gorrînî sîyasetî xorhelatî nawerrast leser xeyall binîyatinirawe

mîşîl kirayig

Û: Di. Bayezîd Hesen Ebdullla 

Emrîka stratîjêkî asayişî neteweyî peyrrewdekat kewaydadenêt detwanrêt rikaberanî lerrojhelatî nawerrast bezebirî darayî û hêzî serbazîy û dabirrînî sîyasîyanewe bibezênirên û têk bişkênirên û lekotayîda bibinehoy gorrînî rijêmekan û gorranî sertapay ew komellgeyaney leemrîka tûrren.

Em stratîje pertkew lawazke, lesallî 1992  ewe rêbazî tewawî îdare cîyawazekanî emrîka buwe, lekatêkda em sîyasete berdewame dirêjixayene cêy stayşe keçî leser efsaneyekî tirsnak binîyatinirawe, ew girîmaneyey waydadenêt ketenîya zoremlêy abûrî û dîplomasî û serbazîy debête hoy behêzkirdinî mîyanirrewekan û lawazkirdinî ereb û farise radîkallekan lerrojhelatî nawerrastda.

Seyrke çon sîyasetî pertkew lawazke rollî xoy lelubnan bînî keektere serekîyekanî hikumetî îtîlafî lubnan û surîyaw hizbullla bûn, hizbullla mîdîyay serbexoy xoy heye wêrray tiwanay îdarî û serbazîy. Hizbullla dostî surîyaw êranew niwênerî musullmane şîye hejarekanî nîştecêy başûrî lubnanew dujminêkî aşkiray îsraîle. Beçak bêt yan bexirap surîya rollêkî giringî gêrra lekotayî pêhênanî cengî panzesalley nawxoy lubnan ewîş bedagîrkirdinî beşêkî zorî xakî lubnan lesallî 1990  da.

Paşan manewey zîyad lepêwîst lelubnan bexirap beser surîyada şkayewe, dagîrkirdinekey surîya lesallî 2005  da kotayî hat ewîş katêk surîya lekuştinî kesayetî nîştimanperwerî lubnanî refîq herîrî têwegla, refîq herîrî serkirdeyekî sîyasî û bizinsmanêk bû keserkirde erebekanî rojhelatî nawerrast piştgîrîyekî zorîyan lêdekird, danîştuwanî lubnan pirrotstoy surîyayan kirdu serkirde erebekanî wilatanî ereb weku erebistanî sudî guşarîyan xiste ser surîyaw emrîkaw komellgey nêwdewlletîş piştgîrîy xellkî lubnan û serkirde erebekanîyan kirdu surîyayan naçarkird lelubnan bikişêtewe.

Paşan sîyasetmedaranî emrîka çon riwanîyane em hellwêste?

Bepeyrrewkirdinî sîyasetî pertkew lawazke hewllîyanda zîyatir surîya lawaz biken û dayibirrin (isolation) û lehelêk degerran hizbullla têkibşkênin, sîyasetmedaranî emrîka zor beperoş nebûn bo begurrxistinî aştbûnewe lenêwan tîrew taqime aynîyekanî lubnan diway kişanewe lenakawekey surîya lelubnan.

Emrîkaw îsraîl lawazbûn

Bemcore, emrîka piştgîrîy maddî û meinewî seid herîrî û hikumete îtîlafe niwêyekey lebeyirut kird, em îtîlafey handa taguşar bixene ser serçawekanî hêzî hizbullla lenawendekanî mîdîyayî û abûrî û serbazî hawkat emrîka bebîrokey dayalogî nêwan lubnanîyekan razî nebû, ew dayalogey debû behoy ewey peywendîy nêwan hemû taqime aynîy û kemîneyîyekan çak bikatewe.

Paşan emrîka lekotayî hawînî 2006  piştgîrîy hellmete bombarane xestekey îsraîlî boser hizbullla kird, amancî emrîka rûn û aşkirabû, konda lîza rayis beaşkira rayigeyand keew bordumane çansêke bo bezandinî niwênerî êran û lekotayîşda lawazkirdinî xudî êranîş, lekotayîda em stratîjey pertkew lawazke emrîkaw îsraîlî lawazkirdu hêrişe serbazîye hellekey îsraîl bo naw xakî lubnan buwe behoy zîyadbûnî guman leysirayl û waylêkird zîyatir dabibirrêt, surîyaw êran kepiştgîrîy hizbulllayan dekird zîyatir lêk nizîkbûnewe, ew aştîye natewawey beyirut ke lesallî 1990  bepiştgîrîy firawanî wilatanî ereb nîmçe seqamgîr bû bû behoy em hêrişey îsraîlewe tewaw lebar çû, lubnan wadekewt ke leser lêwarî helldêrî parçe parçe bûn bêt.

Lewelamî sê sallî hewllekanî emrîkaw îsraîlda bo dabirrînî hizbulllaw têkşkandinî serbazîyaney, hizbullla beserkewtûyî tiwanî milmilanê lenaw lubnanda tundtir bikat ewîş bepenabirdine ber çek. Lem diwayîyeda, hizbullla destî beser nawçe teqilîdîyekanî sunnew mesîhî û diruzekanda girt ewîş pêş ew nawibjîwanîyey seranî qeter kirdîyan û layene nakokekanîyan hênaye serewey şerr ragirtinêk rabigeyenin. Begiştî hellwêstî emrîka lenawçeke lawaz bû lekatêkda hellwêstî hizbullla behêztirbû. Em waqîye tazeye zîyatir derkewt katêk kedewlletêkî erebî biçûkî weku qeter tiwanî tarradeyekî seqamgîrîy bo lubnan bigerrênêtewe.

Peyrrewkirdinî rêbazêkî yekxistin

Eger emrîka em rêbazey êstay wata rêbazî pertkew lawazke welawe binê û rêbazêkî niwê pesend bikat, debêt em rêbaze niwêye çon bêt?

Rêbazêkî yekxistin yan yekpêgirtin pesend bikat beramber benawçekew hewill bida lanî kemî berjewendîyekan û behaw amancî hemû layenekan cêbecê bikat û bomaweyekî dirêj rêzîyan lê bigrêt, rêbazêkî niwêy wa kedan beweda binêt kezobey layenekan (bêcige leqayde) hendêk berjewendîy reway xoyan heyew peyweste betêkellêkî mêjûyî lenasnamey aynîw kemîneyî û nawçeyîyewe, debêt emrîka ewe dûpat bikatewe keew berjewendîyey cyopolîtîk û beha nawxoyîyane rewan û berdewamin û giringin, em rêbaze yaxud sîyasete berrastî ewlayenane lenawçeke lawaz dekat kedakokî lewedeken ketundutîjîy tenîya rêgeye bo pêşkewtinî ewaney hestdeken lehemû şitêk bêbeşin.

Xallî serekî stratîjîy yaxud rêbazî yekxistinî dirêjixayen eweye dan beweda binirêt kexellkî wahen bitwanin mêşikîyan bigorrin û be têperrbûnî kat lelayen emrîkawe behêz bikirên û emrîkaş sûrbêt leser bekarhênanî dîplomasî û kiranewey abûrî û hewllekanî rê lêgirtinî serbazî jîrane bo têkşkandinî dûberekî herêmî keagirekey behoy birrwa beyek nebûn û cîyawazî aynîy û nayeksanî abûrî xoştir debêt.

Rêbazî yekxistin yan yekpêgirtin lelubnanda kehest berrolle sîyasî û komelayetîye benirxekey hizbullla lebaşûrî lubnan dekat hawkatîş em rêbaze berhellistî çalakîye metirsîdaru kurtxayenekanî hizbullla kedijî îsraîl encamîyan dedat, dekat, wêrray hewilldanî hizbullla bo berpabûnî naseqamgîrîy lenawçekeda.

Em rêbaze debêt berrastî hanî danustanî yeksan lenêwan hemû grup û taqime lubnanîyekan bidat leser pêkhênanî hikumetêkî nîştimanî kehizbulllaş weku beşdarîkerêkî yeksan û şerî ledanustanekeda bêt, herweha debêt emrîka beagayîyewe hanî danustanî niwêy nêwan îsraîl û surîya bidat keamancî bedîhênanî diwa sefqey sîyasî û nawçeyîye.

Bêbeşkirdinî êran le (şeytanî gewre)

Bêguman em rêbazî yekxistine, êran lew qawxe aynîyey kebeser xoyda sepanduwe dênête derewe ewîş behandanî tundu bê pêç û penay faris-ereb û sunne şîye bo giftugokirdin leser herdû astî resmî û medenî komellge lesertapay rojhelatî nawerrast, emeş grupe here tundirrewe êranîyekan ledujminayetî kirdinî şeytanî gewre bêbeş dekat.

Em rêbaze, ew wêneyey emrîka kewek dagîrkerêkî nahez lelayen êranîyekan dirustbuwe deşkênêt keamance dîyarekanî eweye bo mawey çendîn sede neyellêt şaristanîyetî faris weznêkî sîyasî rewa lenawçeke bedîbhênêt.

Eweş manay eweye keektere bêzarkerekan weku ewey hen lew giftugoyey têwey bigilênîn lecîyatî ewey benîyaz bîn behoy zîyadkirdinî guşaru dabirranewe pêyan bigeyn, bêguman ew ekterane beşêweyekî efsunawî debine ewaney ême demanewêt wabin, pêş ewey têweglanî komellgew serkirdew abûrîyekanîyan bigrîne berçaw.

Ew awate nadîyarey rijêm gorrîn lejêr guşarda keêsta bo mawey çendîn salle birewî pêdedeyn cige lexeyallêkî xaw hîçî tir nîyew xeyallîş sîyasetêkî derewey baş naxulliqênêt.

Têbînî: Em nûsîne leblawkirawekanî stanlî fawendeyşnî emrîkîye lehuzeyiranî 2008  beynglîzî bilawkirawetewe.

lexorhelatî nawerrastda Ewrupa rênimayî emrîka dekat

robert fîsk

Lefarisîyewe: Bahoz Resull 

Welîd miwelîmî wezîrî derewey surîya lekatêkda leser kursîye çermekey xoy le hollî çawerrwanî le utêl (înterkentîntall) î parîs danîştbû, lejêr lêwewe deyut: (hemû ew şitaney deyllêyin, şîyawî bilawkirdinewen). Begiştîy qisekanî raste, surîyekan lewkatey çawerrwanîyekî ewtoyan lênakirêt, bebaşî derdekewin.

Wezîrî derewey surîya yekêke le danustinênere balakanî em wilate, pîyawêke dîplomatekanî îsraîl le xudî îsraîlîyekan baştir denasêt, aşnay hemû meselekanî xorhelatî nawerraste. Pirsîyarim lêkird: (pêmiblla ka refîq herîrî tîror kird?). Ewîş bezerdexeneyekewe witî: (to welamî em pirsîyarem biderewe, ta hemû ew pareyey legîrfanmdaye bitidemê.)

Nawbiraw derbarey dûjmnanî surîya û betaybet derbarey ferensîyekan, hîç şitêkî xirap nallêt, amajey bo ewe dekird (ême serqallî dirustkirdinî mitmaneyn legell ferensîyekanda.)

Surîya amadeyî xoy radegeyenêt bo rêgegirtin le Koçî penabere nayasayîyekan û ew meseleyey ême le xorawa be tîrorîzm nawizedî dekeyn û dellêt ême amadey perepêdanî harîkarîye aburîye pêşketuwekanîn. Nawbiraw bo hemû core Mamelleyek, beamade dêteberçaw.

Dirêje be witekanî dedat û dellêt: (to le xorawa erkêkî morallît heye, pêgey deselatî Ewrupa, rênimay emrîka le xorhelatî nawerrastda dekat. Eger ewan giwa le êwe negirin, giwa le êmeş nagirin û lem helumerceşda dirêje behellekanî rabirdûyan deden, belam min pêmiwanîye emrîkîyekan giwêbgirin.)

Nawbiraw dellêt katêk ême hellwêstî xoman le encumenî asayişda dij behêrişkirdineser îraq rageyand, emrîkîyekan sîyasetî perawêzxistinî surîyayan girteber. Ême dezanîn emrîka superpawere û zorbey wilatan hez deken beba çenduçon peyrrewî le sîyasetekanî biken, belam qisekem eweye ke ême cîyawazîn, ême lenawçeyekdayin ke çawî geridelûlekeye.

Emrîka (10) hezar kîlometir le êmewe dûre, ême rastewxo aludey meselekanî nawçekeyn, ême sererray nakokîyekanîş bîr le danustandin dekeynewe û begiringtirîn amrazî dîplomasî hejmarî dekeyn.

Peyamî serok Esed bo ferensa eweye ke sîyasetekanî rabirdû hellen û tenha danustandine ke detwana meselekan çareser bikat. Lêmipirsî beşar Esed û sarkozî derbarey dadgayî bikujanî herîrî çîyan wit? Welamî dayewe ke lebnerretda em meseleye le danustandinekanda nexirayerrû.

Lêmipirsî amanc le hêrişî sallî rabirdûy îsraîl boser surîya çî bû? Witî: (detwanim dillnîyatan bikemewe amancekey nawendêkî etomî bû, belam aya eger ew şiwêne nawendêkî etomî buwaye, ême rêgaman be pişknere nêwdewlletîyekan deda ta serdanî ew şiwêne biken?)

peywendîyekanî surîya û lubnan

Surîya le rojanî rabirdûda sebaret be kirdinewey ballêwzxaney xoy le parîs û beyirut legell berpirsanî ferensa û lubnan geyiştine rêkkewtin. Wezîrî derewey surîya lembareyewe dellêt: (le jîngeyekî xirapî peywendîyekanî surîya û lubnanda, nedetwanra hîç bikirêt, belam diway danustandinekanî dohe, em jîngeye baştir kira û umêdewarîn jîngey pozetîv herberdewam bêt)

Serçawe: Rojnamey (îndîpêndit)

muzîk û semay kurdî

Lefêstîvallêkda lerojhelatewe bo rojawa

seyid Ebdullla 

Hewlêr-wabirrîyare leçend rojî dahatûdaw lehewlêrî paytext, fêstîvallî wêkçûnî muzîk wisemay rojawayîء rojhelatî rêkibxirêtء êstaş hunermendanî beşdar lewfêstîvalle serqallî meşqء rahênanin.

Newizad Ebdulezîz; serokî lîjney balay fêstivallî nawbiraw witî: Ew fêstîvalle bîrokey dû rêkxirawî serbexoy emrîkî bû, ketaybetin bekarubarî muzîkء hunerîy rojawayîء mebest lêy nizîkkirdineweء wêkçwandinî hunerîy rojawayîء rojhelatîyeء pêşnîyazî fêstîvallêkîyan kird, wezaretî roşinbîrî herêmîş rezamendî nîşandawe, boem mebesteş herdû rêkxirawî nawbiraw (10) Mamostay hunerîyan hênawew lerojî (17/7) we serqallî meşqkirdinin be (300) hunermendî kiç wikurrî herêmî Kurdistanء çend şarêkî îraq, kemeşqekan leşarî hewlêrء lehollî pêşewa Qazî debin, tarojî (25/7) ledû rojî diway meşqkirdineke wate rojanî (26 -27/7) dû konsêrt leheman holl berrêwedeçin.

ew êwareyey tenîya kiç qisey tîyakird

şîlan Umer 

Silêmanî-bo derxistinî behirew tiwanay kiçan lebwarî çîroknûsîda, bo welamî ew qisaney kehemîşe dewtirêt kiçî çîroknûs nîye, leçalakîye berdewamekanî binkey edebî rûnakbîrî gelawêjdaء seat (5) î êwarey (21/7) lehollî dîyalog beamadebûnî jimareyekî zorî roşinbîran, êware çîrokî lejêrinawî (çiwar kiç leêwareyekî çîrokda dedirewşênewe) bo herîyek leseba hellebcey beçîrokî (danisqetirîn mîrat), nemam Şêx bekir beçîrokî (yek xulek), gulalle Usman beçîrokî (mîrat), nerimîn Usman beçîrokî (bale spîyekan) rêkixist. Ke herîyekeyan lew êwareyeda çîrokî xem û xendew girîyan û qaqay kiçaney xoyan xwêndinewe.

Lewelamî ew pirsîyarey ew çiwar kiçe çîroknûse deyanewêt lerrêgay çîrokewe çî billên û aya çîrokekan derbirrî naxî xoyane? Herweha bûnî êware çîrokî kiçane bo?

Nemam Şêx bekir witî: Min demewêt giwêgir beçîrok aşt bikemewe, lem çîrokeda nemwîstuwe diro legell naxî xomda bikem renge betenîya naxî min nebêt, renge naxî hemû ew kese tenîyayane bêt ke lepaş naumêdbûn xoyan dekujin, belam weku xom ew hesitem derbirrîwe. Bûnî êwareyekî çîrokî kiçane bo eweye keêmeş wek kiç çîrok binûsîn, zor şîrman nûsî û gutarekanman negeyişt bes leberewey kiç bûyin, çunke ême çîroknûsî pîyawman zorew pîyawanîş lem wilateda mebestekanîyan zortir degat. Paşan gulalle Usman witî: Min demewêt lerrêgey çîrokewe hestî kiçaney ke Heme derîbbirrim, çunke çîrok pantayîyekî gewrey heye, çîrokekey emrroş ew hesteye ke lenaxî kiçêtî xomda heye, lerrohî tenîyayî minda heye, bepêwîstmanzanî keêwareyek hebêt tenîya kiç çîrokekanî xoyan tîya bixwênnewe, çunke çîroknûsî pîyaw zore, herweha hemîşe dewtirêt çîroknûsî kiçman nîye ke eme min zor azar dedat, êmeş bo welamî ew qiseye em çiwar kiçe ke lepêncwên û hellebcew Silêmanîy lem êwareyeda beşdarbûyin. Diwatir seba hellebceyî qisey xoy hebû witî: Ewey lenaw komellgeda heyew rêge lejin degirêt û jin dekate kesî sêhem û çiwarem demewêt ewe lerrêgay çîrokewe billêm em çîrokey em êwareyeş tenîya naxî min nebû, bellku naxî zorbey kesekanî komellbû, bo ewey billêyin çîroknûsî kiç heye boye em êware çîrokeman rêkixist.

Lekotayîşda nerimîn Usman keçîrokî (nalle spîyekan) î beherdû zimanî kurdî û erebî xwêndewe witî: Çîrok derbirrînî heste, azare, min lerrêgey çîrokewe demewêt billêm mirov lehemû şitêk benirxtire, nalle spîyekan zor demêke lenaxmdayew xoy xoy sepandu witî biminûserewe. Pêwîstî êwareyekî wa eweye ke ême jinî betwanaw berdewamî çîroknûsman nîye, bepence dejmêrdirên, leberewe çîrokî qelleme mêynekan zor giringe.

lediway fate şêt

Serkewt bedengewe dête dîdar 

leşîlan-ewe 

Lediway hewllêkî zor bo dirustkirdinî elbûme şîr bo şîrekanî, diwacar beşêwazêkî hunerî û bedeng û eday xoy, serkewt Resullî şayir herdû Namîlke şîrî (yarinamew fateşêt) kesallêk lemewber bilawkiranewe, bedû elbûmî (180) xulekî bilawkirdewe, sebaret bem dû elbûme serkewt witî: Lemêje benîyazî ewebûm keşîrekanim bixeme ser (CD) û bilawyan bikemewe, belam bedaxewe ew helem bo nerrexsa, ewebû lemsalldaw behawkarî wezaretî roşinbîrî tiwanîm ewpirrojeye beencam bigeyenim, mebestîşim lemkare boewebû keşîrekanim zwutir bigate dill û giwêy arezûmendanî şîr, serkewt leqsekanîda gileyî lew şiwênanekird kemaweyek lemewber komellêk şîrîyan bebê agay xoy kirduwe be (CD) û bilawyankirdotewe, cige lem dû elbûme şîrîye, serkewt Resull (4) kilîpîşî bo çend şîrêk kirduwe ke taêsta ew şîrane bilawnekirawnetewe. Serkewt bo em kilîpaneşî witî: Eme yekemcare kilîp bo şîrekanim bikem, çunke êsta xellik beçaw birrîyar leser şitekan deden, ême taêsta warrahatûyin tenîya seyrî kilîpî Goranîء muzîk bikeyn, belam lewlatanî tir kilîp bo nuktew çîrokîş deken, em karaney kekirdûme eweye kemin wîstûmew lêşîyanirrazîm..