leyadî 29  salley şehîd Mela Elîşayir-da

nejîyam korpeyek naw binêm tolle

Birrwatــe şiwênـm bــa nellêـــn çollــــe

Nejîـــam bــo xellkî bibime cê î birrwa

Nellên bê sــــûd bû çiş debــa birrwa

Nejîـــam bo newey niwê rê text kem

Nek carê sed car gîyanim bext kem

Nـــــejîm bo mirdin bimــــrim pîyawanـــe

Mــــergim bibête yـــek derîــــa wanــe

Bira azîzekem emrro bîst û no sallî tewaw têperr debêt beser şehîd bûnî toda, belam lay êmew hawrrê û hawsengere rasteqînekanit, lay ewaney dillsoz û xem xorî gel û nîştiman perwerin bîst û no roj nabêt û hemîşe toyan leyadew bîrt deken, çunke to nejîyayit bo mirdin bellku mirdî bo ewey bijî û heta dinîya heyew kurd bimênê toş herdemênît, to wek hemû şehîdekan şehîdî, wek ewan gîyanit bexşî belam cîyawazî lewan, sererray wirew xorragirî sengeru zîndan çend şîru pexşanêkit becê hêştuwe kezorkemin, belam puxtin û derîyayekin leedeb û huneru wişesazî û wesif û ciwanîw berengar bûnewew xorragirî û waney newekanî diway xotin.

Bira azîzekem.. Estêre geşekey kurdu Kurdistan û (î. N. K), nazanim lekamîyanewe dest pê bikem leher wişeyek, risteyek, kopleyek, şîrêk yan babetêk çendîn wane bedî dekrêt. Kurd witenî eger beçawî mişterî temaşayan bikeyit.

Nazanim lekamîyanewe dest pê bikem lesallîyadî toy biraw Mamostaw piştîwan û raberu çira û mang û roj û qîblemda çend wişeyek legell wêneket bixeme ser rûy rojnameyek bo xwêneran û şeydayanî xot û qellemeket, nazanim basî namekanit nebezînit neberdî û nerrûxanit leber petî sêdarew çawerrwanî mirdinda xot witenî galltet bemirdin hatuwe, nazanim bas lekam gewreyî û kam şîru wişet bikem kelediwa namekanî çendxulekêk ber lecîyakirdinewey gîyanit lelaşet derrwanim hîç şillejan û peşokawît têda bedî nakirêt, namekanit hênde ciwan û bê hellew kem û kurtî nusîwe seyre hîç lewenaçêt berew mirdin birroyit û ewçendxuleket mabê lejîyan, bigre dellêy lediwa tiropkî serkewtindayit û pişut dawe, nazanim lem şîrewe dest pê bikem kedellêy:

Emrro lêrem û sibey legorrê

Çiş banawîşim neyete gorrê

Min bellênî xom herdebemeser

Rêbazim lenaw gorrîş negorrê

Dîyare to ewkate leçawerrwanî mirdinda lewê bwît wate zîndan, dillnîyaşî lewey çend rojêkî tir petî sêdare dexene milit û laşeket dexene gorr, çiş lejîyan û babmirî kes bast nekat û nawit neyetegorrê, nawit neyete naw nawan û nebîte serdêrr û manşêtî rojnamekan çunke dujmin zor benhênîw dûr lekes û karu nîştiman û zêdî xot lenawit debat, pêy waye îtir serdekewêt û kotayî beto dênêt, belam zor pêçewaney boçûn û bîru bawerrekey to, to bellênit bekurd û Kurdistan dawe û debêt her pêşmergew têkoşer bît, bo ewan bijît û bo ewan bimirît û dillnîyay kejîyanî gewreyî to lêrewe dest pêdekat û amajeşt pêdawe kedellêy:

Gerçî berew diwamallî jîn berrêwem

Yekem mallî nemــrdinim dîyare lêwem

Beşim çunــــke mirdinî naw cـê nîye

Şadim, keta diwahenaseş bepêwem

Madam mirdinêkit lepêş bêt, debêt ew rêbazey kehelltbjarduwe û çekit bo kirdote şan lenaw gorrîş sûr bît leser rêbazeket û hergîz negorrêyit bellê berrastî selmandit ke negorrayit.

Nazanim bas lekam gewreyî legewreyîye kanit bikem kedellêy:

Lewdinîyayeş herpêşmergew kadirim

Kehîç nebê lewey êsta çـــatirim

Lêrexawen ezmûnî rêy xebـatim

Lewê lenêw kــûrey şorriş agـrim

Lêre pêşmerge û kadirbûy ewendeş bawerrt bexot û diway xot heye lewdinîyayeş nek awa bigre debêt baştirîş bît, her hîç nebêt lewey êsta çaktir bît, çunke lêre ewendey pêşmerge bûyit ezmunêkit lem xebat û pêşmergayetîyeda wergirtuwe, eger lêre sutemenî em şorrişebît lewê lenaw kurey şorrişî kurd agirî û nakujêytewew dillnîyabe wayew şîrekanîşt jîlemoy nekujawen, estêren û awanabin û xorî dem asoy gelêkin keherbeşî çewsanewe buwe û êsta beşêkî azadew hemîşe lêt derrwanin, boye dellêy:

Dena dillـــــnîyam dujminــy beşer

Rojêk dêt makî lebـn dêteder

Xoşguzeranîw zanist û ciwanî

Bergî bukênî wilat bــê taser 

Nazanim bas lekam ciwanîyanet bikem kedellêy:

Zamî eşkencew bendu kot û pet

Serim bodujmــٍٍٍٍٍٍٍٍٍـn nــewî nakـــa qet

Merdane pêkî mirdin ـــekـem nــoş

Çiş lemin serî hawrrêyanـــــm xoş

Ewe ciwanîye ke ewihemû azaru eşkencey bendîxane, çendîn zamî kirdote cestet, kotî pê û kelepçey dest û petî hellwasînîş zor zamî tirî têkirdûy, belam bew hemû azaru zamewe qet sert bodujmin newî nekird çunke hergîz ciwanîw serberzî berawird nakirêt bedzêwî û serşorrî, pîyawanew merdanew azayane pêkî mirdin noş dekeyit, mirdin wek pêkî mest bûn waye belatewe û hestaneweyekit heye bo xebat û têkoşan û haşa lew jîyanew serî hawrrêyanit xoş bin, diway xot dirêje pêderî rêbazekey to bin û sengereket çoll naken.

Nazanim bas lekam lexobirdûyet bikem kedellêyit:

Eger min demwîst nemirim begencî

Kurdistan deyut pêwîstـme rencî

Dîyare hemû kes jîyanî pêxoşew nayigorrêtewe bemirdin betaybet genc, keçendan hîwaw awatî le dilldayew hemîşe dexwazêt ber cesteyan bikat û boyan bijî, belam be pêçewanewe to bew gencîyey xot mirdinit belawe giring nîyew natirsî le mirdin, xemî Kurdistante ke pêwîstî berencî toyew jêr desteye0

Nazanim bas lekam berzît bikem ke dellêy:

Ke dujmin samî lêm bibê be dêw

Parranewem lêy nayete sـــer lêw

Mirdin şitêkî zor tirsnake lay hemû kes, mirdinî to asayî nebû, mirdinî to çawerrwan kiraw bedestî dujmineket bû, renge eger biparraytayewe azadîyan bikirdîyaye, belam to hênde derun û xudî xot laberz bû mirdinit hellbijardu parranewet nehate ser lêw bo jîyan û bigre begjîyanda çwîtewew bê minetit kirdin0

Nazanim basî kam wefadarî û îltîzamet bikem ke dellêy:

Ewa êsta kewtume şــــwên pêşrrewêk

Ke lêre buwe le pêş minda çend şewêk

Dîyare minîş hــerــewenــــdey lêـdebim

Wa bــenwênî ew eşkـênim sــer xewêk

Dîyare lêreş mebestit şehîdî serkirde (Mamosta ezîze) û ke le pêşmergayetîş her beşwên yek rêbaze we bûn û diwatirîş le azaru eşkencew jûrekanî zîndanîş pê be pê he le diway nebûytewe.

Eger pêş diwasatekanî jîyanîş be cestey pirr zamewe rêyan dabît serxewêk bişkênît be niwênekanî ew buwe, çunke ew pêş to wek to kewte dawî napakan û bekirê gîrawan û dujminewe pêş to hemû zîndanekanî ewkatîyan gêrraw pêş toş le sêdare diraw le wêş le diway nabîtewe û dellêy:

Dîsan rêgay şiwênêkî kـــem le pêşe

Rêy gorristan ke dillnîyam ew le wêşe

Eger laşem neşـــــê bـbirête şiwênî

Gîyanim le ser gullî sــer gorrî mêşe dillnîyay le mirdin û her çon bêt laşeket debene gorristanewe, dillnîyaşî kam gorristane û pêş toş laşey çendanî wek to û ew pêşrreweyan her lewê kirduwe be jêr xollewew toş her lew gorristane

Wek ewan û ew deken bejêr xollewe, ewendeş le dirrindeyî dujmineket şarezay kehîç dab û nerîtêkî mirovane le gell êwe peyrrew nakat û giring nîye belayewe hemû laşekanîş bikate yek gorrî Bekomell û bitankat be jêr xollewe wek çon lem diwayîyeda hemû gorre be komellekanman bînî0

Çawerrwanîş dekey her bitixene ew şiwêney keewî têkirawe, we eger hîç nebêt ew pêş to birawete ew şiwênew le waneye kes û karî gorrekeyan dozîbtewe û gullêk yan çend gullêkîyan le ser gorrekey danabêt yan çandbêt, we eger gorrekeşî nezanin her bexeyallî ew gullêkîyan le ser gorrêkî tirçanduwe, dellên mirovî xawen bawerr katî mirdinî gîyanî agay le hemû şitêkew şitekan debînêt, we êweş kebeder nîn lew mirovanew zor xawen bawerr bûn û be taybet toş, dîyare ewe bawerrêkî zor gewreye ke gîyanî toş wek ewane agay le hemû şit bêt û debête mêşengêk û le ser gullî ser gorrekey denîşê û bêguman kesukarî ciwantirîn û bon xoş tirîn gull le ser gorrî azîzanîyan deçênin, ke eweş bo gîyanî to şadîye beser ew gulanewe binîşêtewe û şîle û helalley bimijêt0

Nazanim basî çî bikem ciwanîw gewreyî û azayî û wefadarîyekanit hênde zorin! Kemin hîç nezanim çon bitwanim hîç binûsim ewaney to babetî kollewarêkî wek min nîn keeweş rastîyekî zor tallew beyek hengawî to nabîn, kesî wek to nebêt êmemanan û hemû ewaney êstaş natwanin wek to rastgo û azabin be taybet le derbirrînekan, çunke zorbey zorîyan saman û telarî berzu arezwekanî dinîya hemûyanî le xişte birduwe û way lêkirdûn tenha heta lêwarî gorreke basîyan bikirêt û xellkîyan be diwawe bêt û nawyan bimênêt 0

Biragîyan êstaş wa hemû jûrekanim kirduwe be wênew namew şîru yadgarîyekanî to û ewanî tir, zorîş lem wêneye rademênim ke letek şehîdanî serkirdey wek (Elîeskerî, kak aram, diktor Xalîd Seyid) û ewanî tir girtwute, toş wek ewan herzû bwîte pêşmergew le gell ewan dirrtan be tarîkîda, zor le mêjîş bû xot bo amade kirdbû ke dillnîyam êsteş her le gellîyanday, herçende temenîşt zor lewan kemtirbû, belam le gîyan bazî da kêbirrkêt le gell dekirdin, wek ewanîş gîyanit bexşî û bexwênî xot ew rêbazet rûnitiru ciwantir kirdewe, hemiwanîş gewahî ewe deden keto dostî napak û dujminî zordar berew mergî nawadeyan birdît, eger wanebwaye çend sallêkî tir bimaytayewe wek ewan debûyit, minîş êsta herewendem le dest dê û deykemedîyarî bo yadî le sêdare danit ke rêkewtî (22  |23  /7  / 1979) yew bîst û no sall tewaw debêt beser şehîd bûnt0  

Ebdulkerîm mewlud

 bîrî sax, leleşî saxdaye

Pirrojeyek bo kongrey perwerdey werzşîy

saman sallih 

Diwabediway ew gorrankarîyaney kewezaretî perwerdey hikumetî herêmî Kurdistan lebwarî perwerdeda encamîdaw taêstaş berdewame, birrîyare lemangî (8) î emsallda kongreyekî taybet bewaney werziş bibestirêt, tabbête binemayek bo darriştinewey waney werziş, wek waneyekî bepêzu benirx lenawendekanî xwêndindaw geşey zîyatir bew wane giringe bidirêt ketaêsta piştgwêxirawe, em nûsîneş wek pirroje raw serinc û pêşnîyazêk dexeme berdem wezaretî perwerde, taeger besûdu zanistîy bêt, kelênêk pirrbkatewew sûdî hebêt.

Dîyare erkî serekîy perwerdew wezaretî perwerde, perwerdekirdin û dirustkirdinî kesêtî mindall (xwêndkar) e leqonaxî baxçey sawayanewe tadwaqonax kexwêndkar leçwarçêwey ew dezgayeda demênêtewe, debêt perwerdekirdinekeş herdû layenî (cesteyî û derûnî) bigrêtewe, wate hem mirovêkî baş û azadu karîgeru hoşîyar derbiçêt ledezga perwerdeyîyekan û hem mirovêkî leş sax bo komellge berhem bihênirêt, herwek ew qiseyey kedellêt: (bîrî sax leleşî saxdaye) kezor witeyekî rastew cêgay giringî pêdane, lêreda erkî gewrey wezaretî perwerde lem dû biwareda eweye, lenaw pirrogiramekanî xwêndinda cêgayan bikatewe beşêweyekî tewawkeru zanistîy kesûdî lê bibînirêt û bitwanirêt lelayen xwêndkaran û qutabîyan û Mamostayanewe cêbecêbikirên û zemîneşî bo sazbikirêـt beşêweyekî waqî û serdemîyane, kebêguman katêkî başîşî dewêt tadeçespêt.

Waney werziş

Yekêk lew wane giringaney kelenaw sîstimî perwerdeda heyew giringe, waney (werziş) e, keêsta bote pêdawîstîyekî tendirustî mirovayetîy begiştîy û lewlatanî pêşkewtûşda (werzşkirdin) betewawetî xerîke debêt bekultûrî jîyan û binemay xoparastin lenexoşî û dirustkirdinî cesteyekî dirust û bîrêkî dirust, becorêk lezorbey mall û şiwêne giştîy û park û Melewangekanda, cigelewey em şiwênane wek şiwênî xoşîy sûdîyan lêdebînirêt, hemîşe mirovekan hewilldeden katêkî boş (firax) yan destbkewêt bo werzşkirdin, boye lem riwangeyewe waney werziş giringîyekî zîyatir peydadekat û cêgay xoy dekatewew debête binemay leş saxî û rastîyekî tendirustîyiş bergirî lem locîke dekat, kewerzşkirdin baştirîn bergirîye lenexoşîy û binemay leş saxîye.

Felsefey waney werziş

Wezaretî perwerde katêk kekongre debestêt bo waney werziş yan (waney perwerdey werziş) bêguman leencamî birrway wezareteweye bo giringî wanekew bayexî lejîyanî mirovda, boye bebê dîyarîkirdinî dîdgay felsefî û dîdî wezaretî perwerde bo xwêndinî waneke, birrwanakem hîç akamêkî guncawî hebêt. Wate aya, wezaretî perwerdey hikumetî herêm, mebestî lexwêndinî waney werziş lenawendekanî xwêndin leherêmî Kurdistanda çîye?

 1  aya deyewêt waney werziş wek waneyekî serekîy bixwênirêt kebehoy zaniste werzşîyekan û çalakîyekanîw berhemekeyewe mirovî tendirust dirustbkat. Yan.

 2  wezaretî perwerde deyewêt waney werziş bikate binemay pêgeyandinî (yarîzan) î benawbang û lêhatû bo diwarroju bekarhênanî kaye cîyawazekanî biwareke lerrûy abûrîy û sermayey neteweyîyewe. Yaxud?

 3  xwêndinî waneke lerrêgey zanîyarîyekanewe bikirête kultûrêkî mîllî ke (werziş bo hemuwan) bêt.

Bêgûman cêbecêkirdinî her dîdêk lemane pêdawîstî û zemîney xoy heyew hendêk lemîkanîzmekan debêt lehersêkîyanda hebêt.

 lebwarî yekemda pêwîste wezaretî perwerde bo dirustkirdinî takêkî tendirust lerrêgey waney werzşewe, em hengawane binêt:

- 1  giringîdan bewaney werziş lerrêgey:

Li-katî zîyatir bo wanekew çalakîyekanî dabinirêt.

Bi-pirrogiramî xwêndinî (bektêb) bo dabinirêt û taqîkirdinewey têdabikirêt.

C-pêdawîstîy çalakîyekanî dabînbikirêt.

Di-werziş beşêwey tyorî û piraktîkî bepêy geşey mindall (xwêndkar) leqonaxe cîyawazekanî xwêndinda bixwênirêt.

H-bûnî komellgay werzşî lexwêndinge yan nizîk xwêndingekan.

 2  terxankirdinî çend beşêk lewaney (zanistekan) da kehawşanî werziş bixwênirêt wek (xorake dirustekan, xorake zîyanbexşekan, parastinî masulkew êsk lezebir, xiştey xorake pêwîstekanî werziş... Htd)

 3  hawkarî û peywendî legell wezaretî tendirustî bo sazdanî ork şop û sîmînarî tendirustî bo Mamostayanî werziş û xwêndkaranî qonaxî binerretîy û amadeyî.

 4  bûnî kilînîk û yarîdederî pizîşkî lenaw xwêndingekan bo rawêjkirdinî tendirustîy û sercem biwarekanî xoparastin.

 5  encamdanî çalakîye werzşîyekan beşêwey dirust û beqonax bo tewawkarîy geşey dirustî ceste.

 6  bekarhênanî kelupelî werziş û şiwênî werziş û dirûrikewtinewe leşwên û werzşe metirsîdarekan.

lebwarî duwemda bo pêgeyandinî (yarîzanî) î benawbang û lêhatû kewezaret wek sermayeyekî nîştimanî lerrûy abûrîyewe bekarbhênirêt pêwîste.

Wêrray ew pêdawîstîyaney kelebwarî yekemda leserewe basmkird kebinemay zanistîyaney waney werzşin, ewa bo biwarî duwemîş emane giringin:

 1  bûnî budceyekî baş bo kirrînî pêdawîstîyekanî em biware.

 2  beşdarîkirdinî çalakîy û vîstîvall û dêdewanîyekanî wilatan.

 3  sûd wergirtin leezmûnî wilatanî pêşkewtûy em biware.

- 4  damezirandinî T. Vw radyoy perwerdey werzşîy (yan dananî bernamey perwerdeyî letelefizyonî perwerdeyîda).

 5  geşedan û pêşxistinî peymanga werzşîyekan û dabînkirdinî pêdawîstîyekanîyan.

 6  giringîdan behemû corekanî werziş.

 7  dozînewey behire cîyawazekan lexwêndkaranda bepêy biware cîyawazekanî werziş.

lebwarî sêyemda erkeke zor qurse, çunke kirdinî zanist bekultûr girane, boewey wezaretî perwerde lem biwareşda pêşeng bêt, kecige leşanazî boyan, erkîşîyane, pêwîste hendêk lemane bikat.

 1  hawkarîkirdin legell sercem wezaretekanî hikumetî herêm wek (roşinbîrî, jînge, tendirustîy, karukarubarî komelayetî, şarewanî....) kepêkewe hawkarbin bo zemînesazîy tabtwanirêt çemkî (werziş bo hemuwan) bihênirêtedî, lerrêgew bepasawî:

Li-werziş leş saxîye. Bi-werziş roşinbîrî û Hêminîw nerimî niwandine. C-werziş parastinî jîngeye. Di-werziş erkêkî komelayetîy waştîy û xoşewîstîye. H-werziş hawkarîkirdine.

 2  dirustkirdinî ew birrwaye lay tak keher lemindallîyewe werziş pêdawîstî leşew bo emeş pêwîste perwerdey werzşîy beşêweyek bêt kebirrway werzşkirdin biçespênêt.

 3  sazkirdinî werzşî Bekomell lefermangekanda, leheftey carêk yan zîyatir, eger bo mawey (15) deqîqeş bêt bebeşdarî hemuwan.

 4  lerrêgey wezaretî tendirustîyewe lenaw sîstimî tendirustîda çareserî werzşîy, bibête yekêk leçareserî ew nexoşîyaney keberrastî û bezanistîy pêwîstî bewerzşewe, wek (qellewîy, şekire,...)

 ewaney kelehersê biwarî sereweda baskiran, çend xallêkin kedillnîyam şîyawî rexnelêgirtin û bozîyadkirdin û têbînîye, amadeşim boherîyek lemane, eger zanistîy bin.

Biwarêkî tirîş mawe kezor giringe qisey leser bikirêt, ewîş werziş bokem endaman û xawen pêdawîstîye taybetekane.

Beşêkî giringî pêkhatey komellgey kurdî leêstada (kemendaman û xawen pêdawîstîye taybetîyekanin) keqisekirdin leher şitêk bebê reçawkirdinî em tiwêje tewaw û giştîy nîyew pêwîste bo em tiwêjeş emane reçaw bikirên:

 1  dabînkirdinî pêdawîstîyekanî em tiwêje wek (terxankirdinî beşî taybet bekemendaman û xawen pêdawîstîye taybetekan lenaw pirrogiramî xwêndinî werzşîdaw rênimayî pêwîst boyan).

 2  dabînkirdinî pêdawîstîye bercestekan wek (kursî taybet bewaney kursîyan pêwîstewamêrî werzşî û reçawkirdinî em tiwêje lekatî dirustkirdinî bînaw yarîgakanda).

- 3  ferahemkirdinî ew werzşaney bo kemendaman û xawen pêdawîstîye taybetîyekan pêwîstin.

 4  piştgwênexistinî em tiwêje lewaney werzşda, emîş bewey têgeyiştinî Mamostayan lem tiwêje geşey pêbidirêt û giringîdan bew pirensîpey emanîş wek hemû kesêkî tir wan.

- 5  dirustkirdinî yarîgaw bekarhênanî ew yasa cîhanîyaney kelebwarekanî werzşda boem tiwêje bekardên.

Paşkokan

(1)

Dîyare leêstada waney werziş lelayen ew berpirse perwerdeyîyaney ketaybetin bem biware cêgey zorî qisekirdinew zortirîn qisekirdinekanîş xoy lebwarekanî (nebûnî yarîga, çalakî dêdewanî, giriftî Mamostay werziş, waney werziş... Htd) debînêtewe, bebirrway min qisekirdin leser waney werziş debêt lew dîde felsefîyewe bêt keleseretada amajem pêdaw becêebecêkirdinî ew bawerre lay wezaret koy şitekan bedîdêt, çunke waney werziş keêsta piştgwêxirawew giwêy pênadirêt, ewe şitêkî nasiruştîyew koy dîyaredekan keêsta hen kêşenîn, bellku encamî xîyabî dîdî felsefî winebûnî pilane lelay wezaretî perwerde bo waney werziş, yabllêm lay kulturî kurdewarîy û mirovî kurd, çunke bebedîhênanî pêdawîstîye werzşîyekan, koy ew şitaney kebasdekirên leêstada cêbecêdebin.

(2)

Ewey kegiringe cêbecêbikirêt lewaney werzşda, eweye ke (mirov amanc bêt) û bikirête senterî karkirdin, keparastinî tendirustî û perwerdekirdinî werzşîyaney tak, yekêke lew amancaney kemirov têyida amancî balayew debêt koy binemakanî perwerde lexzmetî takdabêt.

Samann25@yahoo. Com

xwêndinî êwaran û sîstimî niwêy perwerde 

Ehmed Arif 

Debêt lesîstimî niwêy perwerdey herêmî Kurdistanda çi cêyek bo xwêndinî êwaran kirabêtewe!? Axo wezaretî perwerde xwêndingekanî êwaran dadexat yan diwakewtuwan dekrêt sûd lesîstimî niwêy perwerde werbigrin?!

Hellbete taêsta, taem katey kesallî xwêndinî (2007 -2008) berew kotayî deçêt, xwêndinî êwaran berray min lewperrî şkistdayew netwanirawe hîç sudêk bexwêndkar bigeyenêt çunke:

 1  xwîndinî êwaran komellêk xwêndkar kodekatewe dinîyayek temenî cîyawaz lexodegirêt kenakirêt behîç şêweyek kobendî radey têgeyiştinîyan bikirêt lepolêkda, eme eger wek xwêndkar, bê temaşakirdinî regez hisabî bo bikeyn, belam lekatêkda kedêyneser regezî mê û lexwêndinî êwaranda seyrdekeyn kardaneweke belayene silbîyekeyda zor zîyatire, çunke xwêndkar heye giriftî qeyireyî heye, heyane jinew cîyabotewe lemall û mêrdî xoy û giriftî mindall û renge şwî duwemîşî hebêt, heyane seretay temenî herzekarîyanew dinîyayek xulîyayan lemêşikdaye, kehîç kam lemane yek nagirinewew hemîşe kardanewey xirapîyan beserîyekewe heye, boye pêwîst dekat eger heşbêt emane lêk cuda bikenewew tiwêjerî komelayetî çalakîyan hebêt bo ewey weha bikirêt giriftekanîyan kardanewey kemtirbêt bo radey têgeyiştinîyan bo wanekanîyan, eme cige lewey berray min pêwîstdekat Mamostakanîyan lesedî sed jinbin, çunke hawregezî xoyan zîyatir dekrêt lewirdekarîyekanî jîyan û guzeran û xwêndinîyan bigat.

 2  xwêndkaranî dabirraw ewaney leêwaran cêgeyan debêtewe, çaktirwaye lekomellêk layenewe taybetmendîyan hebêt, çunke hendêk hokar waykirduwe diwabkewin û netwanin bigene ew hawrrêyaneyan kerrenge hendêkîşîyan geyiştbine ewey Mamostay xoyan bin, lewtaybetmendîyane:

 Ew xwêndingeyey têyida dexwênin lerrûy bînaw pêdawîstîy dîkey xwêndinewe, eger nimûneyiş nebêt baleşwêne başekan bêt, boewey hallete derûnîye nêgetîvekanîyan aram bikirêtewe, min xwêndinge dezanim bo êwaran, betaybetîş kiçan kirawetewe naxoştirîn bînaw kontirîn kerestey heye û lezîndan deçêt, başe çon xwêndkarêkî diwakewtû, yan dabirraw bewşwêne dehênirêtewe ser rasterrêy xwêndin û çaksazîy!?

 Ew Mamostayaney kedêne xwêndingey êwaran berray min pêwîst dekat temenî wane witineweyan hebêt û şarezabin lexeslletekanî xwêndkarî dabirraw yan diwakewtû, boewey katekan befîrro neçêt û bitwanirêt kontrollêkî cewherîy xwêndkaran biken û bîyangerrênnewe bo doxî caranîyan.

 Xwêndingey êwaran ewende keme, bo hendêk gerrek dellêy ew xwêndkare tolley lêdestêndirêtewew nefîkirawe, ewende dûre leşwênî nîştecê bûnîyanewe, boye dekrêt bepêy amarêk şiwên û jimarey xwêndkaranî temenî êwaran dîyarîbikirêt, betaybetîş kiçan bo ewey bitwanin dirêje bexwêndin biden û nebine barêkî madîyiş beser kesukarîyanewe.

Zorîney xwêndkaranî dabirraw yan diwakewtû leencamî ewewe peydabûn kerradey têgeyiştinîyan kemtire lew xwêndkaraney kecêyan hêştûn û serkewtuwane qonaxekanî xoyan birrîwe, boye dekrêt bo qerebûkirdinewey ew halletane hendêk asan karîyan bo bikirêt, bo nimûne êsta qonaxekanî sêyemî nawendî û şeşemî amadeyî beheman pirsîyarekanî xwêndkaranî roj taqîdekirênewe, kebelay minewe xedirêk lew xwêndkare êwarane dekrêt û bedllnîyayîyewe natwanin beasanî serkewtin bedestbhênin, dekira wezaretî perwerde leher şarêkda hollêkî cîyawazî bo dabînbikirdinayew pirsîyarekanîşîyan cîyawazbuwaye, lanîkem bo ewey bexşşî hikumetî herêmîyan berbikewtayew hanî bidanaye bo zîyatir gerranewe bo doxî siruştî xwêndin, alêrewe dekrêt amaje bewebdeyn sîstimî tazey xwêndin giringîyekey lewedaye detwanêt xwêndkar araste bikat belay ew biwareda kedetwanêt têyida serkewtin bedestbhênêt û leqonaxêkda naxirête jêrbarî deyan kitêbî qebewe, debêt bîxwênêt û serkewtin letaqîkirdinewekanîşdabedest bihênêt.

hawsergîrîy lemêjûy konda 

îbirahîm Balîsanî

Hawsergîrîy yan pêkhênan ء dirustkirdinî xêzan pirroseyekî kon û mêjûyîye, mêjûy em pirroseye degerrêtewe bo seretay jîyanî mirovayetî, amancîş lew pirroseyeda xistinewey weçew zorbûnî jimarey endamekan buwe. Zorbûnî jimarey endamanî xêzan hokarêkî behêzbuwe bo giringîdan bebwarî kiştukallî ء behêzbûnî girûp ء destew komellekan, emeş lepênaw bergirîkirdin û parastinî gîyan ء sinûrî deselat buwe ledestew girûpekanîtir.

Beder lew têfikrîn ء amanceş, begerraneweman bo mêjûy şaristanîyetî kon ء mêjûy hizrî komelayetî komellge konekan, detwanîn berawirdêk bikeyn lenêwan herîyek lew komellge konaneda, letêrrwanînîyan bo çonîyetî pêkhênanî xêzan û dîyarîkirdinî binemakanî dirustkirdinî xêzan û pabendbûnîyan bem yasaw pirrensîpaney kepabendbûnî jîyanî xêzanekanî pêwebendء dîyarîkiraw buwe. Pirrosey hawsergîrîy leherîyek leqonaxekanî jîyanda gorranî beserdahatuwe, em gorraneş lerrûy şêwazî pêkhênanî xêzan û jimarew corî hawsergîrîyeweye.

Komellgey mîzopotamîya

Komellgey mîzopotamîya bew zewîye pan û berîne dewtira kedekewête nêwan herdû rûbarî dîclew furat, leser em zewîyeda çendan netewey cîyahîya jîyawin, bewihoyeşewe şaristanîyetî cîyawazîş lewşwêneda dirustbuwe. Em netewane behoy biçûkîyan ء pertewazeyîyan berdewam leşerru pelamaru milmilanêda bûn dij beyektirî cengawin û lepelamardanî yektirîda dirêxîyan nekirduwe!. Diwacar leserdestî (hamurabî) lem wilateda (lesnûrî ew parçe zewîyeda) yekêtî sîyasîy komelayetî bedîhatuwew bew hoyewe sîstimêkî îdarîy û berrêwebirdin dirustbuwe bo rayîkirdinî karubarekanî roju kêşe komelayetî û dîyardekan û mebest û amance abûrîyekan, çunke ewdem ew layeney jîyan giringî zorî pêdirawe bo berdewambûnî jîyan û nekewtine naw jîyanî kulemergî û nebûnîyewe, her lem rêgayeşewe karî bazirganîw peydakirdinî kalaw allugorrkirdinî kalakan lenêwan sinûrekan û nawçe cîyacîyakan zorbuwew teşeneykirduwe. Lay mirovî îraqî kon, siruşt take serçawey bîrkirdineweء têrramanî hizrî komelayetî ء sîyasîy buwe, paşa yan deselatdar wek kesêkî nimayînde (niwêner) temaşakirawe bo berrêwebirdin ء rêkxistinî karubarî serzewî, wate berrêwebirdinî deselat û fermanekanî xwawend leser zewî!. Wek basmankird, leser rûberî ew parçe zewîye çendîn netewey cîyacîya jîyawin, boye herîyeke lew netewaneş xawen xwawendu ayînî taybet bexoyanbûn, boye bepêy binemakanî ayînekeyan ء netewekeyan reftaru kirdarekanîyan derxistuwe tadegate serewey (hamurabî) tiwanî yek yasaw yek deselat biçespênê û peyrrewbikirê lelayen hemû netewew hozekanî sinûreke. Pirrosey hawsergîrîy lem komellgeyeda, pirroseyekî taybet û cîyakiraweye legell pirrosey netewew hozekanîtirî serzewî kedûrbûn lesnûrî em yasaw deselate, çunke leseretay jîyanî em komellgeyeda hawsergîrîy fireşûkirdin hebuwe, paşan geşeykirduwew gorranî beserda hatuwe tabuwe befrejnî, diwabediway eweş pereysenduwew giwastirawetewe bo pirrosey tak jinî. Diwacar leserdem û leserdestî (hamurabî) da hîç pîyawêk boy nebuwe jinî duwem, yaxud zîyatir bihêna, tenîya leçend halletêkda neba wek:

Eger pîyawêk jinî mirdba yamindallî nebûba, yan helley ayînî kirdba, hîç pîyawêk azadinebuwe letelaqdanî xêzanekey, tenîya eger afreteke minallî nebûba, ya nexoş bûba, lew serdemeda giringî zor dirawe berregezî mêyne lerrûy xwêndewarî ء bedesthênanî pilewpayey berzî naw komellge. Emeş guncandin û lêkcîyanekirdinewey herdû regezbuwe lew komellgeyeda, betaybet leserdem û rojgarêkî awa dûru nahoşîyarbûnî takekanî nêw ew komellgeyeda.

Komellgey mîsirî kon

Komellgey mîsirîy kon ew zewîyaney dewrûberî rûbarî (nîl) degirêtewe, bêguman her lekonewe behoy bûnî em rûbare komellêk hozu tîre hatûnete ew nawçeyew tîyayda nîştecêbûn, em hozane berdewam leşerru milmilanêda bûn, diwacar leserdestî paşa (mîna) tiwanirawe kotayî bem şerru milmilanêye bihênira. Bo yekemcar ew paşaye tiwanîwyetî herdû (mîsirî serû xwarû) naçarbkat bo yekgirtin û pêkhênanî yekêtî sîyasîy û îdarî. Lem komellgeyeda siruşt serçawey hizru bîrkirdinewey mîsirîye konekan buwe. Em bîrokeyeyan lenemanî jîyan ء serleniwê dirustbûnewe werîyangirtuwe. Em dîyardeye buwe beserçawey bîrkirdinewey ayînî lay mîsirîyekan, em bîrokeye wabuwe ke leşte mirduwekan şitî zîndû dirustdebê, herboye kemirovekanîş mirdûn neyannaştûn, bewpêyey roh demênê. Tenîya leceste cîya debêtewe, boye neyannaştuwe. Xêzan lemîsirî konda leşêwey meşayyetda buwe, wate jin yek pîyawî nebuwe, bewatayekîtir em şêwaze berberelayî cinsî û sêksî degeyena. Xêzan xêzanî dayikayetî buwe, dayik ء bawik deselatîyan hebuwe, deselat lexêzanda tenîya bo bawik buwe, belam ew deselate katî buwe, lekatî mirdin û nemanî bawik deselat dirawe yan gerrawetewe bo kurr, eger ewîş nebiwaye ewe deselat dirawe bexudî jin. Afret lerrûy pilewpayey komelayetî ء îmitîyaz leçaxî konda cîyawazî nebuwe legell pîyawda, belam leserdemî derebegayetîda afret lehemû rûyekewe buwe bemullkî pîyaw. Lem komellgeyeda pîyaw debwaye yek jinî hebuwaye, tenîya pîyawe aynîyekan (wate pîyawanî ayînî) tiwanîwyanew boyan hebuwe firejnî peyrrewbiken. Fîrewnîyekan tiwanîwyane xuşkekanî xoyan bihênin, çunke pêyanwabuwe rohî binemalley deselatdar xwênîyan pakew naba ew xwêne biçête naw cestey kesêk ke lew binemalleye neba, wayanzanîwe kepilewpayey komelayetî ewan zor berze, boye neyanhêştuwe xuşkekanîyan bidira bekesanî pilewpaye nizim û derewey binemallew nenas, emeş watay bepîroz ragirtinî xwên û binemalleke degeyena.

Komellgey çînî kon (konfoşîws)

Bêguman beşorrbûneweman bonaw mebest ء amanc ء nawerrokî bîrî (konfoşîws), detwanîn bigeyn becîyawazîyekî zorgewrew berçaw lenêwan komellgey (mîzopotamîyaw mîsirî kon) da, legell komellgey (çînî kon) da, betaybet lerrûy hizrîyewe, çunke wek têbînîdekira bîrî ayîn lay (çînî kon) binçînew binemay hizrekeyan nîye wek em dû komellgeye kesiruşt binemaw binçîney hizrekeyane. Lekomellgey çînî konda hizrekeyan leser binemayekî mirovayetî darrêjrawe. Wate binçîneyekî felsefîyaney hebuwew wergirtuwe, bew rêgaw bîrkirdineweyeşîyan tiwanîwyane binçînekanî akaru deselat şîbikeneweء birrwanne komellgekeyan, wate konfoşîws ayînî nebuwe, bellku ew danaw hizrivan ء feylesufêkî komelayetî ء sîyasîy ء rewiştî buwe lekomellgey çînî konda. Dîyare cîyawazîyekeş lenêwan ew sê komellgeyeda bewihoyewe derdekewa û dezanra. Lerriwangey (konfoşîws) da komellge têkelawyekeء lekesekan dirustbuwe, lay ew boçûnêk heyeء dakokîş lew boçûney dekat bo dirustbûn ء manewew parastinî komellge, ewîş wîjdane. Ew dellê: Tak lerrêgay wîjdanewe dîyarîdekira û xwêndinewey leserdekirê, çunke behoy wîjdanewe tak lekomellge dûrdekewêteweء behemanşêweş waylêdekat komellge giwêrrayellba. Beboçûnî (konfoşîws) kesî berrewişt ewkeseye kelekomellgeda kardekatء hewilldedat ء heye, ew kese katêk bînî komellge gendell buwew xerîke detepê ء zîyanbexş ء ayinde nadîyaru nexoşe. Pêwiste kesî berrewişt nek her lewkomellgeye dûrbkewêtewe, bellku debê karbikate ser kesanîtirî naw komellgew hanî dûrkewtinewey ewanîş bidat, zallbûnî ew bîre beser (konfoşîws) da binemayekî felsefî buwe leser rewişt ء fermanirrewayî, boye hewllî bêpayanîdawe bo dûrxistineweء dûrkewtinewey kesanî naw komellge lebîru bawerre mîtafîzîkîyekan. Xêzan lay (konfoşîws) biçûktirîn yekey pêkhatey komellgeyew begiringtirîn pêkhateş dadenirê bo geşekirdin û berewpêşbirdinî komellge lerrûy pakî û çakî û başî komellgewe, boye gendellbûnî komellgew deselat degerrênêtewe bo gendellbûnî xêzanekan, lay ew zor dûre yasaw wîjdan bitwanin gendellî komellgew deselat binibirrbiken, yan şiwênî yasa siruştîyekan bigrinewe, boye lehziru boçûnî ewda, çareserî ew xewşe tenîya bexêzan dekira û bexêzan rewadebîna, wate deba lexêzanewe dîyardeke binibirrbikira ء çareserbikira, çunke tenîya letwanay xêzandaye kexoyan pakbikenewe lew gendellîyey keheyew dirustbuwe. Geyiştin bem peyam ء rêgayeş tenîya niwandinî dillsozîyane bo bîruboçûnekanîyan ء xodewllemendkirdinîyane bezanist ء zanîyarîy ء xodûrxistinewew xodûrgirtinîyane learezuwe taybetîyekanîyan, çunke eme debête binema bo pakbûnewey derûnîyan, ewkateş em binemaye debête mayey çakkirdinî xêzan, wek aşkiraء dîyarîşe ewey xêzanî dirust berhemdehêna serkirdey diruste. Wate lay konfoşîws (tak) giringîy ء bayexî taybet ء zorî heye bo hênanearay xoşewîstî ء çake. Tak detwanê hellgirî meirîfeyekî baş ء pêşkewtuwane ba, xawenî hêzء îradeyekî polayîn ba, lehemankatda pabendî xoşewîstî ء çakebê lenaw xêzan ء komellgekeyda.

Komellgey hindî kon

Lew komellgeyeda yasayek heye ke leserdestî (birahimîyekan) darrêjrawe benawî (yasay mano), mebest birahimîyekan lew yasayeda aşnakirdinî newekanî diway xoyane bewaqî komellgekeyan, ledîyartirîn şêwazî em yasayeda dabeşkirdin ء dîyarîkirdinî çînekane, wate xêzan behemû takekanîyewe dayinemoye bo geşekirdinî komellgew lerregewehelltekandinî dîyarde neşîyaw naşaristanîyekane. Beboçûnî (konfoşîws), bûnî komellgeyekî aram û nagendell û ciwan degerrêtewe bo xêzan û takî bewîjdan û pak û rast û behellwêst, boye konfoşîws cext leser bûnî xêzanekan dekatewew ewan bepêşrrew dadenê bo berewpêşbirdinî komellge. Behoy ew yasaw şêwazewe lesîstimda yarmetî komellge dedat kekirawebê û peywendîyekanî komellge firawantir dekat, ew pilewpayey ketak heyetî behewill ء tiwanay xoy desteberîkirduwew destkewtinî ew tiwanayeş lerrêgay birrwanamew zanîyarî taybetewe meyser debê, hereweşe wadekat komellge berew pêşkewtin hengaw bina ء pêşibkewa.

Lem komellgeyeda çiwar çîn dîyarîkirawin ء cîyakirawnetewe, wek çînî (birahimîyekan, cengaweran, cwutîyaran, pîşeweran, koylekan). Bêguman em çînaneş karîgerîyan heye leser (maf ء pilewpayey komelayetî) cengawerekan bergirî leçînî yekem deken, birahimîyekan bîyanûy xoyan hebuwe bo dabeşkirdin ء dîyarîkirdinî ew çiwar çîne, giwaye xwawendî birahimîyekan, birahimîyekanîyan ledemewe dirustkirduwe, herweha cengawerekanîyan lebazû dirustkirduwe, emaneş dekewne serûy nawik ء lebeşe pakekanin, herçî çînî sêyeme lerran dirustkirawin, koylekanîş leqaçewe dirustkirawin, emaneş lexwarûy nawikin û dekewne beşe pîsekanî leş, emeş boçûnêkî helleye, belam bîrkirdinewey birahimîyekane awaman pêdellên û awaş jîyawin û herbem şêwazeş lekomell wikomellgeyan riwanîwe. Birahimîyekan cexitîyan lew bîrkirdineweyeyan dekirdu deyanut: Herîyekêk letakekan leqonaxî jîyanîda beşêwazêk dejî û lew jîyaneyda reftaru kirdarekanî tak wek yek nîn ء cîyawazin, paşan pêyanwabuwe ke her rohêk leyek cesteda nabêt û namênêtewe, bellku çend cesteyek debînê û deçête nawicestey tir, eger keseke başbê; ewa roheke deçête naw pîyawçakêk, wate kesêkî xallî lehemû reftaru kirdarêkî neşîyaw nadirust, eger xirapîş bê mebest le (keseke) ye, ewa roh deçête naw gîyanewerêk ta ezab bidirê û beweş rohî keseke pakdebêtewe. Herlebereweşe ayînî (buza) lewayîne cîyabotewew rênimayî ء şêwazî cîyawazîyan lew ruwewe hebuwe, lay (buza) ayîn reftaru rewişte. Aynîy buza, hem felsefeyew hem aynîyşe, buza hewllîdawe nefisî mirov pakbkatewe, herdû ayînî (buzaw birahimîyekan) hewllîyandawe bedirustkirdin û hênanearay (rehban), wate kesî tobekar, mebestîyan buwe ew kesane tenîya xoyan xerîkbiken bebîrkirdinewe, hewllekanîyan bo dirustkirdinî hawlatî baş nebuwe lekomellgeda, deyanwîst kesekan xoyan xerîk neken be bedesthênanî maf ء daxwazîyekanîyan lerrûy mafî sîyasîy ء komelayetîyewe, boye debînîn behoy ew core bîrkirdineweyew şêwazu reftare neyantwanîwe komellge lew gendellîyey kehebuwe pakbikenewew çareserî kêşe nawxoyîyekanîyan biken, leberewe hejarîy û nezanî ء nedarîy bo maweyekî zoru dirêj ballîkêşawe beser komellgey hindî-da.

 tiwêjerî komelayetî.

Info_balisani@yahoo. Com

nîştiman û netewe

Aram emîn şiwanî 

Giringî nîştiman bo netewe wek giringî cesteye bo roh. Begwêrey zanistî mîlletinasî (etinogirafîya), bo bûnî netewe debê pênc kollekey serekî hebin ewanîş: Mêjûy hawbeş, kultûrî hawbeş, saykolojîyay hawbeş, zimanî hawbeş, xak ya nîştiman. Nîştiman lehemû kollekekanî tirî netewebûn giringtire, wate ew kollekaney kedebine hoy bûnî neteweyekî danipîyaniraw, fakterî nîştiman lehemûyan karîgertire, eger neteweyek ziman û kultûru mêjûyîyekî lawazu bêtiwanay hebê, belam xawen nîştiman bê detwanê ew kollekane behêz bikat ya her dirustîyan bikat, belam lehelumercî nebûnî nîştimanda kultûru ziman û mêjû nabine zaminkerî hebûnî netewe, belam halletî awarte heye kehelumerc yarmetîderîyan buwe.

Hîç neteweyek bejîyanêkî rêbiwarane nebuwe benetewe, netewe debê leşwênêkî dîyar bêt, pirsîyarî yekem ewe nîye filan netewe çîye ya kêye, bellku eweye filan netewe dekewête kiwêwe, kewaye berlewey netewe xoy binasênê debê pêgey cugrafî hebê, netewe bê nîştimanekan mêjûyîyan heye, welê netewe xawen nîştimanekan eger dewlletîşîyan nebê, mêjûyîyan heyew êstaw deşê ayindeşîyan hebê.

Netewe debê lenîştiman û serzemînî xoyda xoy biselmênê

Hellgîrsandinî ceng û dagîrkarî nîştimanî xellkî dîkew têkşkandinî supay gelanî tir leserzemînêkî dîyarîkirawda manay ewe nîye ew nîştimane mullkî hêzî serdesteye, nîştiman mullkî bûnîyadinere, kê yekemcar lenîştimanêkda şaristanîyetî bûnîyadina nîştimanî ewe, netewe hemîşe leserzemînî xoyda hellgirî alay aştîye, leserwextî cengîşda bergirîkere nek hêrişber.

Hemû neteweyek komellgay heye, komellgaş nîştimanî gereke

Hellbete debê billêyin diway dirustbûnî emrîka modêlêkî tazey dewllet hatekayewe, ta ewkat wilatanî cîhan wilatgelî tak netewebûn, belam emrîka wilatêkî fire neteweye, êsta çemkêk lenawî netewey emrîkî bûnî nîye, welê gelî emrîka heye, emeş her piştirrastkirdinewey qisey pêşûmane kegelî emrîka çunke nîştimanîyan destxist behêztirîn û nimûneyîtirîn wilatî dunîyaye.

Tomas morru eflatun û farabî û yotopîstekanî tir kekomellgaw dewlletî xeyallîyan bûnîyadina, pêştir nîştimanêkîyan dîyarîkirdbû bo dewllete xeyallîyekeyan, tomas morr dûrgeyekî bo komellga xeyallîyekey destnîşankirdbû.

Nîştiman peywendîyekî rastewxoy besaykolojîyay takekanewe heye, mirov begiştî zewî benîştimanî xoy dezanê, belam ledayikbûnî mirovêk leşwênêkî dîyarîkiraw wa dekat ew kese peywendîyekî saykolojî tundutollî bew şiwênewe hebê, boye yekêk lekollekekanî bûnî netewe saykolojîyay hawbeşe, çunke tewawî ew mirovaney lenawçeyekî dîyarîkiraw ledayik debin û pêdegen peywendîyekî saykolojî pêkîyan debestêtewe, hem legell yektir, hem legell nîştimanekeyan. Hebûnî nîştiman wa dekat ême leşwênêkî tirda hest bexerîbî û bêganeyî bikeyn, hestkirdinî takî kurd lexerîbî lederewey wilat gewahîderêkî rûne keew xawenî nîştimanêkî taybete.

Lebarey aya netewe pêş nîştiman ya nîştiman pêş netewe hebuwe?, miştumirr hen, belam şitêkî haşahellnegire nîştiman pêş netewe hebuwe, hellbet bem sîyasîyey êstay na.

Diway zorbûnî komelle miroyîyekan û behoy têkellnebûnî ew komelane legell yektir, waykird her ew komelane lezorbey ruwekanî jîyanewe leyektir cîyawazbin, em cîyawazîyeş buwe hoy tirs leyektir, berhemî ew tirseş dîyarîkirdinî sinurbû, hellbete em sinûrcîyakirdineweye maweyekî zor pêş serhelldanî hestî neteweyî rûyida. Kedirawisê hebû wate sinûr heye, kesinûr hebû wate tirsî sinûrbezandin û hêrişkirdin heye, em tirs ledirawisê û bêganeye berhemî xoşwîstinî nîştimane, em meselane taku serhelldanî fikrî nasyonalîstî lecîhan xawen rûxsargelêkî taybet bûn, belam diway gelallebûnî felsefey nasyonalîstî meseley sinûru nîştiman û netewew cîhan begiştî rehendêkî sîyasîyaneyan bexowe bînîw berew aqarêkî şerrawî rêgey girteber, çendan nakokî û dûberekî û şerru cengî legell xoy hênaye ara.

Netewey kurd wêrray ewey lemêje nîştimanî heye, belam hestî nasyonalîstî kurd dû sed sall zîyatir nîye, şarezayan pêyanwaye ême taku axirwoxirî împiratorîyetî Usmanlî hestî neteweyîman nebizwawe, eweş diway ewey ewan şunasî neteweyî xoyan dîyarîkird, ca ême lexoman pirsî ey ême kêyin? Lêreda hebûnî nîştiman fakterêkî giring bû ta ême lebûnî neteweyî xoman bipirsîn û sebaret bexoman pirsîyarman lela dirust bê, parçeparçebûnî Kurdistan beşêkî zorî bo derkewtinî direng wextî hestî neteweyî degerrêtewe.

Êstaw caranîş lewtarî sîyasî êmeda daxwazî serbexoyî û azadî û daxwazîyekanî tirman bemafêkî reway xoman dezanîn, lebereweye kenîştimanman heye, hebûnî nîştiman sîfetî rewayîbûnî bedaxwazîyekanî ême bexşîwwe.

Ême xakman heye, kewaye mafî xomane dewlletî leser bûnîyad binêyin.

pêwîstîy encumenêkî îdarîy

Necim Mihemed 

Yekêk lekîşe heregiring û hestîyarekanî pirrosey perwerde leKurdistanda kêşey îdarey qutabxanew xwêndingekane, kebedaxewe jimareyekî kemî lêderçêt, zorbey here zorî îdarekan Mamelleyekî perwerdeyîyane letek Mamostayan û fermanberan û xwêndkaranda naken û karubare îdarîyekanîş beşêweyekî rêkupêk û yasayî û bepêy teilîmat berrêwenaben, bellku berrêweber xoy hemû şitêke, deselatêkî rehay heyew tak rewane teseruf dekat behemû şitêkî qutabxane yan xwêndingewe, herlekare îdarîyekanewe bigre tadegate kelupel û kitêb û qirtasîyew parew mîzanîyew hanwut û kirrîn û firoştin û... Htd, dîyare lehendêk leydarekanî tirda berrêweber ew deselate rehaye natendirustey dabeşkirduwe legell yarîdederekanîdaw Mamostayan nehisabîyan bodekrêt û negiwêyan lêdegîrêt neagadarî biçuktirîn karî îdarîş dekirênewe, bedaxewe lelayen zorêk leberrêweberu îdarekanewe Mamelleyekî amêrasa letek Mamostada dekrêt, nek miroyîyane, eme lekatêkdaye keême sîstimêkî niwêy swîdî pîyadedekeyn, dîyare lesîstimî perwerdey swîdda berrêweberu îdare behawkarî letek destey Mamostayanda bo hersallêkî xwêndin bernamew pilan û yasaw teilîmat, pêkewe dadenên bo hemû salleke, belam lay êmeş bedirêjayî salleke dîwarêkî berz dirustdekrêt lenêwan îdarew berrêweberu Mamostayanda boewey negiwêyan lerraw dengî Mamosta bêt, nedeng û ray Mamostaşîyan pêbigat, nek herewe, berrêweberu îdarey waheye beyanî başîş lemamostayan nakat, berrastî karesate, leweş karesat bartir bêdengî wezaretî perwerdeye least em kêşe zîndû hestîyareda. Başe eme hall û Mamelley berrêweberu îdarekan bêt letek Mamostayanda, axo debêt hallî qutabîyan û xwêndkaran çon bêt bedest ew Mamelle natendirust û naperwerdeyîyaney îdarekanewe? Axir bem hallewe çon pirrosey perwerde detwanêt tendirustane karîgerîy bikate ser takekanî komell.

Boem mebeste pêşnîyazdekem wezaretî perwerde bo sallî ayinde komellêk gorrankarîy îdarîy bikat lelabirdin û dananî berrêweberu yarîdederekanda lesercem qutabxanew xwêndingekanî Kurdistanda (encumenêkî îdarîy) dirustbikirêt kepêkibêt le (berrêweberu yarîdederu çend Mamostayek) emeş hem wek ellterinatîvêk bo nemanî kêşew dîyarde dizêwekan û rêgegirtin lêyan û hem bo beserkewtin geyandin û geşekirdinî zîyatirî pirrosey perwerde, ewdemeş hîç berrêweberu îdareyekîş natwanêt takirrewanew naperwerdeyîyane Mamelle bikat lepirrosey perwerdew fêrkirdinda.

no pirrojey bînasazîy lecêbecêkirdindan

Berrêweberî perwerdey germîyan: Pêwîstman beçendîn

Bîna heye boewey lesê dewamîy rizgarbîn 

araz Fayeq 

Mamosta Mistefa Reşîd, berrêweberî giştîy perwerdey germîyan, rayigeyand: Qereballxîyekî zor lesnûrî perwerdekemanda heye, legell eweşda bo sallî niwêy xwêndinî (2008 -2009) çendîn pirrojey bînasazîy lesnûrî perwerdekemanda encamdedirên, êsta bînayekî (18) polî legerrekî awarekan lenawşarî kelar tewawbuwe keleser budcey wezaretî perwerde cêbecêdekrêt û bînayekî tir leser budcey encumenî parêzgay Silêmanî leqonaxî cêbecêkirdindayew bînayekî (12) polîy tirîşman heye lekelar kemawey sê mange lelayen kompanîyay cêbecêkarewe becêhêllirawe, êmeş lelay xomanewe be (3) nûsrawî resmîy agadarî serûy xomanman kirdotewew wabirrîyare bem nizîkane bidirête kompanîyayekî tir, êstaş lenaw şarî kelar leser budcey wezaretî perwerde nihomêkî tir bo xwêndingey hellkewt dirustdekrêt. Witîşî: Lelayen rêkxirawî qendîlewe (3) bînay qutabxane lenaw şarî kelar yekî çiwar polîyan bo dirustdekrêt.

Witîşî: Betewawbûnî em bînayane tarradeyek qereballxî polekan kemidebinewe, belam legell eweşda pêwîstman beçendîn bînay tirdebêt boewey lesê dewamîy rizgarman bêt.