ئایا ده‌نگی (نه‌خێر) ده‌چێته‌ بواری ئازادی راده‌ربڕینه‌وه‌؟
ئایا ده‌نگی (نه‌خێر) ده‌چێته‌ بواری ئازادی راده‌ربڕینه‌وه‌؟ ‌ ئازاد تۆفیق‌ 12/9/2017
ئه‌وه‌ی‌ به‌دوای دوو كه‌روێشكدا رابكات، دواجار هیچیانی بۆ ناگیرێ
په‌ندێكی روسی
مه‌سه‌له‌ی ئازادی‌و ئازادی ره‌ها، یه‌كێكه‌ له‌و پرسه‌ گرنگانه‌ی كه‌ چه‌ندین ده‌یه‌یه‌ له‌ بواری سۆسیۆلۆجیای سیاسیدا، كۆمه‌ڵگه‌ی مرۆڤایه‌تی به‌خۆیه‌وه‌ سه‌رقاڵ كردووه‌. بیرمه‌ند‌و ئه‌ندێشمه‌نده‌كانی دونیا‌و رێچكه‌‌و قوتابخانه‌ فه‌لسه‌فییه‌كان هه‌ریه‌كه‌یان به‌ میتۆدێكی تایبه‌ت ئیشكالیه‌تی ئه‌م پرسه‌یان راڤه‌ كردووه‌‌و به‌ چه‌شنی جیاجیا له‌ پیاده‌كردنی دواون.
بۆیه‌ ئه‌مڕۆ پرسی ئازادی به‌ یه‌كێك له‌و پرسه‌ گرنگانه‌ی فه‌لسه‌فه‌ی سیاسی ده‌درێ له‌ قه‌ڵه‌م، كه‌ فه‌یله‌سوفه‌كان به‌رده‌وام قسه‌‌و قسه‌ی نوێشی له‌سه‌ر ده‌كه‌ن، چونكه‌ ئازادی یه‌كێكه‌ له‌و به‌ها گه‌وره‌یه‌ی مرۆڤایه‌تی، كه‌ په‌یوه‌ندییه‌كی دێرین‌و مێژوویی به‌ ژیانی تاكه‌كانی كۆمه‌ڵه‌وه‌ هه‌یه‌، بۆیه‌ له‌ كوێ مرۆڤ هه‌بوو له‌وێش ئازادی هه‌یه‌، جا ئه‌وه‌نده‌ی من له‌ ئازادی گه‌یشتووم، ئه‌وا پێم وایه‌ یه‌كه‌م كار بۆ ده‌سته‌به‌ركردنی ئازادی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئازادی ده‌بێ به‌پێی یاسا رێك بخرێت‌و له‌ نێو چوارچێوه‌ی پره‌نسیپه‌ یاساییه‌كاندا كه‌شی ئازاد بۆ ده‌ربڕینی رای ئازاد‌و كرداری ئازادانه‌ فه‌راهه‌م بكرێ. دیاره‌ ئه‌وه‌ش به‌وه‌ ده‌بێ، ئازادی كه‌سێ له‌و شوێنه‌دا كۆتایی دێ كه‌ ئازادی كه‌سێكی دی ده‌ست پێده‌كات، ئه‌مه‌ش مانای وایه‌ ئازادی هه‌رگیز له‌ ده‌ره‌وه‌ی یاسا بوونی نییه‌. ده‌نا گه‌ر وا نه‌بێ، ئه‌وا ئازادی له‌ گۆڕێدا نییه‌. بۆیه‌ ئینتیقائیه‌ت له‌ هه‌ر بوارێكی سیاسیدا گه‌ر تا راده‌یه‌ك رێی تێ بچێ‌و رێگه‌یه‌كی ته‌ندروست بێ، ئه‌وا هه‌رگیز له‌ بواری فه‌راهه‌م كردنی ئازادیدا نابێ بوونی هه‌بێ، چونكه‌ ئازادی یان نابێ هه‌بێت، یان كه‌ هه‌بوو ده‌بێت بۆ هه‌مووان بێت.
ئێستاش ئیتر هه‌قمانه‌ بپرسین‌و بڵێین: مادام ئازادی ئینتیقائیه‌ت قبوڵ ناكات‌و ئازادی بۆ هه‌مووانه‌، ئایا ده‌نگه‌ نه‌خێره‌كان له‌ پرسی ریفراندۆمدا ده‌چنه‌ بواری ئازادییه‌وه‌‌و ده‌كرێ بڵێین تاكی كورد هه‌ر چۆن ئازاده‌ بڵێ (به‌ڵێ)، ئه‌وا ئازادیشه‌ بڵێ (نه‌خێر)؟
من بۆ خۆم‌و بۆ وه‌ڵامی ئه‌و پرسیاره‌، پاش تاوتوێ كردنێكی زۆر به‌نێو چه‌ندین له‌و لاپه‌ڕانه‌ی له‌مه‌ڕ ئه‌و پرسه‌ نووسراون‌و سه‌رنجدان له‌هه‌ر واقعێكی سیاسی‌و كۆمه‌ڵایه‌تی‌و كه‌لتووری كۆمه‌ڵگه‌ زیندووه‌كانی جیهان‌و دوای خوێندنه‌وه‌یه‌كی تایبه‌ت بۆ واقیعی سیاسی كۆمه‌ڵی كوردستان‌و تێگه‌یشتن له‌ ئه‌ركه‌كانی قۆناغ‌و په‌ند وه‌رگرتن له‌ ئه‌زموونی خه‌باتی رزگاریخوازانی گه‌لان‌و هه‌ست كردن به‌ به‌رپرسیارێتی مێژوویی له‌ ئاست كێشه‌ چاره‌نووسسازه‌كاندا، گه‌یشتمه‌ ئه‌م راستییه‌ سه‌ره‌تاییانه‌ی خواره‌وه‌:
* ئازادی ته‌واو هه‌رگیز فه‌راهه‌م نابێ، تا نه‌ته‌وه‌ی بنده‌ست به‌ یه‌كجاری رزگاری نه‌بێت‌و نه‌گاته‌ پله‌ی باڵا، كه‌ ئه‌ویش (هیگڵ) گوته‌نی دروستكردنی ده‌وڵه‌تی نه‌ته‌وه‌و دانانی چوارچێوه‌یه‌كی یاسایی‌و نێوده‌وڵه‌تییه‌ بۆ ئه‌و نه‌ته‌وه‌یه‌. 
* ئازادی لای نه‌ته‌وه‌‌و خاكی كۆڵۆنیاكراو كاتێك پیاده‌ ده‌بێ، كه‌ ئه‌و نه‌ته‌وه‌‌و ئه‌و خاكه‌ به‌ ته‌واوی له‌ ده‌ستی كۆڵۆنیالیزم رزگاری بووبێ. ئه‌مه‌ش به‌وه‌ ده‌بێت كه‌ تاكی نه‌ته‌وه‌ بنده‌سته‌كان بگه‌نه‌ ئه‌و پله‌ هۆشیارییه‌ باڵایه‌، كه‌ نه‌نگی نییه‌ گه‌ر بۆ به‌دیهێنانی ئازادییه‌ گشتی‌و گه‌وره‌كه‌ كه‌ ستراتیژه‌، پیاده‌كردنی ئازادییه‌كی بچووك كه‌ تاكتیكه‌، له‌ قۆناغێكی تایبه‌تدا‌و بۆ كاتێكی زۆر كورت، (سڕ) بكه‌ن.
* تێگه‌یشتن له‌ ئه‌ركه‌كانی قۆناغ، ئه‌و تێزه‌مان بۆ پشتڕاست ده‌كاته‌وه‌، كه‌ وه‌ك بیرمه‌ندی گه‌وره‌ی عه‌ره‌ب (فالح عبدالجبار) ده‌ڵێ: زۆر جار له‌ خۆرهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا حزب‌و بزووتنه‌وه‌ نیشتمانییه‌كان، به‌دیهێنانی (ئامانجی نیشتمانی) كه‌ دروستكردنی ده‌وڵه‌تی نه‌ته‌وه‌ییه‌، ده‌خه‌نه‌ پێش به‌دیهێنانی (داموده‌زگای دیموكراسی)یه‌وه‌، به‌بێ ئه‌وه‌ی هیچ نه‌نگی‌و شوره‌ییه‌كیش بێ، ئه‌مه‌ش مانای وایه‌ تێگه‌یشتن له‌ ئه‌ركه‌كانی قۆناغ له‌ هه‌موو تێگه‌یشتنێكی تر ئه‌وله‌ویه‌تی زیاتره‌.
* تاكی كوردو سه‌رجه‌م حزب‌و بزووتنه‌وه‌ سیاسییه‌كان، ده‌بێ باش ئه‌و راستییه‌ بزانن كه‌ ئه‌ركی (دروستكردنی ده‌وڵه‌ت) كه‌ ئه‌ركی یه‌كه‌می جڤاته‌، له‌ ئه‌ركی (بونیادنانی نیشتمان) كه‌ ئه‌ركی دووه‌م‌و كاری پارته‌ سیاسییه‌كانه‌، جودا‌و جیاوازه‌، چونكه‌ كاری یه‌كه‌می هه‌موو جڤاته‌كان له‌ مێژوودا ئه‌وه‌یه‌، كه‌ چۆن ده‌وڵه‌ت بونیاد ده‌نێن‌و چۆن خۆیان له‌ ژێر ده‌سته‌یی‌و داگیركاری رزگار ده‌كه‌ن، كه‌ ئه‌ویش خۆی له‌ به‌ده‌ستهێنانی سه‌روه‌ری‌و به‌دیهێنانی مافی چاره‌ی خۆنووسیندا ده‌بینێته‌وه‌. ئاشكرایه‌ ئه‌م كاره‌ش له‌ ته‌واوی مێژووی هه‌موو نه‌ته‌وه‌یه‌كدا یه‌ك جار موماره‌سه‌ ده‌كرێ. هه‌رچی ئه‌ركی دووه‌میشه‌ كه‌ ئه‌ركی حزبه‌ سیاسییه‌كانه‌‌و كاریان بونیادنانی نیشتمان‌و نیشتمان سازییه‌، ئه‌وا بریتییه‌ له‌ فه‌راهه‌مكردنی نیشتمانێكی ئازاد‌و دیموكراس‌و دادپه‌روه‌ر، تا تاكه‌كانی نه‌ته‌وه‌ تیایدا به‌وپه‌ڕی ره‌فاهیه‌ته‌وه‌ بژین‌و هه‌ست به‌ بوونی ئازادانه‌ی خۆیان بكه‌ن، پرۆسه‌یه‌كی مه‌ودا درێژی نه‌بڕاوه‌یه‌.
ئه‌مانه‌ ئه‌و راستییه‌ سیاسی‌و مێژوویی‌و كه‌لتوورییانه‌ن، كه‌ له‌ مێژه‌ نه‌ته‌وه‌كانی دونیا بۆ رزگاری خۆیان‌و پیاده‌كردنی سیسته‌مێكی سیاسی ته‌ندروست به‌رجه‌سته‌یان كردووه‌، بۆیه‌ هه‌ر چۆن نابێ جڤاتی كوردی له‌م قۆناغه‌ هه‌ره‌ هه‌ستیار‌و هه‌ره‌ مێژوییه‌دا خۆی لێ لابدات، به‌ڵكو ناشبێ مۆدێلێكی دی له‌ ده‌ره‌وه‌ی ئه‌و مۆدێله‌ باوه‌ پیاده‌ بكات، چونكه‌ گه‌ر وا نه‌كات‌و به‌ناوی ئه‌وله‌ویه‌تدان به‌ زه‌روره‌تی پیاده‌كردنی هه‌ندێ چه‌مكی سیاسی بێئه‌رزشه‌وه‌، جێگۆڕكێ له‌ ئه‌وله‌ویه‌تی ئه‌ركه‌كاندا بكات، ئه‌وا ئه‌و په‌نده‌ رووسیه‌ پشتڕاست ده‌كاته‌وه‌ كه‌ ده‌ڵێ: گه‌ر مرۆڤ به‌دوای دوو كه‌روێشكدا را بكات، سه‌ره‌نجام هیچیانی بۆ ناگیرێ.
ئێستاش بۆ زیاتر تێركردنی ئه‌م تێزه‌و بۆ تێگه‌یشتن له‌ چۆنیه‌تی پیاده‌كردنی ئازادی له‌ ئه‌زموونی گه‌لان‌و له‌ وڵاتانی هه‌ره‌ پێشكه‌وتووی جیهان‌و بۆ ئاشنابوونمان به‌وه‌ی كه‌ ئاخۆ مرۆڤ له‌ كوێدا ئازاده‌‌و تا كوێ ئازاده‌؟ ئه‌م نموونانه‌ له‌ مێژووی گه‌لاندا وه‌ك كۆمه‌ڵێ حه‌قیقه‌تی به‌رجه‌سته‌كراو به‌ یاسا‌و ده‌ستوور ده‌خه‌ینه‌ ڕوو، تا خوێنه‌ری هۆشیار خۆی سه‌رپشك بێت‌و خۆی بڕیار بدات، ئاخۆ پیاده‌كردنی ده‌نگی نه‌خێر له‌ ئه‌مڕۆی ئه‌و بارودۆخه‌ سیاسی‌و كۆمه‌ڵایه‌تی‌و كه‌لتوورییه‌ی گه‌لی كوردستاندا ده‌چێته‌ بواری ئازادی‌و ئازادی راده‌ربڕینه‌وه‌، یان ده‌بێته‌ جۆگه‌یه‌كی لێخن‌و ئاو به‌ ئاشی هه‌ریه‌كه‌ له‌ كۆڵۆنیالیزمی داگیركه‌ری عه‌ره‌ب‌و تورك‌و فارسدا ده‌كات؟
* له‌ سه‌ده‌ی‌ حه‌ڤده‌و له‌ ساڵی‌ 1779 دا له‌ ده‌ستووری‌ ده‌وڵه‌تی‌ هۆڵه‌ندا نووسراوه‌ (ئازادی‌ بیروڕاو سه‌باره‌ت به‌ كاروباری‌ ئایینی‌‌و عه‌قیده‌ پارێزراوه‌)، كه‌چی‌ له‌م ساڵانه‌ی‌ دواییداو به‌هۆی‌ بڵاوبوونه‌وه‌ی‌ دیارده‌ی‌ فێنده‌مینتالیزمی‌ ئیسلامی‌‌و كاری‌ تیرۆریستی‌‌و كاره‌ساتی‌ 11 ی سێپته‌مبه‌ره‌وه‌، حكومه‌تی‌ هۆڵه‌ندا كۆمه‌ڵێك رێوره‌سمی‌ تایبه‌تی‌ بۆ پاراستنی‌ ئاسایشی‌ نه‌ته‌وه‌یی‌و بۆ رێگه‌گرتن له‌ گه‌شه‌كردنی‌ فیكری‌ تیرۆریستی‌ گرته‌به‌ر، بۆ ئه‌وه‌ش بڕیاریداوه‌ هیچ ئیمامێكی‌ مزگه‌وتی‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ هۆڵه‌ندا بۆی‌ نییه‌ وتاری‌ نوێژی‌ هه‌ینی‌ له‌ مزگه‌وته‌كانی‌ هۆڵه‌ندا بخوێنێته‌وه‌، نه‌ك خوانه‌خواسته‌ بانگه‌شه‌ بۆ توندو تیژی‌ ئایینی‌ بكات، كه‌سیش ناڵێ له‌م وڵاته‌ ئازادی نییه‌و ئازادی تاك قه‌ده‌غه‌ كراوه‌، چونكه‌ تاكی هۆڵه‌ندی هێنده‌ هۆشیاره‌، كه‌ ده‌زانێ ئاینده‌ی نیشتمان له‌ زۆر سه‌فسه‌ته‌ی سیاسی‌و دروشمی بێ ئه‌رزش گه‌وره‌ترو پیرۆزتره‌.
* تاكو ئه‌مڕۆش له‌ فه‌ره‌نسا هه‌ر نووسه‌رو رۆژنامه‌نووسێك به‌ نووسین یان له‌ چاوپێكه‌وتنێكی‌ رۆژنامه‌وانیدا بیه‌وێت لایه‌نگری‌ له‌و بۆچوونه‌ بكات كه‌ كۆمه‌ڵكوژی‌ جوله‌كه‌كان (هۆلۆكۆست) به‌درۆ ده‌خاته‌وه‌، سزا ده‌درێت، به‌بێ ئه‌وه‌ی هیچ گروپ‌و بزووتنه‌وه‌یه‌كی ئۆپۆزیسۆنی ئه‌و وڵاته‌، ده‌سه‌ڵاتی سیاسی به‌ ده‌سه‌ڵاتێكی تۆتالیتار له‌ قه‌ڵه‌م بدات.
* له‌ ئه‌ڵمانیای‌ لوتكه‌ی‌ ئازادی‌‌و لیبراڵدا كێشانی‌ هه‌ر وێنه‌و تابلۆو نیگارێك گه‌ر به‌و مه‌به‌سته‌ بێت جوانی‌ بۆ ئه‌و لۆگۆیه‌ بگێڕێته‌وه‌ كه‌ به‌ (خاچی‌ چه‌ماوه‌) ناسراوه‌و له‌ چله‌كانی‌ سه‌ده‌ی‌ رابردوودا سیمبولی‌ نازییه‌كان بووه‌، ده‌گیرێت‌و به‌ر لێپرسینه‌وه‌ی‌ یاسایی ده‌كه‌وێت‌و ته‌نانه‌ت هیچ هاووڵاتییه‌كی‌ ئه‌ڵمانی‌ بۆی نییه‌ ناوی‌ منداڵه‌كه‌ی‌ بنێت (هیتله‌ر)، ئه‌مه‌ له‌كاتێكدا هیتله‌رو حزبه‌كه‌ی به‌ هه‌مووی سیانزه‌ ساڵ 1932- 1945 (وڵاتی ئه‌ڵمان‌و گه‌لی ئه‌ڵمانیا) یان بێزارو ماندوو كردووه‌، كه‌چی لای خۆمان‌و له‌ ساڵی 1920 وه‌ تا ئه‌مڕۆ حوكمڕانانی عیراق به‌ مه‌لیكی‌و كۆمارییه‌وه‌، كوردو كوردستان ئه‌نفال‌و كیمیاباران‌و جینۆساید ده‌كه‌ن، تازه‌ به‌ تازه‌ هه‌ندێ كه‌سی گومان لێكراو به‌ ناوی ئازادی راده‌ربڕینه‌وه‌ ژاوه‌ژاوی (نه‌خێر) رووبه‌ڕوی به‌دیهێنانی مافی چاره‌ی خۆنووسین ده‌كه‌نه‌وه‌، وه‌ك ئه‌وه‌ی نه‌زانن هه‌موو (نه‌خێر) ێك، خۆی له‌خۆیدا (به‌ڵێ) یه‌كه‌، بۆ عیراق‌و بۆ مێژوییه‌ك له‌ ئه‌نفال و كیمیاباران.
* له‌ساڵی‌ 1798 دا زۆرینه‌ی‌ ئه‌ندامانی‌ كۆنگرێسی‌ ئه‌مریكا له‌ ترسی‌ ئه‌وه‌ی‌ نه‌ك خوانه‌خواسته‌ توندڕه‌وییه‌كانی‌ شۆڕشی‌ فه‌ڕه‌نسا رێگه‌ی‌ خۆی‌ تا ئه‌ولای‌ ئه‌تلانتیك بكاته‌وه‌، (یاسای‌ فیتنه‌)یان دانا، كه‌ مه‌به‌ست له‌و یاسایه‌ ئه‌وه‌ بوو، هه‌ر (نووسین، چاپ، ده‌ربڕین، یان بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ هه‌ر جۆره‌ نووسینێكی‌ درۆو رسواكارو به‌مه‌به‌ست خراپ) دژ به‌ ده‌وڵه‌ت بڵاوبكاته‌وه‌، به‌ تاوان راده‌گه‌یه‌نرێت، بۆ ئه‌مه‌ش ژماره‌یه‌ك له‌ نووسه‌رو رۆژنامه‌ به‌پێی‌ ئه‌م یاسایه‌ دادگایی كران‌و سزادران، كه‌سیش نه‌یگوت له‌ ئه‌مریكا ئازادی نییه‌و ده‌سه‌ڵات سته‌مكاره‌، چونكه‌ تاكی ئه‌مریكی چاك ده‌زانێ كه‌ ئازادی سنووری هه‌یه‌و ده‌بێ به‌ یاسا رێك بخرێ. 
* به‌پێی‌ یاسا له‌ ده‌وڵه‌تی‌ به‌رازیل ناوی‌ (صدام)، یه‌كێك‌ له‌ ناوه‌ قه‌ده‌غه‌ كراوه‌كانه‌ له‌و وڵاته‌دا، ئه‌مه‌ له‌كاتێكدا هه‌موومان ده‌زانین كه‌ (صدام) نه‌ ئه‌نفالی‌ گه‌لی‌ به‌رازیلی‌ كردووه‌و نه‌ كیمیابارانیش.
* ئێستاشی‌ له‌گه‌ڵدا بێت له‌ پۆڵه‌ندا به‌پێی‌ یاسای‌ رۆژنامه‌وانی‌ ئه‌و وڵاته‌ قسه‌كردن به‌ سه‌رۆكی‌ ده‌وڵه‌ت قه‌ده‌غه‌یه‌. 
* له‌ ئه‌مریكا كه‌ لوتكه‌ی‌ سیستمێكی‌ سیاسی لیبراڵه‌و ئازادی‌ به‌ مانای‌ وشه‌ به‌رقه‌راره‌، كه‌چی‌ 150 شوێن هه‌یه‌ چونكه‌ په‌یوه‌ندییان به‌ ئاسایشی‌ گشتی‌‌و نه‌ته‌وه‌ییه‌وه‌ هه‌یه‌، ئه‌وا ته‌نانه‌ت (گۆگڵیش) بۆی نییه‌ وێنه‌یان بگرێت.
 ئه‌مانه‌ هه‌موو ئاماژه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ئازادی، یه‌كه‌م.. سنووری هه‌یه‌، دووه‌م.. ده‌بێ به‌پێی یاسا رێك بخرێت، سێیه‌م.. پرسی نیشتمانی‌و مه‌سه‌له‌ چاره‌نووسسازه‌كان، خه‌یاراتی جۆراو جۆرو به‌ڵێ‌و نه‌خێری جۆراو جۆر هه‌ڵناگرێ.


ناو:  
ئیمه‌یل:    
سه‌رنج:  

#7370
22/9/2017
ئه‌رشیف
وه‌رزش
‌ پاسكیلسوارێكی به‌ریتانی به‌ 80 رۆژ به‌ده‌وری زه‌ویدا ده‌سوڕێته‌وه‌ 21/9/2017
‌ لیستی پاڵێوراوانی خه‌ڵاتی گۆڵدن بۆی بڵاوكرایه‌وه‌ 21/9/2017
زانست
‌ 12 ساڵ دوای‌ هاوسه‌رگیری چی‌ ڕوو ده‌دا؟ 22/9/2017
‌ باوه‌ڕت به‌ خه‌ونه‌كه‌ت هه‌بێت، وه‌ك ئه‌وه‌ی‌ به‌كرده‌وه‌ به‌ده‌ستت هێنابێ 22/9/2017
‌ كێش كاریگه‌ری‌ له‌سه‌ر ناكۆكی‌ خێزان هه‌یه‌ 22/9/2017

© 2009 KURDISTANY NWE, All RIGHTS RESERVED. | CREATED BY AVESTA GROUP