ca berrast rêkkewtin 

Cemal arêz 

Zorbey layene sîyasîye îraqîyekan pêyan wabû berûxandinî rijêmî seddam, kurd dest beser Kerkukda degirêt û carrî serbexoyî dedat, belam serkirdayetîy sîyasîy Kurdistan nek ewey nekird, bellku pabendbû behemû ew diruşmanewe ke leserdemî xebatî sîyasî û çekdarîyewe berzî kirdbûnewe ke birîtîbû leyiraqêkî dîmukrat û perlemanîw ke têyida mafekanî xellkî Kurdistan beşêweyekî destûrî biçespênirêt û kurd wek netewey duwemî îraq bibête şerîkî rasteqîney deselat û samanî dewlletî îraq. Bo eweş leser astî nawxoyî Kurdistanda gewretirîn rexnew gazande rûberrûy ew serkirdayetîye buwewe, belam leyekem hengawnanewe berew hênanedîy ew diruşmane ke lesercem kobûnewe dû qollî û çendqollîyekanî opozsyonî îraqda pesindikirabûn, layenekanî dîkey xeyire kurd kewtine pasawihênanewe bo daxwazîyekanî xellkî Kurdistan, emeş wek sereta, çunke ew demey rijêm rûxa herêmî Kurdistan boxoy dewlletêkî serbexoy ranegeyendirawbû, zîyatir le (12) sall bû hikumet û perlemanî xoy hebû û layene îraqîyekanî dîke nexawenî binkey cemawerîy firawan û nexawenî hîç dezgaw damezraweyek bûn, belam legell roçûne wirdekarîyekanewe bo nûsînî yasay katîy berrêwebirdinî dewllet, layene hawpeymanekanî serdemî opozsyon kewtine hênanewey birrubîyanû bo dirustkirdinî asteng leberdem ew daxwazîyanedaw nek her ewe, bellku lew rojey kebirrîyarbû ew yasaye lelayen encumenî hukmewe pesindbikirêt, hawpeymanekanman kişanewew çûnelay ayetulllay uzma Elîsîstanî bo wergirtinî (OK), diwatir bo serdemî pêkhênanî hikumetî katî û nûsînewey destûrî hemîşeyî û hikumetî qonaxî giwastinewew hikumetî hemîşeyî û madde destûrîyekan, bo hemû ewane serkirdayetîy Kurdistan bo nîyazpakî beramber bepabendîye destûrîyekanî nerimîy nuwanduwe, belam hemû carekan û lehemû bone cîyacîyakanda ewan stayşî rollî kurdu serok tallebanî deken lewey ke (simam alaman) û (remzî wehde) ye, belam ke dêne ser lêwarî mesele hestîyarekan begumanewe lenîyazekanî kurd derrwanin û bigre lekobûnewey pişt perdewe rêkkewtinî dû qollî û sê qollî legell serkirdayetî Kurdistan îmzadeken û tewafuq deken, lekobûnewe aşkirakanîşda nek letewafuqekanî serdemî opozsyon peşîman debinewe, bellku letewafuqî çend seat leweberîşîyan peşîman debinewew leberdem perlemanda meselekan degerrênnewe bo xallî sifiru debêt wek opozsyon dawaw daxwazîyan pêşkeş bikeyit ta rezamendî leser derbibirrin.

Lediwa hewallda ke bilawkirayewe hersê lîstî hawpeymanî Kurdistan û yekgirtûy îslamî û îtîlafî yekgirtûy îraq rêkkewtin leser çareserkirdinî yasay hellbijardinî encumenî parêzgakan, belam aya rêkkewtin? Aya em rêkkewtineş bederdî ewaney dîke naçêt? Aya eger serkirdayetî hawpeymanîy Kurdistan nebuwaye berey tewafuq degerranewe bo naw hikumet? Aya hikumetî îraq lepaş kişanewey lîstekanî berey tewafuq û îraqîyew rewtî sediru hizbî fezîle eger lîstî hawpeymanîş bikişanayetewe çî demayewe? Aya wek nekişanewew bigre gewretirîn lîstîşîyan gêrrayewe bo naw hikumet padaştekey çî bû? Eger serkirdayetî Kurdistan pêy wabêt hîçî pênakirêt, wanîye baştirîn bellgeş bergirtin bû ledûbare kandîdkirdinewey di. Îbirahîm ceiferî ke tenanet behellbijardinî nawxoyî lîstekeş dengî zorîney hênabû, herçende eme nakate ewey serkirdayetîy Kurdistan pêdagîrîy narrewa bikat, belam naşibêt lemesele rewaw mebdeyyekanda çîtir nerimîy biniwênêt, çunke ewan lemucamelatda bê xewşin, belam kedêne ser mesele çarenûssazekan hîç sazşêkman legellda naken û hîç nerimunîyanîyek naniwênin.

boçî destgîrkirdinî karazîc giring bû

faruq Ebdul 

Diway (13) sall têperrbûn beser xoşardineweyda, serencam bere beyanî 22/7  deselatdaranî sirbîya radovan karazîc-î rêberî pêşûy sirbekanî bosnew tometbar be encamdanî tawanî ceng û komellkujî dijî musillmanekanî bosne lesalanî 1992  bo 1995  destgîrkiraw diwabediway destgîrkirdinekeşî bo lêkollînewew dadgayîkirdinî rewaney dadgay sizadanî nêwdewlletîy lelahay kira.

*destgîrkirdinî tawanbarêkî weku karazîc ke lediway rêkkewtinnamey dayiton ke kotayî becengî nawxoy bosne hêna, wilatî sirbîyay xistbuwe jêr gumanewe kedalldey gewretirîn tawanbarî dijî mirovayetîdawew heremeş bû waykirdbû ke guşarêkî nêwdewlletî zîyatir bikirête ser sirbîya bo destgîrkirdinî, çunke bedestgîrkirdinî nawbiraw cige lewey pilew payey dadgay lahay leser astî cîhanî zîyatir berzidekatewe, mitmaneyekî behêzîşe bo komellî nêwdewlletî ke bitwanin be asanîw bebê bûnî hîç kêşew giriftêk fermanî destgîrkirdinî ew kes û layenane derbiken ke maweyekî zore destîyan bexwênî hawlatîyanî wilatekanîyan sûrbuwew be berçawî komellî nêwdewlletîyewe rojane tawanî hawşêwey karazîc û çendîn serkirdey tir kehendêkîyan pêştir dadgaykirabûn û hendêkîşîyan hêşta her leser rêgey karazîc berdewamin tawanî gewrew metirsîdar encamdeden, emeş xoy lexoyda ew rastîye deselmênêt ke herçende tawanbaran bitwanin bo maweyekî katîş xoyan lehukmî dadga bişarinewe serencam debêt sizay kirdewekanîyan werbigrin.

destgîrkirdinî karazîc lekatêkdaye keçend rojêke dawakarî giştî ledadgay tawanî nêwdewlletî dawayekî ledijî Umer Hesen beşîr serokî sudan berzkirdotewew betometî encamdanî tawan dijî mirovayetî leherêmî darifur daway destgîrkirdinî deken. Gumanî têdanîye kedestgîrkirdinî karazîc karîgerî gewrey debêt bo ser çirrikirdinewey hengawekan bearrastey destgîrkirdinî Umer Hesen beşîr, çunke bepêy ew zanîyarîyaney lay komellî nêwdewlletî heye deyselmênin keserokî sudanîş bepiştîwanîkirdinî çend mîlîşîyayek heman tawanî leherêmî darifur encamdabêt, emeş rêga xoşkere bo xistinerrûy sercem ew dosîyaney kekarazîcî pê tometbar kirawew berawirdkirdinî legell hemû ew zanîyarîyaney ke leser serokî sudan kokirawetewew diway tawtwêkirdinî renge bemaweyekî kurt dadga bigate birrîyarî kotayî leser kotayhênan be qeyran û nehametîyekanî herêmî darifur ke serokî sudanî pêy tometbar kirawe.

herweha destgîrkirdinî karazîc hengawêkî giring û xallêkî werçerxane lemêjûy sirbîyada betaybet ke lew maweyeda hikumetî sirbîya lejêr guşarêkî tundî komellî nêw dewlletîda buwe, eme bêcige lewey kemercî be endamî sirbîya leyekêtî Ewrupa peywestkirabû be destgîrkirdin û teslîmkirdinî karazîc, betaybetî lediway rageyandinî destgîrkirdinekey bemaweyekî kurt xafêr solana rêkixerî karubarî yekêtî Ewrupa rastewxo lebaregay yekêtîyekewe rayigeyand: Ke em hengawey hikumetî sirbîyaw teslîmkirdinî karazîc bedadgay tawanî nêwdewlletî, hikumetî sirbîya leyekêtî Ewrupa nizîkdekatewe, bemeş eger hatû sirbîya pêyinaye naw yekêtîyekewe derwazeyekî giringî abûrî û sîyasî berrûy xoyda dekatewew wadekat lemaweyekî kurtda pêgew qursayî hikumet belgirad leser astî cîhanî bo qonaxêkî niwê amade bikat.

Dekrêt bwutirêt ke radovan karazîc serkirdey pêşûy sirbekanî bosne lenêwan salanî 1992  ta sallî 1995  cengêkî xwênawî lebosne berpakirdu betenha leherêmî sirbirînîça kedanîştwanekey musillman bûn zîyatir (8) hezar mindall û jin û pîru gencî lenawbird.

yaddaştî destgîrkirdinî beşîr

Pêşîneyekî niwa lepeywendîye nêwdewlletîyekanda

 meşxell kewillosî

Maweyeke neteweyekgirtiwekan lejêr sayey birrgey (7) î birrwanamekeyda, kewtote hewilldan bo kotayîhênan bekêşey herêmî dariforu destnîşankirdinî tawanbaranî karesate miroyîyekanî ew herême, ke begwêrey amare danipêdanirawekan lemawey pênc sallî rabirdûda buwetehoy kujranî (35) hezar hawlatî medenîw awarebûnî (80 -265) hezar hawlatî dîkew lebarudoxêkî nahemwarî wada dejîn keleraporte nêwneteweyîyekanda bemirdinî leserxo pênase kirawe.

Egerçî cugrafîyay ew pêşihate leêmewe dûre, belam manakanî dirêjidebinewe bo nêw koy lêkewtekanî hawkêşe nêwdewlletîyekan, boye pêwîste lew rûdawe bikollînewew dirk be şiwênewaru rehendekanî bikeyn.

Detwanîn çend têbînîyek leser ew dosêye werbigrîn kepêmanwaye herîyek lew têbînîyane rengdanewey cîhanîw herêmayetîyan debêt ger bemşêweyey xwarewe rîzîyan bikeyn:

deselatî emrîka (rehendî sîyasî birrîyareke):

Cêgey serince kebînîman yekem kes con makurmak-î witebêjî wezaretî derewey emrîka bû, tenanet berledû roj lederçûnî birrîyareke, hewallî derçûnî birrîyarêkî lew coreyda berrojnamenûsan. Kewate emrîkîyekan zanîyarî pêşwext û karsazî pêşwextîyan lederkirdinî ew yaddaştinameyeda heye. Emeş boxoy pêdirawêkî zor giringew manay waye: Dosê miroyîyekanî herêmî darifor lelayen emrîkawe bo lawazkirdinî deselatî xertum bekardehênirên. Em manayeş katêk gewretiru behadartir debêt ke serinc lepêgey cugrafî sudan dedeyn. Çunke sudanîş lenêw heman ew pantayîyedaye ke pirojey xorhelatî nawerrastî gewre basî lêwedekat û hewill bo gorrînî nexşey sîyasîyan dedat.

Egerçî birrwa bew boçuneş bikeyn ke dellêt: Emrîka xoy îmzay leser pirotokolî damezirandinî dadgay tawanekanî ceng lelahay nekirdiwew endamêk nîye lew (106) wilatey ke dadgakeyan pêkhênawe. Leberewe nexşî ledarriştinî birrîyarekeda nîye. Ewa em birrwakirdine pêşwexteman ew birrwayey tirman hellnaweşênêtewe ke dellêt: Serbarî ew rastîye, belam emrîkîyekan detwanin bo gemarodanî deselatî êstay xertum, birrîyareke gelalle biken, leêstaşewe seretay ew gelallekirdin û karpêkirdineke debînîn, çunke em birrîyare legell ruhî pirojey xorhelatî nawerrastî gewreda wêkdêtewew lehemuwan zîyatir xizmet be ecêndakanî emrîka dekat. Betaybet ecêndakanî dijayetîkirdinî kişane aburîyekanî wilatî çîn berew sudan.

*nawxoyîbûnî tawanekan û cîhanîbûnî karîgerîyekanîyan (deselatî cîhangîrî):

Ellbete tawanekanî herêmî darifor herçî bin û herçendbin, lecugrafîyayekî berteskî nawxoy sudanda encam dirawin, belam em piraktîke nawxoyîyey tawanekan leserdemî cîhangîrîda, şiwênewaru dengdanewey cîhanî lêdekewêtewe, wek ewey bînîman wîjdanî mirovayetî dehejêt û oballî ew core tawanane, pêş hemû şitêk esto û gerdinî lutkey heremî deselatekan degirêt.

Em pêdirawe bo lemewdwa lepeywendîye nêwdewlletîyekanda nexşî karîgertirî debêt, çunke dadgay tawanekan lekêşekanî (yogoslavîya, sîralyon û ogendaw... Htd) îşda rollî karay hebuwew ewey selmanduwe keleserdemî cîhangîrîda, tawanekan sinûre sîyasîyekan têkideşkênin. Em birrîyarey keêsta derheq be Umer Hesen elbeşîr-î serokî sudan derkirawe, egerî cêbecêkirdinî zore (egerçî lerûy piraktîkewe legemarodanî beşîr lesudanda têneperrêt), çunke diway çend qonaxêk dêt ketîyayanda dadgay lahay, zemînesazî derûnî kirdiwe boewey ray giştîy cîhanîw nawende birrîyarderekanî wilatan, lesiruştî karekanîw bayexî hengawekanî têbigen û lerûy exlaqî û edebîyewe pabendî dawakarîyekanî bin. Çunke diwacar birrîyarekanî lexaney xizmetkirdin bemirovayetîda dadenirên.

eme yekemcare lemêjwî hawçerxda, serokêk kehallî hazir lepostî serokayetîda bêt, birrîyarî destgîrkirdinî betometî encamdanî qirrkirdin û tawanî ceng bo derbiçêt. Herçende henda leyasanasekan pêyan waye em pêdirawe tazenîye, çunke begwêrey madey (27) î birrwanamey (dadgay lahay) hatuwetekayewe kepêdagirî dekat leser ewey (poste resmîyekan nabinehoy parastinî kesêk lelêpirsînewe, eger bellgeheba leserewey destî letawanekanî dijibemirovayetîda hebêt) egerçî binema yasayîyekey şitêkî tazeş nebêt, belam lew ruwewe keeme yekemcare ew dadgaye fermanî distgîrkirdinî serokêk derbikat. Ewa dekrêt billêyin: Birrîyareke lerrûy cêbecêkirdinîyewe tazeye û qursayî derûnîy gewrew galltepênekirawî leser hemû ew dîktatorane heye ketaêsta pêyan wabuwe postekanîyan qelayekî qayimew lehemû metirsîyek deyanparêzêt û destîşîyan dekatewe boewey bearezwî xoyan ledijî gelekanîyan reftaru tawanî toqêner encam biden.

kardanewey hikumetî sudan leberamber birrîyarekeda zor lawaze, beendazeyek hanay bo camîyey wilatanî erebî hênawe, taku fişar leser dadgake dirust biken boewey birrîyarekey hellbiweşênêtewe yan lanî kem ray bigrêt. Wilatanî endamî camîyey erebîş lefîkey xoyan têgeyiştûn û baş dezanin ew erkeyan bo cêbeca nakirêt. Leberewe birrîyarîyanda leastî wezîranî dereweda danîştinêkî bepelew naasayî biken. Nek leastî (lutke) da.

Înca pirsîyar emeye: Aya wezîranî derewey ereb, detwanin ew birrîyare hellbiweşênnewe kerehendî nêwdewlletî wergirtuwew zorîney herezorî wilate xorawayîyekan piştîwanî lêdeken? Em kardanewe lawazey xertum ger bellgebêt leser şitêk, bedllnîyayîyewe bellgeye leser ewey kartekanî berdestî bo Mamellekirdin legell birrîyarekeda zor sinûrdarew lenêw cugrafîyay nîştimanî ereb tênaperrêt û hîç kenallêkî nîye boewey karlêkî pa bikat legell dewlletanî rojawada.

*sînaryokanî cêbecêkirdin:

Lediway derçûnî yadaştinamey destgîrkirdinî beşîr hemuwan çawiyan birrîwwete qonaxî diwatir, wate qonaxî cêbecêkirdinî birrîyareke. Aya cêbeca kirdineke çon debêt û erkî kê debêt? Pisporran sa rêgeyan dîyarîkirduwe ke lewaneye begirtineberî yekêkîyan birrîyareke cêbeca bikirêt, rêgekanîşî emanen:

 dabeşkirdinî yaddaştî destgîrkirdineke beser ew (106) wilateda keendamî dadgaken. Beweş (Umer beşîr) rêgey seferkirdinî bo ew wilatane lêdegîrêt.

 yan rêgegirtin leher firrokeyek (Umer beşîr) î hellgirtba, eger lesnûre asmanîyekanî sudan biçête derewe. Emeş pêwîstî behawahengî legell wilatanî dewruberî sudanda heye.

 yan eweye lerrêy hêzî serbazîyewe bepişt bestin bebirrgey 7  î birrwanamey neteweyekgirtuwekan nawbiraw destgîrbikirêt.

Bêguman hîçkam lem rêgayane beba rezamendîy (tenanet beşdarî) emrîka serinagira, çicay lediway ewey supay emrîka (fermandeyî bakurî efirîqa) î dameziranduwew hemû cimucullekanî lewnawçeyeşda xistuwete jêr kontroll û rikêfî xoyewe.

- asewarekanî em hengawe (sudan berew dabeş bûn):

Herçende bekirdewe êsta herêmî darifur lelayen hêzekanî yekêtî efirîqa nasraw be (yunîmîd) ewe serperştî dekrêt û xertum natwana deselatekanî beyeksanî beser hemû xakî wilatekeyda bisepêna. Keemeş seretay pirosey dabeşbûne, belam zorîney serçawe agadarekan lew bawerredan eger beşîr destgîrbikirêt, ewa rijêmekeyşî ke le (29/6/1989) we leser hukme, lêk detirazêt û sudanîş debête çiwar beşewe:

dewlletêkî erebî lebakûr (paytextekey xertum debêt).

dewlletêk lerrojaway êstay sudan kedekate herêmî darifur.

dewlletêk lebaşûr.

dewlletêk lexorhelat.

Diwacar: Birrîyarî destgîrkirdinî beşîr, tazetirîn pêdirawî nêw biwarî peywendîye nêwdewlletîyekane, leqonaxî diwatirîşda emrîkîyekan detwanin lexzmetî ecêndakanî xoyanda bekarî bihênin.. Înca têdegeyn ke pirojekanî emrîka lexorhelatî nawerrastda şkistîyan nehênawe-wek hendêk kewa guman deken) bellku berdewam leqonaxî guzerandindan. Çunke wek amajeman pêda sudan tiwanay berengarîy birrîyarekey nîyew lerrûy pêkhateşewe hênde lawaze, pêdeçêt leyekem qonaxî piraktîzekirdinî birrîyarekeda, berew dabeşbûn biçêt. Em egereş betewawî deguncêt legell pirojey xorhelatî nawerrastî gewreda, ke pa leser gorrînî nexşey sîyasîy nawçeke dadegirêt.

Mashxalkaulusî@gmail. Com 

Bo zanîyarîyekan sûd wergîrawe le:

 saytî îlaf, 14/7/2008 .

 rojnamey elheyat, 12/7/2008 .

skirtêrî komelley xwêndkaranî Kurdistan

Bo gişt dawayekî rewa legell hemû mangirtin û xopîşandanêkdayin

êwe wek komelley xwêndkaranî Kurdistan taçend tiwanîwtane dakokî lemafekanî xwêndkaran biken bo cêbecêkirdinî daxwazîyekanîyan lekatî mangirtin û xopîşandanda?

 ême wek rêkxirawêkî xwêndkarî yekêkîn lew rêkxirawe xwêndkarîyaney leKurdistanda karî rêkxiraweyî xoman dekeyn lekomellêk biwarî cîyawaz cîyawazda, bêguman ême hemûkat xoman bepêşrrew û bepallpiştî xwêndkaran zanîwe, beerkî xomanman zanîwe keeger heq bêt yan naheqbêt bedem dawakarîyekanîyanewe biçîn taewkatey kedeselat qenaet dekat yan ew layeney kedawakarîyekey rûberrû dekrêtewe, yan ta ewkatey kexwêndkaran xoyan qenaet deken kedawakeyan rewa nîye, beerkî xomanman zanîwe.

amadeyî rêkxirawekanî xwêndkaran û qutabîyan lekatî mangirtin û xopîşandinî xwêndkaranda wek pêwîst nîye, hokarî eme çîye?

 dekrêt wanebêt, min bo xom sikirtêrî rêkxirawêkim beşahîdî hemû xwêndkare mangirtuwekan min şew çumete layan û mawmetewe heta seat sêy şew, hawrrêyane qisem legell kirdûn û legellîyan danîştûm û halletekanîşim têgeyandûn, belam kêşeke eweye ême dûşt heye têkellî dekeyn, katêk dawakarîyekî wek dawakey xwêndkaranî beşî zanistî kompîwter kedawakarîyekî zanistîye deyanewêt birrîyareke bemin biden, min ewende detwanim dawakarîye zanistîyeke cîyabikemewew becêy bihêllim bo xellkanî pisporru şareza lew biwareda, duwemîşîyan dawakarîye dîmukrasî û medenîyeke becêbhêllim boewey min îşî tîyabikem û dakokî lêbikem û eger kêşeyek lew halleteda rûyida yan eger tundutîjîyek rûyida min berbestêk bim yan dîwarêk bim tabtwanim ew halletane nehêllim.

pêş encamdanî mangirtin yan xopîşandan xwêndkaran êwe wek rêkxiraw agadar dekenewe bo ewey pallpiştîyan biken?

 bellê xwêndkaran kem tazor hatûnete lay ême, yekêk lewane xwêndkaranî beşî zanistî kompîwter bûn lezankoy Silêmanî, hatine lay ême ewkate min xom serqallî taqîkirdinewebûm nardmin bo sikirtarîyetî komelley xwêndkaran, witman ême pişt û penay hemû dawakarîyekî reway xwêndkaranîn, belam leberewey meseleke zanistîye xellkanî pisporr şarezayîyan lew bareyewe heye, belam weku mangirtin taewkatey welamêkî erê yan nerêtan destdekewêt ême lepiştanîn û legelltanîn eger êwe êmetan qibullbêt.

zor car mangirtinekanî xwêndkaran bebê mollet encamdedirên boçî êwe wek rêkxirawêkî xwêndkarî lerrêgay endamekanî xotanewe rêniwênî xwêndkaran naken mollet werbigrin bo ewey rûberrûy bilawepêkirdin nebinewe, wek ew halletey beser xwêndkaranî beşî kompîwterda hat?

 eger bigerrêynewe bo mêjûy mangirtin û xopîşandan leKurdistanî xomanda, debînîn lediway azadkirdinî îraqewe em dîyardeye bezorî dirust buwe, lediway azadkirdinî îraqewe em dîyardeye rengdedatewew hest dekeyit xellik dête ser cadew komellêk dawakarî heye, dawakarîyekan rewabin yan narrewabin dawa deken keboyan cêbecê bikirêt, dîyare lebîrman neçêt xwêndkarîş kesukarî ew xellkanen kederrjêne ser cadew xopîşandan deken, min demewêt bedîwêk ledîwekan ewe billêm hem xwêndkaran û hem ew xellkaney bo xopîşandan derrijêne ser cadew pêştiru bew rîtme xopîşandanîyan kirduwe beşêkî cîyanekirawe nîn tabllêyin xwêndkar bo wa dekat û xellkî tir asayîye kewa bikat, çunke xwêndkarîş beşêke lew xellke, ême qise leser ewe dekeyn kemeirîfeyekî ciddî komelayetîman lew bareyewe nîye, bellê erkî serşanî rêkxirawekey mine kemin layengiran û hewadaranî xom, dostanî xom agadar bikemewe kehalletêkî waheye, belam beder leweş erkî serşanî layene berpirsekanîşe keem hallete lenaw komellgay kurdîda rûnibikenewe kexopîşandan awaye, çunke ême pêşwext bepêy ew qonaxaney kepêyida têperrîwîn wek leqonaxî deselatî beisda debînîn xopîşandan lelay ême şitêkî cîyawaz bû, xopîşandan lelay ême bo têkdan bû, hestdekem şitêk aleme lem xellkeda mawetewew buwete keltûr lelay ême, ke xopîşandanim kird yan debêt têkî bidem yan debêt bîbemewe, nemantwanîwe em têgeyiştine lezhnî xellkîda bisirrînewew şitêkî taze bihênîne arawe keeme modêlêkî tazeye lexopîşandanda, eger ême seyrî tewawî Ewrupa bikeyn debînîn leEwrupada wanîye, lewê kateket bo dadenêt eger lew wadeye têperrtkird tûşî tundutîjî debîtewe, pêman wanebêt leEwrupada eger to yasakan bişkênît deselatî Ewrupî asayî bêt belayewe, berdewam leşaşey telefizyonekanewe beçawî xoman deybînîn kekomelle kesanêk egerçî dawakarîyekeşîyan rewabêt, belam katêk lesnûrî xoyan ladeden yan lew mawe yasayîyey keboyan danirawe ladeden rûberrûy tundutîjî debinewe, belam lay ême eme nîye, canazanim xeleleke bo komellgey kurdî bigerrênmewe yan bo keltûrî bigerrênmewe yan bo deselatî bigerrênmewe, eweyan îşî min nîye leser her kamêkîyan qise bikem.

bas lewe dekrêt xwêndkaran rûberrûy tundutîjî bunetewe, êwe hîç bediwadaçunêktan hebuwe?

 bedllnîyayîyewe, belam cêy nîgeranîye kekomellêk bilawkirawe nawî êmeyan birduwe kegiwaye berpirsî liqêkî ême beçekewe şew lexwêndkaranî dawe, dekrêt billêyin kemêk nîgeran bûyin bem hallete, belam beherhall ême lêdiwanman dawe leser ew halletew îdaney ew kare dekeyn, dawaş ledeselat dekeyn herçende ême lekenallî xomanewe hewillmandawew dawa ledamudezga berpirsekan dekeyn keew kesaney ew kareyan kirduwe bidirêne dadga, xwêndkar eger dawakey heq bêt yan naheqbêt belam merasîm û rêwirresmekey merasîm û rêwirresmêkî dîmukrasîyane bû, yek nimûne bo ew hallete dênmewe nebête handanî ew xwêndkarane bo karî xirap, xopîşandanêk kira leşarî Silêmanî bo aw kareba, xwêndkaranî beşî zanistî kompîwter têkell bew xopîşandane nebûn, deşîyantwanî têkellbin beberdemî ewanda guzerîyan kird, eme xoy boxoy selmandî eman bo dawayek manîyan girtuwew ew xellkeş bo dawayekî tir xopîşandan deken, boye detwanîn billêyin şêweyek lemedenî bûn û ledîmukrasî bûnî pêwe dîyarbû. Bepêy qisey kesanî berpirs katî yasayî mangirtinekeyan beserçuwew boye debêt biçinewe mallewew mangirtinekeyan bişkênin emey kemin agam lêbêt, egîna ême şewane niwênerman lewê buwew bigre kadîrî xomanî têdaye lew mangirtin û xopîşandaneda, min bo xoşim le şewanî rabirdûda beşahîdî hemû xwêndkarekan mawmetewe taseat sêy şew legell kesukarî xwêndkarekan û xwêndkarekanda, min axir welamî xomim pêwitûn kemin serdanî cêgirî serokî hikumet kak Umer fetah-mi kirduwe, legell diktor Elîseyid qiseman kirduwe, lerrêgey kenallî tirewe perlemanman lê agadar kirduwetewew xwêndkarekan xoyan çûn, beder lewe komellêk berpirsman leslêmanî lê agadarkirduwetewe, min welamî hemû emanem dawetewe pêyan, witume ewey ke leserşanî mine emaneye ke kirdûmew leme zîyatir ledeselatî mindanîye, min rastgoyane qisem legellda kirdûn.

begiştî êwe legell mangirtin û xopîşandanî xwêndkarandan bo cêbecêkirdinî dawakarîyekanîyan?

 bo hemû dawayekî rewa min legell hemû mangirtin û xopîşandanêkdam, belam xopîşandanêk lesnûrî aramîyda bêt û lewisnûreda bêt keasayişî giştîy neşêwênêt, îşî êmeş eweye pallpiştî lewane bikeyit.

peywendîy xwêndkaran û rêkxirawekanîyan le çi astêkdaye, tiwanîwtane ew bawerreyan lela dirustbiken ke êwe dakokîkaru piştîwanî mafekanîyanin?

 belawazî deybînim, min beş behallî xom eger lemin depirsî min wek xwêndkarêkî zanko qise bikem beder lewey wek sikirtêrî rêkxirawêk qise bikem hest dekem lawaz deybînim, em lawazîyeş degerrêtewe bo em zemîneyey keemrro Kurdistan tîyayetî yan bo ewey kerrêkxirawekan neyantwanîwe leastî welamdanewey pêdawîstîyekanî xwêndkarandabin yan timuhî xwêndkaran gewretire lew rêkxirawane, eme komellêk welam helldegirêt, belam min beş behallî xom hem wek sikirtêrî rêkxirawêkîş hem weku xwêndkarêkî zankoş ew şayetîye dedem kehest dekeyit peywendîyekî lawaz lenêwan sercem rêkxirawekan û xwêndkaranda heye begiştîy, hest dekem ême wezîfey xoman xerîke ledest dedeyn, wezîfey ême hatuwete serewey kesefirat bikeyit û hefle bikeyn û waste bo xwêndkar bikeyn, hatuwete ser em şitane keyşî min nîye, lehemû rêkxirawekanda min betehedawe deyllêm yek rêkxiraw bêt lesahey Kurdistanda billê bemin emem nekirduwe, boye em lêkitirazandin û lawazîye lewewe dirustbuwe.

belam lehalletêkî wek mangirtinî xwêndkaranda, êwe natwanin bepallpiştîkirdinîyan mitmaney xwêndkaran bo rêkxirawekanîyan bigerrênnewew boyan biselmênin kebellê êwe pallpiştî ewanin?

 ême çûyin û beyşî xomanman zanîwe keeme dawayekew ême legell xwêndkarandabîn taku encamekey, ewende bewçawe seyrman nekirduwe keeme lehzeyekew daxillbîn û xwêndkaran rêkibxeyn, na min yek nimûney pêşwextim heye xwêndkaranî pîşeyî niwênerekanî êmeyan derkird lexopîşandanekeyanda witîyan namanewêt êwe tedaxul biken, belam ême benarrastewxo çûyin û tedaxulîşman kirdu geyandîşmane perleman û legellîşîyanda bûyin û hellwêstîşman hebû, wate ême îşman bewe nîye xwêndkar legellman bêt yan legellman nebêt, ewende dezanim wek komelley xwêndkaran kedawayek heyew erkî serşanî mine pallpiştî lew dawaye bikem û piştgîrî bim.

hellwêstî ciwan û nîştîmanperwerî

lekat û şiwênî guncawda xawenekey benemirî dehêllnewe

şehîdî nemir Bekomellêk pêşmergey hellbijardewe xoy geyande lay şehîdî serkirdey nemir kak (Elîeskerî) leşarî mehabad boewey bepêy tiwana karu rawêjêk biken ta karîgerîy ew karesat û roje reşe leser hest û derûnî kurd kemikenewe.

Şehîdî nemir şeyday azadî nîştimanekey sirewtî lêbirrî bû, herboyew xoy yekem kes bû lesnûrî Kerkuk û germîyan serkirdayetî yekem deste çekdarekanî şorrişî niwêy gelekemanî beserkirdayetî yekêtîy nîştimanîy Kurdistan girte estow lemaweyekî kemda tiwanîwyetî kotayî bew reşbînîw matemînîye bihênê û birrewênêtewe, keseranserî Kurdistanî dagîrkirdbû.

Rijêmî beis lem kate hestîyarey hellgîrsanewey şorrişî niwêy gelekemanda zanîyarî tewawî hebû leser karakteru karîzmay behêzî ew serkirdeye lenawçekeda, herboye lerrêgey çend desendexoru xellkanêkî rewtkar nizmewe kewte pilangêrran û çawdêrîkirdin û sepotajekirdin bo rizgarbûn lemetirsî bilawbûnewey deselatî yekêtîy nîştimanîy Kurdistan lenawçekeda, xallêkî pirrşngdarî tirî em şehîde payeberze hellwêstî mirovaney bû (hestî mirovaney zor cîyawaz bû lexellkanî tir) bewey çendîncar lelayen cemawerî dillsozî nawçekewe agadarkirawetewe sebaret benîyazî çepelaney ew deste cilborey ke beçawdêrî dezga casusîyekanî beis lewêzeydabûn, paşan bekaresatî (elîyasesûr) kotayîhat ke beşêweyekî ewperrî namo berreftarî mirovane şehîdkiran û cestey pîrozîyan wek dîyarî pêşkeşî beis kira. Hezaran silaw legîyanî pakî ew şehîde paye berzanew nefret û rûrreşî bo dujminanî kurdu Kurdistan.

Sepotaj: Dezgay hewallgirî serbazî rijêm lew sinûre bo becêgeyandinî kare çepellekey û serincirrakêşanî şehîdî nemiru hevallekanî, ew grupe xofiroşe hellsan benanewey kemînêk bo pîyawanî rijêm legundî (kelawqwut) kebirîtîbûn lerrêkxirawî hîzbî beisî şaroçkey rêdaru sercemîyan kujran kepaş em rûdawe bemaweyek tiwanîyan ew pole pêşmergeye şehîdbiken.

Elîyasesûr: Dekewête nêwan gundekanî kanî bî û quzlluwe.

Hoşîyar Mela ewrrehman

şehîd xerîb helledinî leslêmanîyewe amêrêkî

çapî geyande şaxî jîlwan û beyannamey damezirandinî (î. N. K) î pêçapkira

şehîdî partîzan û fermande, xerîb Ebdulqadir nasraw bexerîb helledinî, sallî 1956  legundî helledin-î dollî Cafayetî ledayikbuwe.

Mangî 6/6/1976  letemenî lawêtîdaw lerrêgey bawkîyewe peywendîkirduwe Bekomelley rencderanî Kurdistanewe keewkate nawî komelley marksî lînînî Kurdistan buwe lemangî 7  î heman sall peywendî bemefrezekanî seretay şorrişî niwêwe kirduwe leşarbajêru lewkataneda amêrêkî çapî lemallî şehîd aram-şasiwar Celal-ewe leslêmanî giwastotewe bo şaxî jîlwan û lewê yekem beyannamey (î. N. K) î pêçapkira.

Şehîd helledinî lawêkî gurc û goll û pişû dirêju dillsoz bû lexebatî sextî şaxda, sallî 1978  beşdarî karesatî Hekarî kirduwew lerrêkxistin û perwerdey hizbayetîda lenawçekanî surdaş û mergew karêzew dollî Cafayetî, rollî giring û berçawî gêrrawe.

Şehîd xerîb endamî konfiransekanî 2  û 3  î komelley rencderanî Kurdistan buwew pêş ewey keritekanî komelle dabimezirên endamî nawçey dukanî (î. N. K) buwew sallî 1982  kirawe beendamî kert leheman nawçe, sallî 1984  bo carî duwem beşdarî xulî kadîranî komelley kirduwe, sallî 1985  leber lêweşaweyî wek kadîrêkî serbazî giwastirawetewe bo mellbendî (1) î (î. N. K) leqeredax, sallî 1986  gerrawetewe bo nawçey dollî Cafayetî û legell çend kadîrêkî dîkeda erkî serperştî û giwastinewey çek û kelupelekanî (î. N. K) î pêspêrdirawe lenawçey alanewe bo baregay serkirdayetî û sinûrî mellbendî (2).

Sallî 1987  buwe bekadîr leskirtarîyetî hevall Mam Celal û her lewsalleda kira befermandey tîpî parêzgarî û carêkî dîke erkî hênan û giwastinewey çek û pêdawîstîyekanî cengî pêspêrdira lesnûrî eşkan û bêtuşî Kurdistanî rojhelatewe bo sinurî mellbendî (2).

Şehîd helledinî hemîşe amadey ceng û rûberrûbûnewekan buwew azayetî kem wêney niwanduwe, leneberdîyekanî yekem enfalda qaremanane berengarî kirduwew legundî helledin, begazî kîmîyayî corî xerdel birîndarbuwe, diway dûmang leenfalî yek û lesallî 1988  da bo cêbecêkirdinî fermanêkî şorriş legell mefrezekeyda gerrawetewe nawçey helledin û sergellû kepirrbûn lehêzî dujmin, mangî 6  î heman sall beşdarî şerrekanî sinûrî mellbendî 3  î (î. N. K) î kirduwew leneberdîyekanî gerwî mencell, hellemund, karox, gerewan û serî ciwane ga qaremanane cengîwew lemangî 9  î 1988  wek fermandey partîzanekanî retllî surdaş gerrawetewe nawçey dollî Cafayetî û mergew surdaş, bêcige leraperrandinî erk û fermanekanî retllekey xoy, erkî bestinewey rêkxistinî şaru serkirdayetîşî encamdawew herweha erkî dabînkirdinî şiwên û cêgey retllî partîzanekanî Kerkuk-îşî bebaşî becêgeyanduwe, lebernamey raperrînî 1991 , endamî mîhwerî surdaş buwew lekatî girtinî serbazgey merge birîndarbuwe.

Şehîd xerîb helledinî endamî yekem kongrey giştîy (î. N. K) bû, sallî 1993  lekatî pêkhênanî supay yekgirtûy Kurdistan kira befermandey lîway 22  î ser beqîyadey mentîqey Silêmanî.

Şehîd, lemawey 18  sallî pêşmergayetîda bebê dabirran û bebê giwêdane mandûbûn xebatî sextî dirêjepêdawew ledeyan hellmet û dastanî mêjûyîda wek pêşmergew fermande beşdarîkirduwe, lewane dastanekanî: Kotellî malume, asngeran, jîlwan, qendîl, simaqullî, deştî koye, şerrî sê mangey qeywan-mawet, dastanî rizgarî, şerrî serkirdayetî, gerwî mencell, serî ciwanega, hellemund, gerewan û daban helac û çendîn neberdî dîkew diway enfalîş deyan çalakî corawcorî partîzanî encamdawe lesnûrî retllekey xoy.

Şehîd xerîb çendîn xeslletî degmenî hebuwe weku destpakî û hestî miroyî û peroşî kelepûru şiwênewaru mêjûy netewekey û... Htd, herweha selîqeyekî guncawî nasînewey şiwênewarî dêrînî Kurdistanî hebuwe, lewbwareşda bemaweyekî kem ber leşehîdbûnî berdêkî gewrey degmen û be behay pêşkeş berrêweberayetî şiwênewarî Silêmanî kird ke 5  sall pêştir dozîbûyewew letirsî fewitan û behoy helumercî nacêgîrî ewkatey Kurdistan şardbûyewe, herweha dû roj ber leşehîdbûnî şiwênewarêkî dêrînî pîşanî heman berrêweberayetîda lebnarî şaxî pîremegirun, lerrastîda ew karaney şehîd lebwarî parastinî şiwênewarekanî kurd encamîdawe, bayexî mêjûyî û maddî zorîyan heyew hemîşe cêgey şanazîy û pêzanîne, çunke katêk şehîd xerîb ew berde giran behayey nefiroşt û parastî, lerrûy abûrîyewe xoy û mall û mindallî lewperrî hejarî û nebûnîda bûn.

Emanew çendîn mandûbûn û tomarkirdinî dastan û hellwêstî dîkey kurdaney şehîd, bûn bepênasey ew rolle beemek û şorrişgêrrew mêjûyekî geşîşî bo newew netewekey xoy tomarkird.

Belam bedaxewe rojî 22/7/1993  lekeş û heway cêgîrî aştî û azadî Kurdistan şehîdkiraw neyanhêşt tewawî bernamekanî bo xizmetî Kurdistan beencambgeyenêt, kebêguman zor destkewtî dîkey bo em roje bedestdehêna.

Silaw legîyanî pak û jîyanî pirr kulemergî ew şehîde û sercem şehîdanî Kurdistan. 

A: Laperrey serweran

leyadî şehîdî serkirde

Hemexefûr axcelerî û hawrrêkanîda

Hellgîrsanewey şorrişî niwêy gelekeman berraberayetî (î. N. K) lerrojgare sext û naumêdekanî diway ew niskoyey ke beser şorrişî eylulda hatbû, herwa asan û lexorra nebû, bellku welamdaneweyekî mêjûyî barudoxekey xoy bû, kemibûn ew kelle pîyaw têkoşeraney kebibûne raberu pêşrrewî şorrişeke şan bidene ber ew qursayî û nehametîyaney ew rojgarey kegelekemlnî pêda têdeperrî, ewkate pêwîstî bepêşîneyekî baş hebû lerrûy (sîyasîy, komelayetî, roşinbîrî, serbazî... Htd) kewa destberdarî hemû berjewendîye (maddî-meinewî) yekanî xoyan bibin û rûbikene şax, begirrî tifengekanîyan şewezengî asmanî Kurdistan rûnakbikenewew mijdey şorrişî niwê begwêy dost û dujminanî gelekemanda biden û dujminanîş sersam biken û lexewî xefllet beagayan bihênnewew xellkî Kurdistanîş xoşhall û umêdbexş biken, herweha têkoşeranî ewkate lehewllî hestanewey şorriş û berzkirdinewey wirew bawerru gîyanî şorrişgêrraneda bûn, bemebestî serleniwê binîyadinanewey kesayetî takî kurdu nasnamey netewayetîyekeydaw geyiştin beamancekanî gelekeman.

Dîyare yekêk lew têkoşere ciwamêru dillsozu qaremaney gelekeman, şehîdî serkirde (Hemexefûr axcelerî) bû, şehîdî nawbiraw leser dawaw bangêştî hevalle dêrînekanî, lewane hevallî berrêz (Mam Celal) û şehîdî serkirde (Elîeskerî) gerrayewe şax û xerîkî kokirdinewey têkoşere dêrînekan bû ta amadeyan bikat bo beşdarîkirdin leşorrişî niwêy gebekeman û şerefî yekem mefrezey seretayî sinûrî Kerkuk û çemçemall û nawçekey berkewt, nawbiraw xawenî ezmûnêkî zorbû lepêşmergayetîda, belêhatûyî xoy pilekanî pêşimegayetî birrîwe ta piley lêpirsrawî herêm û serkirdayetî yekêtî.

Hemûmanîş dezanîn pêşmergayetî lesnurî Kerkuk û germîyan û deştî koyeda, zor dijwar buwew şerrkirdin buwe legell (mergî rojane) da, legell eweşda şehîd rollî karîgeru dîyarî hebuwe leserleniwê geşanewey kiwanûy xamoşkirawî kurdayetîda lenaw hemû çîn û tiwêjekanî sinûreke begiştîy û lenaw cutîyaranda betaybetî, lewmawe kemeda peywendî bexellkanêkî zorewe bikat û rêkîyanbxat û paşan bîyankat bepêşmerge.

Bewtey hevall û hawsengeranî lewkateda, şehîd xawenî kesayetîyekî serkewtû xoşewîstî pêşmergew xellkî nawçeke bû, heta billêt sadew xakî buwe, desu dem û dawên pak buwe, fermandeyekî azaw bewrew kollnederu hoşîyar buwe.

Bedaxewe, ew serkirdeyew hawrrêkanî lerojî (23/7/1977) wata: (31) sall lemewber destî xediru xîyanet bepîlanêkî dezga casusîyekanî rijêmî gorrbegorr, be bergî pêşmergayetîyewew lepall xoşewîstî nawî pêşmergayetîda, lepall sengerî şaxewe, dûr lehemû behaw rewiştêkî miroyîyane begiştîy û komellgey kurdewarî betaybetî, legundî (kanî bî) berî koye, zefer bem pole pêşmergeye deben, kebirîtîbûn leşehîdî serkirde (Hemexefûr axcelerî, enwer kerîm, Ehmed Mihemed, Ebdullla tofîq, Seyid ezîz, hamid Mela Ehmed, Seyid Umer, reza Umer) şehîdekirên û gîyanî pakîyan geyişte karwanî pirr serwerî şehîdanî gelekeman, ewey cêgey şanazîye xwênî ew têkoşeranew sercem şehîdan befîrroneçû ew şorrişey keewan hellîyangîrsand geyişte serkewtin û bedesthênanî azadîy û perleman û damezirandinî hikumetî herêmî Kurdistanî lêkewtewe, dagîrkeran û xaynan û bikujanî ewanî legorrinaw xistîyane ziblldanî mêjuwewe, boye ême wek lêpirsraw kadiru endamanî mellbendekeman lem roje mêjûyîyeda bellên deedîn kedirêjepêderî rêbazekeyan bîn û lehewllî berewpêşçûnîw serxistinî ezmûnî hukmirranîyekeyda bîn.

Lekotayîda, hezar silaw legîyanî pakî şehîdî serkirde Hemexefûr axcelerî û hawrrêkanîw sercem şehîdanî bizûtnewey rizgarîxwazî gelekeman.

Her şekawe bêt ala sewzekey (î. N. K) 

Mellbendî (15) î rêkxistinî çemçemall