‌و نه‌ك ته‌نیا نووسینه‌كانی‌ خۆی‌ بگره‌ ئه‌وانه‌یش كه‌ بڵاوی‌ ده‌كردنه‌وه‌ زیاتر ئه‌و نووسین و و تارانه‌ بوو كه‌ پیره‌مێرد له‌و كاتانه‌دا كاری‌ له‌سه‌ر كردووه‌. پێم وایه‌ ئێمه‌ كارێكی‌ باش ناكه‌ین ئه‌گه‌ر پێمان وابێ‌ هه‌موو خه‌ڵكی‌ سلێمانی‌ له‌گه‌ڵ پیره‌مێرد دا ته‌با بووه‌، هه‌موو رۆشنبیرانی‌ سلێمانی‌ له‌گه‌ڵیدا ته‌با نه‌بوون، هه‌موو شاعیران ته‌با نه‌بوون، له‌وانه‌یه‌ هه‌ندێك خاڵ هه‌بووبێ‌ وه‌كو ورده‌كاری‌ باش نه‌بێ‌ ئه‌مڕۆ ئێمه‌ بێین باسی‌ بكه‌ین، به‌ڵام حه‌ز ده‌كه‌م هه‌موو كه‌سێك ئه‌وه‌ بزانی‌ كه‌ خه‌ڵكێك هه‌بووه‌ له‌ سلێمانی‌ دا له‌وانه‌یه‌ ده‌یان ناووناتۆره‌شیان دابێته‌ پاڵ پیره‌مێرد، له‌وانه‌یه‌ خه‌ڵكێك هه‌بووبێ‌ به‌پیاوی‌ ئینگلیزیان له‌قه‌ڵه‌م دابێ‌، خه‌ڵكێك هه‌بن به‌ پیاوی‌ عیراقیان له‌ قه‌ڵه‌مدابێ‌، بێگومان ئه‌م بۆچوونه‌ی‌ ئه‌وكاته‌ی‌ خه‌ڵكی‌ سلێمانی‌ سه‌د ده‌رسه‌د ته‌واو نه‌بووه‌ و تا ئه‌ندازه‌یه‌ك بێویژدانی‌ تێدابووه‌، به‌ڵام ناكرێ‌ باس له‌وه‌ش نه‌كه‌ین كه‌ ئه‌و نه‌هجه‌ی‌ پیره‌مێرد بیری‌ پێكردووه‌ته‌وه‌ جیاواز بووه‌ له‌بیركردنه‌وه‌ی‌ كه‌سایه‌تییه‌كی‌ وه‌كو ئیسماعیل حه‌قی‌ شاوه‌یس، یان وه‌كو بێكه‌سی‌ شاعیر بیری‌ كردبێته‌وه‌، یان كۆمه‌ڵێك له‌و كه‌سانه‌ ئه‌و نه‌هجه‌ كوردایه‌تییه‌یان هه‌بوو كه‌ پێیان وابوو ده‌شێ‌ كورد قه‌واره‌یه‌كی‌ سه‌ربه‌خۆی‌ هه‌بێ‌ و به‌مافی‌ خۆی‌ بگات و ئه‌و بنه‌مایانه‌ی‌ ئه‌وان پێشتر له‌ لایان شتێكی‌ سه‌ره‌كی‌ بووه‌، بگره‌ زۆرێك له‌مانه‌ باوه‌ڕیان به‌ بڕیارو به‌ڵێنه‌كانی‌ عوسبه‌تو ئومه‌میش نه‌بووه‌ له‌و زه‌مانه‌دا. ئه‌مانه‌ خه‌ڵكانێك بوون تا ئه‌ندازه‌یه‌كی‌ زۆر نه‌سازبوون. پیره‌مێرد نووسینه‌كانی‌ ده‌خوێنیته‌وه‌ له‌ژیان و دواتر له‌ژینیشدا، ئه‌م پیاوه‌ هه‌وڵی‌ داوه‌ وا له‌خه‌ڵك بكات تا بۆیان ده‌كرێت رێگای‌ خوێندن و خوێنده‌واری‌ بگرن و له‌هه‌مان كاتیشدا لایه‌نگیری‌ توندوتیژی‌ نه‌بووه‌، تا ئه‌ندازه‌یه‌كی‌ زۆریش پێكه‌وه‌نانی‌ قه‌واره‌یه‌كی‌ سیاسیشی‌ نه‌بووه‌، ئه‌مه‌ ریتمی‌ بیركردنه‌وه‌ی‌ ئه‌و بووه‌ و پێم وابێ‌ له‌مه‌دا هه‌رخۆی‌ نه‌بووه‌ و پیاوانی‌ وه‌كو تۆفیق وه‌هبی‌ و ئه‌مین زه‌كی‌ و ئه‌مانه‌ش خه‌ڵكانێك بوونه‌ هه‌مان ئه‌و بۆچوونه‌یان هه‌بووه‌، سه‌عید قه‌زاز هه‌مان بۆچوونی هه‌بووه‌ كه‌ ئه‌شێ‌ به‌ڕێگای‌ دیكه‌ و به‌خوێنده‌واری‌ خه‌ڵكی‌ كورد له‌م پارچه‌یه‌ی‌ كوردستان به‌ئاوات بگه‌ن، هه‌ر چه‌نده‌ هه‌ر ئه‌و پیره‌مێرده‌شه‌ له‌ ساڵی‌ (1930) دا شیعری‌ وه‌فدی‌ كوردستان ئه‌نووسێ‌، تا ئه‌ندازه‌یه‌كی‌ زۆر داده‌به‌زێته‌ سه‌ر ئه‌و وه‌فده‌ی‌ چوونه‌ته‌ به‌غدا و ره‌زامه‌ندیان نیشان داوه‌ له‌سه‌ر په‌یمانی‌ نۆسه‌دوسی‌ و پێكه‌وه‌نانی‌ ئه‌نجومه‌نی‌ نیشتمانی‌ عیراقی‌. ئه‌م ڕا وبۆچوونانه‌ی‌ پیره‌مێرد نه‌ك ته‌نیا سه‌باره‌ت به‌رێكخراوه‌ كوردی‌ و نه‌ته‌وه‌ییه‌كان، بگره‌ دواتر زۆر به‌ زه‌قی‌ هه‌ستی‌ پێده‌كه‌ین له‌و كاتانه‌دا به‌ره‌ به‌ره‌ جموجۆڵی‌ بیری‌ كۆمۆنیستی‌ دروست ده‌بێ‌، كۆمۆنیسته‌كان له‌ سلێمانیدا له‌ ساڵانی‌ (35)و (36) به‌دواوه‌ هه‌وڵ ئه‌ده‌ن، له‌چله‌كاندا به‌ته‌واوی‌ چه‌كه‌ره‌ ئه‌كه‌ن، ئه‌بینین له‌ژماره‌كانی‌ ژیندا به‌ زه‌قی‌ نه‌ك هه‌ر ئه‌م شێوازه‌ كاركردنه‌ی‌ به‌دڵ نییه‌، بگره‌ ئه‌كه‌وێته‌ سه‌رزه‌نشت كردن و تانه‌ و ته‌شه‌ر تێگرتنیش، ئه‌وانیش لای‌ خۆیانه‌وه‌ له‌ بڵاوكراوه‌كانیانه‌وه‌ وه‌ڵامی‌ پیره‌مێرد ئه‌ده‌نه‌وه‌، وێڕای‌ ئه‌وه‌ی‌ پیره‌مێرد زۆر له‌وه‌ دڵنیایه‌ له‌سه‌رده‌می‌ نوری‌ سه‌عید و ده‌سه‌ڵاتی‌ پاشایه‌تی‌ له‌ عیراقدا هه‌ڵگرتنی‌ بیری‌ كۆمۆنیستی‌ و كاركردن له‌ریزی‌ پارتی‌ كۆمۆنیستی‌ عیراقدا یه‌كێ‌ بووه‌ له‌كاره‌ هه‌ره‌ یاساغ و نه‌شیاوه‌كان. پیره‌مێرد له‌ژیندا داوایان لێ‌ ده‌كات ئه‌گه‌ر ئێوه‌ راست ده‌كه‌ن پارتن، ئه‌گه‌ر ئێوه‌ بیروباوه‌ڕێكی‌ ره‌وانتان هه‌یه‌ بۆ به‌ شاراوه‌یی‌ كار ده‌كه‌ن؟ بۆ نایه‌ن خۆتان ڕابگه‌یه‌نن و ئێمه‌ش دواتان بكه‌وین. وێرای‌ ئه‌وانه‌ش بۆ رۆژگاری‌ خۆی‌ وه‌كو پیره‌مێرد قسه‌ی‌ له‌ سه‌ر ئه‌كات به‌ش به‌حاڵی‌ خۆم زۆرجار ئه‌و بۆ چوونه‌م هه‌بووه‌ هه‌ركه‌سێك بیه‌وێت كار بكات له‌سه‌ر لاپه‌ڕه‌كانی‌ رۆژنامه‌ی‌ ژین و ژیان كاری‌ زۆر ئه‌كات، چونكه‌ ئه‌و دوو رۆژنامه‌یه‌ ئه‌و رۆژگاره‌ توانیویان ڕووه‌ رۆشنه‌كانی‌ لایه‌نی‌ كلتوری‌ له‌شاری‌ سلێمانی‌ زۆر به‌زه‌قی‌ تا ئه‌مڕۆش بۆ ئێمه‌ ماوه‌ته‌وه‌ وه‌ك سه‌روه‌تێكی‌ گه‌وره‌ نیشان بده‌ن، ده‌یان زاراوه‌ و چه‌مك هه‌یه‌ كه‌ من پێم وایه‌ له‌ساڵانی‌ نه‌وه‌دو پێنج و نه‌وه‌دوشه‌ش به‌ دواوه‌ خه‌ڵك لێره‌ ئاشنای‌ بوون، ئه‌و له‌سییه‌كاندا له‌سه‌ری‌ نووسیوه‌، ده‌یان حاڵه‌تی‌ چه‌وتی‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌ هه‌بووه‌ ئه‌و رۆژگاره‌ رۆژنامه‌ی‌ ژین و ژیان چاره‌سه‌ریان كردوه‌، چه‌ندین جۆر وشیاركردنه‌وه‌ی‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌ و ته‌ندروستی‌ و رۆشنبیریی‌ هه‌بووه‌.
هانده‌ری‌ ژنان بووه‌ بۆ خوێنده‌واری‌ 
شاری‌ سلێمانی‌ وه‌ك پایته‌ختی‌ رۆشنبیریی و هونه‌ری‌، به‌شاری‌ داهێنان و ڕچه‌ شكێنی‌ له‌زۆر بواری‌ جیاجیادا ناسراوه‌، ژنان و هاوكاریكردنیان له‌ بنیادنانی‌ لایه‌نی‌ رۆشنگه‌ریی‌ و هاوسه‌نگی‌ بونیادنان له‌گه‌ڵ پیاواندا له‌و خه‌سڵه‌ته‌ تایبه‌تیانه‌ی‌ ئه‌م شاره‌ بووه‌، ئه‌ویش به‌هاوكاری‌ توێژێك له‌بیرمه‌ند و منه‌وه‌رانی‌ سه‌رده‌مانی‌ رابردوومان بوون، پیره‌مێردی‌ نه‌مر له‌م بواره‌شدا جێده‌ستی‌ دیاره‌ و بایه‌خی‌ گرنگ و پێویستی‌ داوه‌ به‌ژنان.
مسته‌فا ساڵح كه‌ریم: بۆ مه‌سه‌له‌ی‌ ژن زۆر هانده‌ر بووه‌، من چوومه‌ته‌ لای‌ دایكی‌ كاك شازاد، حه‌پسه‌خان بۆی‌ گێڕاومه‌ته‌وه‌ كه‌ چۆن به‌زۆر بردوویه‌تی‌ بۆ قوتابخانه‌ و شیعری‌ بۆ نووسیوه‌ته‌وه‌ به‌یانیان بێته‌ ناو ریزی‌ قوتابیانه‌وه‌ بیخوێنێته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ ته‌شجیعیان بكات، ئینجا له‌هه‌مووی‌ گرنگتر له‌ چله‌كانی‌ سلێمانیدا كۆمه‌ڵی‌ ژنان دروست بووه‌، كۆمه‌ڵی‌ ژنان سه‌رۆكه‌كه‌ی‌ حه‌پسه‌خانی‌ نه‌قیب بووه‌، ئه‌م تاقه‌ پیاوبووه‌ چووه‌ته‌ ناو كۆمه‌ڵه‌ی‌ ژنان و بووه‌ به‌نائیبی‌ ره‌ئیس، خۆی‌ به‌شانازییه‌وه‌ ئه‌ڵێ‌ ره‌ئیسه‌ی‌ كۆمیته‌كه‌مان حه‌پسه‌خانی‌ نه‌قیب دانیشتبوو، خێوه‌ت هه‌ڵدرابوو، ژنانی‌ ئه‌ندامان هه‌موو دانیشتبوون. ژنی‌ شه‌خسیاتی‌ ئه‌و زه‌مانه‌ش له‌گه‌ڵ حه‌پسه‌خاندا ئیشیان كردووه‌، ئه‌م تاقه‌ پیاو بووه‌ چووه‌ته‌ ناو كۆمه‌ڵه‌كه‌یانه‌وه‌ و ته‌شجیعی‌ كردوون و كاریشی‌ له‌گه‌ڵدا كردوون بۆ وه‌رگرتنی‌ مافی‌ ژن.

ژین رۆژنامه‌ی‌ شاره‌كه‌بووه‌ 
هه‌ڤاڵ ئه‌بو به‌كر: له‌ ساڵی‌ (1954) دا دیاره‌ ئێمه‌ ئه‌مه‌ له‌خۆمانه‌وه‌ ناڵێین، سه‌رچاوه‌كانی‌ تر ئاماژه‌یان بۆ ئه‌مه‌ نه‌كردووه‌ وتویانه‌ بنه‌ماڵه‌ی‌ پیره‌مێرد بوون به‌خاوه‌ن ئیمتیازی‌ رۆژنامه‌كه‌، به‌ڵام له‌و ژماره‌یه‌ی‌ ساڵی‌ (1954) ی‌ ژیندا ره‌زامه‌ندییه‌كه‌ی‌ دادگای‌ بڵاوكردوه‌ته‌وه‌ ئیمتیازه‌كه‌ درا به‌ ڕه‌حمه‌خانی‌ كچی‌ پیره‌مێرد، لێره‌دا به‌فه‌رمی‌ بڵاوی‌ كردوه‌ته‌وه‌ ره‌حمه‌خان بووه‌ به‌خاوه‌ن ئیمتیازی‌ ئه‌م رۆژنامه‌یه‌. ئه‌مه‌ چه‌ند ده‌لاله‌تێكی‌ گرنگی‌ هه‌یه‌، یه‌كه‌م بۆ ئه‌و ڕه‌گه‌زه‌ی‌ ناوی‌ ژنه‌، بڕوای‌ پیره‌مێرد و بنه‌ماڵه‌ی‌ پیره‌مێرد به‌ژن له‌و سه‌رده‌مه‌دا وه‌كو مێژوونووسه‌كان ئه‌ڵێن تا شه‌ست و حه‌فتاكانیش ژن به‌ ئه‌سته‌م ئه‌هاته‌ بازاڕه‌كانی‌ سلێمانییه‌وه‌ چ جای‌ ئه‌وه‌ی‌ له‌ ساڵی‌ (1954) دا ژنێك خاوه‌ن ئیمتیازی‌ رۆژنامه‌ی‌ شاره‌كه‌ بێت، وه‌كو چۆن ویلایه‌تی‌ تێنسی‌ رۆژنامه‌ی‌ زه‌تێنسیان هه‌یه‌ كه‌ رۆژنامه‌ی‌ شاره‌وانی‌ و حاكمیه‌تی‌ ئه‌وێیه‌ ژین بۆ سه‌رده‌می‌ ژیانی‌ سیاسی‌ و كۆمه‌ڵایه‌تی‌ شار رۆژنامه‌ی‌ شاره‌كه‌ بووه‌، گوزارشتی‌ له‌ شاره‌كه‌ كردووه‌، بۆیه‌ هه‌ر چوونی‌ ناوی‌ ره‌حمه‌خان بۆ سه‌ر رۆژنامه‌كه‌ بایه‌خێكی‌ گرنگی‌ هه‌یه‌، جیاوازی‌ نه‌كردنی‌ پیره‌مێرد له‌نێوان كوڕ و كچ و بایه‌خدان به‌ ژن سه‌لمێنه‌ری‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ پیره‌مێرد هانده‌ری‌ ژنان بووه‌، له‌ وه‌سێتنامه‌كه‌شیدا ئه‌مه‌ی‌ باس كردووه‌، به‌مه‌ش ره‌حمه‌ خانی‌ كچی‌ پیره‌مێرد یه‌كه‌م خاوه‌ن ئیمتیازی‌ كه‌ناڵێكی‌ كوردییه‌ كه‌ ئه‌ویش كه‌ناڵێكی‌ ئه‌هلییه‌، واته‌ رۆژنامه‌ی‌ ژین، ئه‌مه‌ سه‌لمێنه‌ری‌ ئه‌وه‌یه‌ مێینه‌ له‌رۆژنامه‌گه‌ری‌ كوردی‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ بایه‌خی‌ پیره‌مێرد به‌ژن، كرانه‌وه‌ی‌ شار له‌ڕووی‌ ڕه‌گه‌زییه‌وه‌ ئه‌گه‌یه‌نێ‌، سلێمانی‌ به‌ وانه‌دا به‌شاری‌ پێشكه‌وتن زانراوه‌، ته‌نیا ئه‌وه‌ نییه‌ ئێمه‌ وابزانین سلێمانی‌ له‌خۆیه‌وه‌ پێیی‌ وتراوه‌ شاری‌ رۆشنبیریی‌، له‌خۆیه‌وه‌ پێی‌ وتراوه‌ شاری‌ هه‌ڵمه‌ت و قوربانی‌، له‌خۆیه‌وه‌ پێی وتراوه‌ شاری‌ فه‌رهه‌نگ و حوكمڕانی‌، ئه‌م بنه‌مایانه‌نه‌ ئه‌یسه‌لمێنن كار بۆ ئه‌وه‌ كراوه‌ كه‌ ئه‌مڕۆ سلێمانی‌ گه‌یاندوه‌ته‌ ئه‌و ئاسته‌. شارێكی‌ تازه‌یه‌، به‌ڵام رۆژنامه‌ی‌ لێ‌ ده‌رده‌چێ‌، شارێكی‌ تازه‌یه‌ شه‌ڕ له‌گه‌ڵ ئینگلیزدا ئه‌كات و ئینگلیز بۆردومانی‌ ئه‌كات. شاری‌ دیكه‌ی‌ كوردیمان نییه‌ ئینگلیز بۆردومانی‌ كردبێ‌، شارمان نییه‌ له‌ ساڵی‌ (1930) یه‌وه‌ بزوتنه‌وه‌ی‌ مه‌ده‌نی‌ تێدا دروست بووبێ‌ و چووبێتنه‌ به‌رده‌ركی‌ سه‌را و به‌گژ ‌وینگلیزدا ڕاپه‌ڕیبێ‌، ئه‌وه‌ی‌ كه‌ مامۆستا برایم ئه‌حمه‌د و هه‌ڵۆ به‌گ و بێكه‌س و ئه‌مانه‌ رێبه‌رایه‌تیان كرد. شارێك نییه‌ كه‌ هه‌ڵبژاردنی‌ ره‌تكردبێته‌وه‌ و له‌ هه‌ڵبژاردن تێگه‌یشتبێ‌، شارێكمان نییه‌ كه‌ به‌و شێوه‌یه‌ ژن حزوری‌ هه‌بێ‌ له‌ داموده‌زگاكانیدا، بۆیه‌ له‌ ڕووی‌ زه‌مه‌ن و شوێنه‌وه‌ نه‌ك له‌ڕووی‌ ئێستاوه‌ كه‌ شار پڕ بووه‌ له‌ ژن و ژنمان له‌ هه‌موو بواره‌كاندا هه‌یه‌، له‌ ناقس ژنی‌ ئه‌و سه‌رده‌مه‌ و له‌ ناقس ده‌سه‌ڵاتدارێتی‌ ئه‌و سه‌رده‌مه‌دا حزوری‌ ره‌حمه‌خان حزورێكی‌ گه‌وره‌ و سه‌روه‌رییه‌كی‌ گه‌وره‌یه‌ نه‌ك به‌ ته‌نیا بۆ پیره‌مێرد، به‌ڵكو بۆ هه‌موو شاری‌ سلێمانی‌ و كوردیش. 

قه‌له‌نده‌رخانه‌كه‌ی‌ ماڵی‌ منه‌وه‌رانی‌ كورد بووه‌
پیره‌مێرد و قه‌له‌نده‌رخانه‌كه‌ی‌ به‌ یه‌كێك له‌و مه‌نزڵگا جوانانه‌ی‌ شاری‌ سلێمانی‌ داده‌نرێت، قه‌له‌نده‌رخانه‌ جێگه‌ی‌ ژوانی‌ منه‌وه‌رانی‌ شار بوو، جێگه‌ی‌ ڕه‌وینه‌وه‌ی‌ خه‌م و كۆڕ و كۆبوونه‌وه‌ی‌ عاشقانی‌ ئه‌ده‌ب و بیروباوه‌ری‌ به‌رزی‌ خۆشه‌ویستی‌ نیشتمان بوو.
د.عیزه‌دین مسته‌فا ره‌سوڵ: پیره‌مێرد ماڵه‌كه‌ی‌ خۆی‌ ناونابوو قه‌له‌نده‌رخانه‌، ئه‌چویته‌ ئه‌و ماڵه‌ له‌ حه‌وزه‌كه‌دا میوه‌ی‌ تێدابوو، ئه‌و وه‌خته‌ میوه‌ی‌ خۆمان پێئه‌گه‌یی، هی‌ ناوچه‌كانی‌ خه‌مزه‌ و قوڵه‌ڕه‌ش و ئه‌م ناوچانه‌، به‌یانی‌ ئه‌ینارد میوه‌كانیان ئه‌هێنا و ئه‌یانخسته‌ ئه‌و حه‌وزه‌وه‌، ئه‌و وه‌خته‌ سه‌لاجه‌ و ئامێری‌ ساردكردن نه‌بوو، له‌حه‌وزه‌كه‌دا میوه‌ داده‌نرا و ئاوه‌كه‌ش سارد بوو، كۆمه‌ڵێك مه‌لا و شاعیر و ئه‌دیب له‌و لاوه‌ دانیشتبوون، كۆمه‌ڵێك ئه‌فه‌ندیش له‌م لاوه‌ دانیشتبوون قوماریان ئه‌كرد، قومار له‌وانه‌یه‌ له‌ سه‌ر پاره‌ نه‌بووبێ‌ یان له‌سه‌ر شتێكی‌ كه‌م بووبێ‌. دیاره‌ من ئه‌و ته‌مه‌نه‌ نه‌بووم بچم له‌وێ‌ دانیشم، له‌گه‌ڵ باوكمدا ئه‌چووم، مامۆستا گۆران به‌پێكه‌نینه‌وه‌  ئه‌یگێڕایه‌وه‌ و ئه‌یگوت شه‌و ئه‌چووین داده‌نیشتین، ره‌شی‌ ئه‌فه‌ندییه‌ك هه‌بوو، ره‌شییه‌ شێتیان پێ‌ ئه‌وت، ئه‌فسه‌ری‌ كۆنی‌ عوسمانی‌ بوو شێت ببوو، گۆچانێكی‌ هه‌بوو ئه‌یچه‌قاند ئه‌كرایه‌وه‌ وه‌كو كورسی‌ لێ‌ ئه‌هات، شه‌وان ئه‌هاته‌ قه‌له‌نده‌رخانه‌كه‌، پیره‌مێرد توڕه‌ ئه‌بوو ئه‌یوت تۆ شێته‌ بۆ هاتووی‌؟ ئه‌یوت وسبه‌ قسه‌ مه‌كه‌ من بۆ لای‌ تۆ نه‌هاتووم، بۆ لای‌ میوه‌كان هاتووم. ئه‌ویش ئه‌یوت ده‌ میوه‌ی‌ خۆت بخۆ و بڕۆ. ئه‌وه‌ی‌ من بیرمه‌ مامۆستا عه‌لادین سه‌جادی‌ كه‌ ئه‌هاته‌ سلێمانی‌، له‌ لای‌ پیره‌مێرد دائه‌به‌زی‌، له‌ قه‌له‌نده‌رخانه‌كه‌ی‌ ئه‌و لای‌ ئه‌دا. ده‌عوه‌ت ئه‌كرا، ده‌عوه‌تی‌ ئه‌و وه‌خته‌ش بۆ ئێواران بوو، نیوه‌ڕوان خواردنی‌ وانه‌ده‌كرا، شه‌و خواردن ده‌كرا. مامۆستا عه‌لادین كه‌ بانگ ئه‌كرا،  ئێستاش بیرمه‌ ئه‌یوت مه‌لا مسته‌فا بۆ ماڵی‌ ئیوه‌ دێم و ده‌شزانی‌ بۆچی‌ دێم، له‌به‌ر خواردنه‌كه‌ نییه‌، خواردنه‌كه‌ له‌وێ‌ هه‌یه‌. خانووه‌كه‌مان بچووك بوو، ماڵمان له‌سه‌ركارێز بوو، ژورێكی‌ بچوكمان هه‌بوو. باوكم و پیره‌مێرد و مامۆستا عه‌لادین ده‌چوونه‌ ژووره‌وه‌ و ده‌رگایان داده‌خست، منیش ئه‌موت بزانم چی ده‌كه‌ن، له‌وانه‌یه‌ خه‌ڵك وایزانی‌ بێت باسی‌ سیاسه‌ت ده‌كه‌ن، باسی‌ چی‌ ده‌كه‌ن؟ مه‌سه‌له‌ چی‌ بوو؟ مامۆستا عه‌لادین لای‌ باوكم خوێندبووی‌، هه‌شت ساڵ له‌و مزگه‌وته‌ی‌ ئێمه‌دا خوێندبووی‌، مزگه‌وتی‌ مه‌لا ره‌سوڵ،  مامۆستا عه‌لادین یه‌كێك بوو له‌ ده‌نگ خۆشه‌كانی‌ كورد، ده‌نگی‌ له‌بابه‌تی‌ ده‌نگی‌ سه‌ید عه‌لی‌ ئه‌سغه‌ر بوو، پیره‌مێردیش ئه‌هاته‌ ماڵمان، به‌باوكمی‌ ئه‌وت بۆتۆی‌ ئه‌ڵێ، چونكه‌ به‌ فه‌قێیه‌تی‌ بۆی‌ وتووی‌، ئیتر دوای‌ ئه‌وه‌ له‌هیچ موناسه‌به‌تێكدا گۆرانی‌ نه‌ده‌وت. من زۆری‌ لێ پاڕامه‌وه‌ بیست خوله‌ك تۆمار بكه‌ین، وتی‌ ئه‌و فڵان و فڵانیش پێیان وتووم نایكه‌م. له‌كونی‌ په‌نجه‌ره‌ی‌ ژوره‌كه‌وه‌ گوێم لێی‌ بوو. له‌وێ‌ ئه‌یوت، پیره‌مێرد ئه‌یوت له‌ماڵی‌ خۆمان بۆم ناڵێ‌ لێره‌ ئه‌یڵێ‌، حه‌ز ده‌كه‌م گوێم له‌ده‌نگی‌ بێ‌. ئه‌وه‌م بیره‌ دوو سێ‌ ساڵ به‌و جۆره‌ پیره‌مێردم دیوه‌، كه‌ هاتووه‌ گوێ له‌ده‌نگی‌ مامۆستا عه‌لادین سه‌جادی‌ بگرێت.
له‌ شیعره‌كانیدا باسی‌ خواردنی‌ كردووه‌ 
مسته‌فا ساڵح كه‌ریم: پیاوێكی‌ كۆمه‌ڵایه‌تیش بوو، هاوڕێی‌ زۆربوو، ئه‌وانه‌ی‌ ئێواران له‌ده‌وری‌ ئه‌و كۆده‌بوونه‌وه‌ ده‌یگێڕنه‌وه‌، به‌تایبه‌تی‌ كاك حه‌مه‌ی‌ ره‌سوڵ و كاك فایه‌ق وشیار كه‌ كچه‌زایه‌تی‌ وه‌ك ئه‌وانه‌ی‌ نزیك بوون لێیه‌وه‌ و ئه‌یگێڕنه‌وه‌ ساباتێكی‌ بۆ حه‌وشه‌ی‌ قه‌له‌نده‌رخانه‌كه‌ی‌ دروستكردبوو، حه‌وزی‌ هه‌بوو، هه‌میشه‌ له‌وێ‌ دانیشتوون، قسه‌ی‌ خۆشیان كردووه‌ و شیعریان خوێندووه‌ته‌وه‌، گه‌لیك جار شه‌وانی‌ زستانیش ئه‌چوون بۆ لای‌، شه‌و چه‌ره‌ی‌ بۆ داده‌نان. خۆشی‌ سه‌ردانی‌ ماڵانی‌ كردووه‌، بۆنموونه‌ ماڵی‌ میرزا تۆفیق و ماڵی‌ میرزا فه‌تاح و ماڵی‌ میرزا كه‌ریمی‌ حاجی‌ شه‌ریف و ئه‌و پیاوانه‌ی‌ ئه‌و زه‌مانه‌ ئه‌و له‌گه‌ڵیاندا په‌یوه‌ندی‌ هه‌بووه‌. وا ده‌رده‌كه‌وێت پیره‌مێرد ئه‌ربابی‌ دانیشتنی‌ شه‌وانیش بووبێ‌، قسه‌خۆش و نوكته‌باز بووه‌، چووه‌ته‌ دڵی‌ خه‌ڵكه‌وه‌، له‌مه‌سئه‌له‌ی‌ خواردنیشدا پیاوێكی‌ نه‌وسن بووه‌، حه‌زی‌ له‌خواردن بووه‌، هه‌ندێك ناو هه‌یه‌ ئێستا باسی‌ ده‌كه‌ن ئه‌ڵێن (داتڵی‌) واته‌ شیرینییه‌كه‌، ئه‌وه‌ له‌توركیا هه‌بووه‌، ئه‌و لێره‌ زۆرتر ئه‌وانه‌ی‌ بڵاوكردوه‌ته‌وه‌، له‌شیعره‌كانیدا هه‌ست ئه‌كه‌یت گرنگی‌ به‌هه‌ندێك خواردن داوه‌، زۆریشی‌ حه‌ز له‌خواردن كردووه‌، ئه‌گێڕنه‌وه‌ هه‌فته‌ی‌ چه‌ند جارێك چووه‌ بۆ ناو بازاڕ بۆ نان و كه‌باب، جاری‌ واهه‌بووه‌ ئیشی‌ رۆژنامه‌ی‌ هه‌بووه‌ فریا نه‌كه‌وتووه‌ بابۆڵه‌كه‌ی‌ خستوه‌ته‌ گیرفانی‌ تا ئه‌وێ‌ بۆنی‌ كه‌باب له‌چاكه‌ته‌كه‌ی‌ هاتووه‌، خۆی‌ زۆرجار وتویه‌تی‌ نان و كه‌بابێكم هه‌بێ‌ به‌سمه‌، ئه‌و ماوه‌یه‌ش له‌قه‌له‌نده‌رخانه‌ بووه‌ هه‌میشه‌ جێی‌ رێزی‌ خه‌ڵك بووه‌ و پیاوانی‌ گه‌وره‌ سه‌ردانیان كردووه‌. ژیانی‌ خۆی‌ هه‌ر له‌و شوێنه‌ به‌سه‌ر بردووه‌، به‌تایبه‌تی‌ دوای‌ مردنی‌ غه‌زاله‌خانی‌ خێزانیشی‌.

پیره‌مێرد رۆژنامه‌كه‌ی‌ ڕاده‌ستی‌ 
نه‌وه‌كانی‌ كرد
كه‌سوكاری‌ پیره‌مێرد به‌تایبه‌ت ره‌حمه‌خانی‌ كچی‌، دواتر كوڕه‌كانی‌ ئه‌وه‌نده‌ی‌ له‌توانایاندا بوو درێژه‌یان به‌و كاروانه‌ مه‌زنه‌دا، تا دوا ده‌رئه‌نجام به‌هۆی‌ زه‌برو زه‌نگ و چه‌ندین گرفتی‌ دیكه‌وه‌ رۆژنامه‌ی‌ ژین راگیراوه‌، ئیتر ئه‌م ئه‌ستێره‌ گه‌شه‌ی‌ رۆژنامه‌گه‌ری‌ كوردی‌ له‌ لوتكه‌دا وه‌ستا و بووه‌ به‌ ته‌مه‌نترین و درێژترین رۆژنامه‌ی‌ كورد. 
ئه‌حمه‌د زرنگ: ئه‌من هات به‌شوێنمدا وتیان موته‌سه‌ریف بانگت ده‌كات، كه‌وادیری‌ چاپخانه‌كه‌ سێ‌ و چوار كرێكاربوون، وتیان له‌ناو بازاڕ رۆژنامه‌كه‌یان كۆكرده‌ووته‌وه‌ و ناهێڵن دابه‌شی‌ بكه‌ین، بانگیان كردم، چوومه‌ لای‌ عومه‌ر عه‌لی‌ به‌پێوه‌ وه‌ستابوو وتی‌: تۆ خوێن ده‌ڕێژی‌. ئه‌و وه‌خته‌ گه‌نج بووم، وتم: بۆ خوێن ده‌رێژم؟ وتی‌: تۆ وێنه‌ی‌ شێخ مه‌حمودت داناوه‌ و كردوته‌ به‌ مه‌لیك. وتم: شێخ مه‌حمود وه‌ك ناودارێك وه‌فاتی‌ كردووه‌ ئێمه‌ش نووسیومانه‌ و وێنه‌كه‌شیمان بڵاوكردوه‌ته‌وه‌. وتی‌: تۆ به‌راوردت كردووه‌ به‌مه‌لیك و ئه‌ڵێی‌ (دایكی‌ خاك بردوویه‌تێوه‌ بۆ خۆی‌) واته‌ ئه‌مه‌ بۆ مه‌لیك ئه‌نووسرێ‌. وتم: بابه‌ هه‌موو مردویه‌ك كه‌ ئه‌مرێ‌ دایكی‌ خاك ئه‌ی‌ باته‌وه‌ بۆخۆی‌، واته‌ ئه‌چێته‌ ژێر گۆڕه‌وه‌ خاك دایكی‌ هه‌موومانه‌، وتی‌: ئاوا؟ مه‌تحه‌د ئه‌فه‌ندی‌ به‌رێوبه‌ری‌ ته‌حریری‌ بانگ كرد، باوكی‌ دكتۆر ئومێد، پیاوێكی‌ باش بوو، وتی‌: مه‌ته‌حه‌د ئه‌وه‌ ته‌رجه‌مه‌ بكه‌، مه‌تحه‌د توركی‌ ئه‌زانی‌، پیاوی‌ چاك بوو ئیتر ته‌رجه‌مه‌كه‌ی‌ ئه‌و ته‌ئیدی‌ قسه‌كانی‌ من بوو. زۆر توڕه‌ببوو هه‌ناسه‌یه‌كی‌ هه‌ڵمژی‌ و وتی‌: باشه‌ باشه‌ قه‌یناكه‌ تۆ بڕۆ، پاش حه‌فته‌یه‌ك وتیان رۆژنامه‌كه‌ ده‌ربكره‌وه‌، به‌ڵام ئینزارێكی‌ دامێ‌، وتی‌: تۆ لووت ئه‌ژه‌نیته‌ سیاسه‌ته‌وه‌ رۆژنامه‌كه‌ت ئه‌ده‌بییه‌ و سیاسی‌ نییه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ ئینزارت ئه‌كه‌ین جارێكی‌ تر ته‌دخولی‌ سیاسه‌ت نه‌كه‌یت، ئه‌گه‌ر ته‌دخول بكه‌یت سزات ئه‌ده‌ین، وتی‌: ده‌بێ‌ ئه‌وه‌ له‌ لاپه‌ڕه‌ی‌ یه‌كه‌م نه‌شر بكه‌یت. جاری‌ سێیه‌میش كه‌ دایانخست له‌ ساڵی‌ (1959) دا بوو، هه‌ر ئه‌وه‌نده‌م زانی‌ رۆژنامه‌ داخرا، فه‌وزی‌ سایب له‌به‌غدا بوو، په‌یوه‌ندیم پێوه‌ كرد وتی‌ : باشه‌ پرسیار ئه‌كه‌م بزانم بۆچی‌ داخراوه‌. هه‌ر ئه‌وه‌نده‌م زانی‌ منیان بانگ كرد بۆ به‌غدا، ئه‌حمه‌د ساڵح عه‌بدی‌ منی‌ داواكردبوو، ئه‌و وه‌خته‌ حاكمی‌ سه‌ربازی‌ عام بوو له‌ زه‌مانی‌ عه‌بدولكه‌ریمدا بوو، ئه‌مه‌ پاش ره‌دو به‌ده‌ل، و فوئاد عارف و بابا عه‌لی‌ ته‌دخولیان كرد، منیان برد بۆ به‌غدا بۆ موهاجه‌هه‌ی‌ ئه‌حمه‌د ساڵح عه‌بدی‌، پاش ئه‌وه‌ی‌ به‌ قۆناغه‌كانی‌ موقابه‌له‌دا رۆیشتم و چوومه‌ ژورێ‌. سه‌یرێكی‌ كردم و وتی‌: تۆی‌ ئه‌حمه‌د زرنگ؟ وتم: به‌ڵێ‌. وتی‌: وه‌ره‌ وه‌ره‌ دانیشه‌ وامزانی‌ ئێستا پیاوێكی‌ پیری‌ عه‌ینه‌ك له‌چاو دێت، وتی‌: ئه‌مه‌ تۆی‌ ئه‌م ئاژاوه‌یه‌ت ناوه‌ته‌وه‌. وتم: ئاژاوه‌ی‌ چی‌؟ یه‌ك راپۆرتی‌ نیشان دام به‌رێوبه‌ری‌ ئه‌منی‌ كه‌ركوك لێی‌ دابووم ئه‌ڵێ‌: ئه‌م رۆژنامه‌یه‌ ناكۆكی‌ ئه‌خاته‌ به‌ینی‌ كورد و عه‌ره‌ب و توركمانه‌وه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ كاریگه‌ری‌ خراپی‌ هه‌یه‌ و نابێ‌ ده‌ربچێت. منیش وتم: مودیری‌ ئه‌من خۆی‌ فه‌وزا ئه‌نێته‌وه‌، خۆی‌ واده‌كات، له‌ كه‌ركوكدا توركمان و كورد هه‌ر برابوون و عه‌ره‌بیش هه‌ر برای‌ كورده‌، به‌ڵام ئه‌و به‌ڕێوبه‌ره‌ی‌ ئه‌من خۆی‌ ئاژاوه‌ ئه‌نێته‌وه‌. وتی‌ هێواش هێواش من كوردم زۆر خۆش ده‌وێت و متمانه‌یان پێده‌كه‌م و ئێستاش پاسه‌وانه‌كانم هه‌موو كوردن، ئیعتیماد ناكه‌مه‌ سه‌ر غه‌یری‌ پاسه‌وانی‌ كورد، ده‌ستی‌ دابه‌شانمدا و وتی‌: من متمانه‌ به‌قسه‌كانی‌ تۆ ده‌كه‌م، به‌ڵام ئه‌مه‌یان لێ‌ نووسیوی‌. له‌به‌ر ئه‌وه‌ وا رۆژنامه‌كه‌ت ئه‌ده‌مه‌وه‌، به‌ڵام ئاگات له‌خۆت بێت. به‌و جۆره‌ نزیكه‌ی‌ پانزه‌ رۆژ رۆژنامه‌كه‌یان داخست. له‌ساڵی‌ (1963) دا گرتیانین، رۆژنامه‌ تا ساڵی‌ شه‌ست و سێ‌ به‌رێكی‌ ده‌رده‌چوو، به‌و جۆره‌ی‌ بۆم باس كردی‌ ئه‌گه‌ر ژماره‌یه‌ك ده‌رنه‌چووبایه‌ خه‌ڵكه‌كه‌ ئه‌یانپرسی‌ بۆ ده‌رنه‌چووه‌، هه‌زار و پێنج سه‌د نوسخه‌مان چاپ ده‌كرد هیچی‌ نه‌ده‌مایه‌وه‌. له‌ ئه‌مریكاوه‌ كه‌ ئه‌و وه‌خته‌ به‌ به‌رقییه‌ بوو نامه‌ ئه‌هات و ئه‌یانوت ئه‌م نوسخه‌یه‌مان پێنه‌گه‌یشتووه‌، له‌به‌غدا و كه‌ركوك و هه‌ولێر و موسڵ كتێبخانه‌كان ئه‌یانفرۆشت و له‌گه‌ڵ پارێزگاكانی‌ دیكه‌ش موشاره‌كه‌مان هه‌بوو، بۆیان ئه‌چوو. تا ئه‌و رۆژه‌ی‌ گرتیانین ده‌رده‌چوو، ئێمه‌ گیراین و دوو مانگ له‌ حامییه‌ به‌ندكراین، ئاگامان له‌هیچ نه‌بوو، پاش مانگێك هه‌واڵمان بۆ هات وتیان سه‌رباز چووه‌ته‌ ناو چاپخانه‌كه‌ و پیته‌كانیان بردووه‌ بۆ به‌غدا، كه‌ له‌زیندان هاتینه‌ ده‌رێ‌ سه‌یرمان كرد پیته‌كان نه‌ماوه‌، موته‌سه‌ریفی‌ سلێمانی‌ عه‌بدولره‌زاق سه‌ید مه‌حمود كه‌ پیاوێكی‌ سه‌ربازی‌ بوو، ناردی‌ به‌شوێن مندا و وتی‌: رۆژنامه‌كه‌ ده‌كه‌ینه‌وه‌ به‌مه‌رجێك چی‌ ده‌ڵێین ئه‌وه‌ بنووسی‌. وتم: من نایكه‌مه‌وه‌. وتی‌: بۆ؟ وتم: هیلاكم، دوو مانگه‌ ته‌وقیفم ئه‌چم له‌به‌غدا ئیسراحه‌ت ئه‌كه‌م، فیعله‌ن چووم بۆ به‌غدا، له‌موسڵه‌وه‌ یه‌كێكیان هێنا، خۆی‌ موسڵاوی‌ بوو عه‌زیز تالبی‌ جه‌ریده‌یه‌كیان پێ‌ ده‌رهێنا له‌جیاتی‌ ژین، چونكه‌ ده‌بوایه‌ رۆژنامه‌یه‌ك ده‌رچووبایه‌ بۆ ئیعلانات. له‌پاشان كاكه‌ی‌ فه‌لاح هات به‌ناوی‌ ژینه‌وه‌ جارێكی‌ تر ده‌ریهێنایه‌وه‌، هه‌تا گله‌ییان له‌من كرد. وتم بابه‌ من كوڕێكم هه‌یه‌ ناوی‌ شوانه‌، ئه‌گه‌ر یه‌كێك كوڕێكی‌ هه‌بێ‌ ناوی‌ بنێ‌ شوان من 
بڵێم چی‌؟.


ناو:  
ئیمه‌یل:    
سه‌رنج:  

#7342
16/8/2017
ئه‌رشیف
وه‌رزش
‌ ماڵئاواییه‌کی خه‌مناک 16/8/2017
‌ پریمه‌رلیگ، له‌ نێوان له‌سه‌ركارلابردنی راهێنه‌ران و زۆری رێژه‌ی هانده‌راندا 16/8/2017
زانست
‌ چاوه‌ڕوان مه‌به‌ تینووت بێت .. هه‌میشه‌ ئاو بخۆره‌وه‌ 16/8/2017
‌ خانمی ئاسمان، له‌ نێوان ڕابتۆری ئه‌مریكی و( T-50) روسیی دا 16/8/2017
‌ ژیان لە دەرەوەی زەوی دەدۆزرێتەوە 14/8/2017

© 2009 KURDISTANY NWE, All RIGHTS RESERVED. | CREATED BY AVESTA GROUP